Mahiṣāsura’s Conquest of Svarga and the Devas’ Appeal to Śiva and Viṣṇu
ഈ അധ്യായത്തിൽ ഋഷി ദൈത്യവംശം വിവരിക്കുന്നു—രമ്പാസുരനിൽ നിന്ന് ഭീകര ദാനവനായ മഹിഷാസുരൻ ജനിക്കുന്നു. അവൻ ദേവന്മാരെ യുദ്ധത്തിൽ തോൽപ്പിച്ച് സ്വർഗ്ഗാധിപത്യം കവർന്നു ഇന്ദ്രാസനം കൈവശപ്പെടുത്തി ലോകക്രമം മറിച്ചിടുന്നു. ഇന്ദ്രനടക്കമുള്ള അനേകം ദേവഗണങ്ങൾ സ്ഥാനച്യുതരായി മർത്ത്യലോകത്തിൽ അലഞ്ഞു, അസുരൻ ഇപ്പോൾ തങ്ങളുടെ നിയത കർത്തവ്യങ്ങളും അധികാരത്തോടെ നടത്തുന്നു എന്ന് വിലപിക്കുന്നു. ധർമ്മസ്ഥാപനത്തിനായി അവർ ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശരണം തേടുന്നു; ബ്രഹ്മാവ് അവരെ ശങ്കരൻ (ശിവൻ)യും കേശവൻ (വിഷ്ണു)യും ഉള്ള ദിവ്യസന്നിധിയിലേക്ക് നയിക്കുന്നു. നമസ്കരിച്ച് ദേവന്മാർ പരാജയം അറിയിച്ച് രക്ഷയും മഹിഷാസുരവധത്തിനുള്ള തൽക്ഷണ ഉപായവും അപേക്ഷിക്കുന്നു. അപേക്ഷ കേട്ട് ദാമോദരനും സതീശ്വരനും ധർമ്മോചിതമായ തീവ്ര ക്രോധത്തോടെ പ്രതികരിക്കുന്നു—അധർമ്മത്തിന് ശരിയായ മറുപടി ശരണാഗതിയും പരമദൈവ ഇച്ഛയോടുള്ള പുനഃസമന്വയവുമാണെന്ന് അധ്യായം സൂചിപ്പിക്കുന്നു.
Shlokas
Verse 1
ऋषिरुवाच । आसीद्रंभासुरो नाम दैत्यवंशशिरोमणिः । तस्माज्जातो महातेजा महिषो नाम दानवः
ഋഷി പറഞ്ഞു— ദൈത്യവംശത്തിന്റെ ശിരോമണിയായ രംഭാസുരൻ എന്ന അസുരൻ ഉണ്ടായിരുന്നു. അവനിൽ നിന്ന് മഹാതേജസ്സുള്ള മഹിഷൻ എന്ന ദാനവൻ ജനിച്ചു.
Verse 2
स संग्रामे सुरान्सर्वान्निर्जित्य दनुजाधिपः । चकार राज्यं स्वर्लोके महेन्द्रासनसंस्थितः
യുദ്ധത്തിൽ സർവ്വദേവന്മാരെയും ജയിച്ച ദാനവാധിപൻ സ്വർഗ്ഗലോകത്തിൽ ഇന്ദ്രാസനത്തിൽ ഇരുന്ന് തന്റെ രാജ്യം സ്ഥാപിച്ചു।
Verse 3
पराजितास्ततो देवा ब्रह्माणं शरणं ययुः । ब्रह्मापि तान्समादाय ययौ यत्र वृषाकपी
അപ്പോൾ പരാജിതരായ ദേവന്മാർ ബ്രഹ്മാവിനെ ശരണം പ്രാപിച്ചു. ബ്രഹ്മാവും അവരെ കൂട്ടിക്കൊണ്ട് വൃഷനും കപിയും ഉണ്ടായിരുന്ന സ്ഥലത്തേക്ക് പോയി।
Verse 4
तत्र गत्वा सुरास्सर्वे नत्वा शंकरकेशवौ । स्ववृत्तं कथायामासुर्यथावदनुपूर्वशः
അവിടെ ചെന്നു സർവ്വദേവന്മാരും ശങ്കരനെയും കേശവനെയും നമസ്കരിച്ചു; സംഭവിച്ചതെല്ലാം യഥാവിധി ക്രമമായി വിശദമായി അറിയിച്ചു।
Verse 5
भगवन्तौ वयं सर्वे महिषेण दुरात्मना । उज्जासिताश्च स्वर्लोकान्निर्जित्य समरांगणे
ഹേ ഭഗവന്മാരേ! ദുഷ്ടാത്മാവായ മഹിഷൻ യുദ്ധഭൂമിയിൽ ജയിച്ച് ഞങ്ങളെയെല്ലാം സ്വർഗ്ഗലോകത്തിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കി ബലപ്രയോഗത്തോടെ അധികാരം പിടിച്ചിരിക്കുന്നു।
Verse 6
भ्रमामो मर्त्यलोकेऽस्मिन्न लभेमहि शं क्वचित् । कां कां न दुर्दशां नीता देवा इन्द्रपुरोगमाः
ഞങ്ങൾ ഈ മർത്ത്യലോകത്തിൽ അലഞ്ഞുതിരിയുന്നു; എവിടെയും ശാന്തി ലഭിക്കുന്നില്ല. ഇന്ദ്രനെ മുൻപാക്കി ദേവന്മാർ എത്ര എത്ര ദുര്ദശകളിലേക്കാണ് തള്ളപ്പെട്ടത്!
Verse 7
सूर्याचन्द्रमसौ पाशी कुबेरो यम एव च । इन्द्राग्निवातगन्धर्वा विद्याधरसुचारणाः
സൂര്യനും ചന്ദ്രനും, പാശധാരിയായ വരുണൻ, കുബേരൻ, യമൻ; ഇന്ദ്രൻ, അഗ്നി, വായു, ഗന്ധർവ്വർ, വിദ്യാധരർ, ശ്രേഷ്ഠ ചാരണർ—(എല്ലാവരും അവിടെ ഉൾപ്പെടുന്നു)।
Verse 8
एतेषामपरेषां च विधेयं कर्म सोसुरः । स्वयं करोति पापात्मा दैत्यपक्ष भयंकर
ഇവർക്കും മറ്റുള്ളവർക്കും ചെയ്യേണ്ട കര്മ്മങ്ങളെ ആ പാപാത്മാവായ അസുരൻ—ദൈത്യപക്ഷത്തിന് ഭയങ്കരൻ—സ്വയം തന്നെ നിർവഹിക്കുന്നു.
Verse 9
तस्माच्छरणमापन्नान्देवान्नस्त्रातुमर्हथः । वधोपायं च तस्याशु चिन्तयेथां युवां प्रभू
അതുകൊണ്ട് ശരണാഗതരായ ഞങ്ങൾ ദേവന്മാരെ നിങ്ങൾ ഇരുവരും പ്രഭുക്കൾ രക്ഷിക്കണം. കൂടാതെ, അവനെ വധിക്കാനുള്ള ഉപായവും വേഗത്തിൽ ആലോചിക്കണം.
Verse 10
इति देववचः श्रुत्वा दामोदरसतीश्वरौ । चक्रतुः परमं कोपं रोषाघूर्णितलोचनौ
ദേവവചനങ്ങൾ കേട്ട ദാമോദരനും സതീശ്വരനും (ശിവനും) അത്യന്തം കോപത്തിൽ മുങ്ങി; രോഷത്തിൽ അവരുടെ കണ്ണുകൾ ചുഴലിക്കൊണ്ടിരുന്നു।
Verse 11
ततोतिकोपपूर्णस्य विष्णोश्शंभोश्च वक्त्रतः । तथान्येषां च देवानां शरीरान्निर्गतं महः
അപ്പോൾ അതിക്രോധം നിറഞ്ഞ വിഷ്ണുവിന്റെയും ശംഭുവിന്റെയും മുഖങ്ങളിൽ നിന്ന് മഹത്തായ തേജസ് പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടു; അതുപോലെ മറ്റു ദേവന്മാരുടെ ശരീരങ്ങളിൽ നിന്നുമും ആ ജ്വലിക്കുന്ന പ്രഭ പുറപ്പെട്ടു.
Verse 12
अतीव महसः पुंजं ज्वलन्तं दशदिक्षु च । अपश्यंस्त्रिदशास्सर्वे दुर्गा ध्यानपरायणाः
പത്തു ദിക്കുകളിലേക്കും പരന്ന അത്യന്തം ദീപ്തമായ ജ്വലിക്കുന്ന തേജസ്സിന്റെ പുഞ്ചം എല്ലാ ദേവന്മാരും കണ്ടു; അവർ ദുർഗാദേവിയുടെ ധ്യാനത്തിൽ പൂർണ്ണമായി ലീനരായിരുന്നു।
Verse 13
सर्वदेवशरीरोत्थं तेजस्तदतिभीषणम् । संघीभूयाभवन्नारी साक्षान्महिषमर्दिनी
സകല ദേവന്മാരുടെയും ശരീരങ്ങളിൽ നിന്നുയർന്ന അത്യന്തം ഭയാനകമായ തേജസ് ഒന്നായി ചേർന്ന് ഒരു പുഞ്ചമായി, സാക്ഷാൽ മഹിഷമർദിനിയായി സ്ത്രീരൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു।
Verse 14
शंभुतेजस उत्पन्नं मुखमस्याः सुभास्वरम् । याम्येन बाला अभवन्वैष्णवेन च बाहवः
അവളുടെ ശുഭപ്രകാശമുള്ള മുഖം ശംഭുവിന്റെ തേജസ്സിൽ നിന്നു ജനിച്ചു; യാമ്യശക്തിയാൽ അവളുടെ യൗവനരൂപം രൂപപ്പെട്ടു, വൈഷ്ണവശക്തിയാൽ അവളുടെ ഭുജങ്ങൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു।
Verse 15
चन्द्रमस्तेजसा तस्याः स्तनयुग्मं व्यजायत । मध्यमे न्द्रेण जंघोरू वारुणेन बभूवतुः
ചന്ദ്രന്റെ തേജസ്സിൽ നിന്ന് അവളുടെ സ്തനയുഗ്മം ജനിച്ചു; ഇന്ദ്രശക്തിയാൽ അവളുടെ മദ്ധ്യഭാഗം രൂപപ്പെട്ടു, വരുണശക്തിയാൽ അവളുടെ ജംഘകളും ഊരുകളും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു।
Verse 16
भूतेजसा नितंबोभूद्ब्राह्मेण चरणद्वयम् । आर्केण चरणांगुल्यः करांगुल्यश्च वासवात्
ഭൂതതേജസ്സാൽ നിതംബം രൂപപ്പെട്ടു; ബ്രാഹ്മശക്തിയാൽ രണ്ട് പാദങ്ങൾ ഉദിച്ചു; ആർക്ക (സൂര്യ) ശക്തിയാൽ പാദവിരലുകൾ നിർമ്മിതമായി; വാസവ (ഇന്ദ്ര) ശക്തിയാൽ കൈവിരലുകൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു।
Verse 17
कुबेरतेजसा नासा रदनाश्च प्रजापतेः । पावकीयेन नयनत्रयं सान्ध्येन भ्रूद्वयम्
കുബേരന്റെ തേജസ്സാൽ അവളുടെ നാസിക രൂപപ്പെട്ടു; പ്രജാപതിയാൽ ദന്തങ്ങൾ ഉണ്ടായി. അഗ്നിതത്ത്വത്തിൽ നിന്ന് ത്രിനേത്രം ലഭിച്ചു; സന്ധ്യയുടെ കാന്തിയിൽ നിന്ന് ഭ്രൂയുഗ്മം ലഭിച്ചു.
Verse 18
आनिलेन श्रवोद्वन्द्वं तथान्येषां स्वरोकसाम् । तेजसां संभवः पद्मालया सा परमेश्वरी
വായുവിന്റെ പ്രവർത്തനത്താൽ ശ്രവണയുഗ്മം രൂപപ്പെട്ടു; അതുപോലെ മറ്റു ഇന്ദ്രിയങ്ങളും തത്തത് പ്രവർത്തനങ്ങളോടുകൂടി പ്രകടമായി. തേജസ്തത്ത്വത്തിൽ നിന്ന് പദ്മാലയസ്ഥയായ ആ ദിവ്യശക്തി ഉദ്ഭവിച്ചു—അവളാണ് പരമേശ്വരി.
Verse 19
ततो निखिलदेवानां तेजोराशिसमुद्भवाम् । तामालोक्य सुरास्सर्वे परं हर्षं प्रपेदिरे
അനന്തരം സർവ്വദേവന്മാരുടെയും തേജസ്സിന്റെ സമാഹാരത്തിൽ നിന്ന് ഉദ്ഭവിച്ച അവളെ കണ്ടപ്പോൾ, എല്ലാ ദേവന്മാരും പരമാനന്ദത്തിൽ നിറഞ്ഞു.
Verse 20
निरायुधां च तां दृष्ट्वा ब्रह्माद्यास्त्रिदिवेश्वराः । सायुधान्तां शिवां कर्तुं मनः सन्दधिरे सुराः
ശിവാസ്വരൂപിണിയായ ദേവി നിരായുധയായി ഇരിക്കുന്നതു കണ്ട ബ്രഹ്മാദി ത്രിലോകേശ്വര ദേവന്മാർ, അവളെ ആയുധധാരിണിയാക്കാൻ മനസ്സിൽ നിശ്ചയിച്ചു.
Verse 21
ततः शूलं महेशानो महेशान्यै समर्पयत । चक्रं च कृष्णो भगवाञ्च्छंखं पाशं च पाशभृत
അതിനുശേഷം മഹേശാനൻ (ഭഗവാൻ ശിവൻ) മഹേശാനി (പാർവതി)യ്ക്കു ത്രിശൂലം സമർപ്പിച്ചു. ഭഗവാൻ കൃഷ്ണൻ ചക്രം നൽകി; പാശധാരി ശംഖവും പാശവും കൂടി ദാനം ചെയ്തു.
Verse 22
शक्तिं हुताशनोऽयच्छन्मारुतश्चापमेव च । बाणपूर्णेषुधी चैव वज्रघण्टे शचीपतिः
അഗ്നി ശക്തി (ഭാലം) നൽകി; വായു ധനുസ്സും നൽകി. ശചീപതി ഇന്ദ്രൻ അമ്പുകൾ നിറഞ്ഞ തൂണീരോടൊപ്പം വജ്രവും ഘണ്ടയും കൂടി അർപ്പിച്ചു.
Verse 23
यमो ददौ कालदण्डमक्षमालां प्रजापतिः । ब्रह्मा कमण्डलुं प्रादाद्रोमरश्मीन्दिवाकरः
യമൻ കാലദണ്ഡം നൽകി; പ്രജാപതി അക്ഷമാലയും നൽകി. ബ്രഹ്മാ കമണ്ഡലു നൽകി; ദിവാകരൻ (സൂര്യൻ) രോമംപോലെ ദീപ്തമായ രശ്മികളും ദാനം ചെയ്തു.
Verse 24
कालः खड्गन्ददौ तस्यै फलकं च समुज्वलम् । क्षीराब्धी रुचिरं हारमजरे च तथाम्बरे
കാലൻ അവൾക്കു ഖഡ്ഗവും അത്യന്തം ദീപ്തമായ ഫലകവും (കവചവും) നൽകി. ക്ഷീരാബ്ധി മനോഹരമായ ഹാരവും അജരമായ (അക്ഷയ) അംബരങ്ങളും കൂടി അർപ്പിച്ചു.
Verse 25
चूडामणिं कुण्डले च कटकानि तथैव च । अर्द्धचन्द्रं च केयूरान्नूपुरौ च मनोहरो
അവൻ ദർശനമാത്രത്തിൽ മനോഹരൻ—ചൂഡാമണി, കുണ്ഡലങ്ങൾ, കടകങ്ങൾ ധരിച്ചു; അർദ്ധചന്ദ്രം വഹിച്ച്, കേയൂരങ്ങളും മനോഹര നൂപുരങ്ങളും കൊണ്ട് ശോഭിച്ചു.
Verse 26
ग्रैवेयकमंगुलीषु समस्तास्वंगुलीयकम् । विश्वकर्मा च परशुं ददौ तस्यै मनोहरम्
അവളുടെ എല്ലാ വിരലുകൾക്കും മോതിരങ്ങളും, മനോഹരമായ ഗ്രൈവേയക ഹാരവും നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടു; വിശ്വകർമ്മാവും അവൾക്ക് മനോഹരമായ പരശു (കോടരി) സമ്മാനിച്ചു.
Verse 27
अस्त्राण्यनेकानि तथाभेद्यं चैव तनुच्छदम् । सुरम्यसरसां मालां पङ्कजं चाम्बुधिर्ददौ
സമുദ്രം അനേകം ദിവ്യാസ്ത്രങ്ങളും, ഭേദിക്കാനാകാത്ത കവചവും, അത്യന്തം മനോഹരമായ സരസപദ്മമാലയും, ഒരു പദ്മപുഷ്പവും കൂടി സമ്മാനിച്ചു.
Verse 28
ददौ सिंहं च हिमवान्रत्नानि विविधानि च । सुरया पूरितं पात्रं कुबेरोऽस्यै समर्पयत्
ഹിമവാൻ ഒരു സിംഹവും വിവിധ രത്നങ്ങളും നൽകി; കുബേരൻ അവൾക്ക് സുര നിറഞ്ഞ ഒരു പാത്രം സമർപ്പിച്ചു.
Verse 29
शेषश्च भोगिनां नेता विचित्रर चनाञ्चितम् । ददौ तस्यै नागहारं नानास्त्रमणिगुंफितम्
ഭോഗികളുടെ ശ്രേഷ്ഠനായ നേതാവായ ശേഷൻ, വിചിത്ര ശില്പകലകൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടും നാനാവിധ ആയുധസദൃശ മണികളാൽ കോർത്തതുമായ നാഗഹാരം ദേവിക്കു സമർപ്പിച്ചു।
Verse 30
एतैश्चान्यैस्सुरैर्देवी भूषणैरायुधैस्तथा । सत्कृतोच्चैर्ननादासौ साट्टहासं पुनःपुनः
ഇവയും മറ്റു ദേവന്മാരും നൽകിയ ദിവ്യാഭരണങ്ങളാലും ആയുധങ്ങളാലും സത്കരിക്കപ്പെട്ട ദേവി, വീണ്ടും വീണ്ടും ഉച്ചത്തിൽ അട്ടഹാസത്തോടെ ഗർജിച്ചു।
Verse 31
तस्या भीषणनादेन पूरिता च नभःस्थली । प्रतिशब्दो महानासीच्चुक्षुभे भुवनत्रयम्
അവളുടെ ഭീകരനാദം കൊണ്ട് ആകാശവിസ്തൃതി നിറഞ്ഞു. മഹത്തായ പ്രതിധ്വനി ഉയർന്നു; ത്രിഭുവനവും കുലുങ്ങി.
Verse 32
चेलुः समुद्राश्चत्वारो वसुधा च चचाल ह । जयशब्दस्ततो देवैरकारि महिषार्दितैः
അപ്പോൾ നാലു സമുദ്രങ്ങളും ഉന്മേഷത്തോടെ പൊങ്ങി, വസുധയും വിറച്ചു. മഹിഷാസുരനാൽ പീഡിതരായ ദേവന്മാർ “ജയം” എന്നു മഹാ ഘോഷം മുഴക്കി।
Verse 33
ततोऽम्बिकां परां शक्तिं महालक्ष्मीस्वरूपिणीम् । तुष्टुवुस्ते सुरास्सर्वे भक्तिगद्गदया गिरा
അപ്പോൾ എല്ലാ ദേവന്മാരും ഭക്തിയാൽ ഗദ്ഗദമായ വാണിയോടെ അംബികയെ—പരാശക്തിയെ—മഹാലക്ഷ്മീസ്വരൂപിണിയെ—സ്തുതിച്ചു।
Verse 34
लोकं संक्षुब्धमालोक्य देवतापरिपन्थिनः । सन्नद्धसैनिकास्ते च समुत्तस्थुरुदायुधाः
ലോകം കലുഷിതമായത് കണ്ട ദേവവൈരികൾ, സന്നദ്ധ സൈന്യങ്ങളോടുകൂടെ, ആയുധങ്ങൾ ഉയർത്തി ഉടൻ എഴുന്നേറ്റു।
Verse 35
महिषोऽपि च तं शब्दमभ्यधावद्रुषान्वितः । स ददर्श ततो देवीं व्याप्तलोकत्रयां रुचा
കോപം നിറഞ്ഞ മഹിഷാസുരനും ആ ശബ്ദത്തേയ്ക്ക് പാഞ്ഞു. അപ്പോൾ ത്രിലോകവും വ്യാപിക്കുന്ന ദീപ്തിയോടെ ദേവിയെ അവൻ ദർശിച്ചു।
Verse 36
एतस्मिन्नन्तरे तत्र महिषासुरपालिताः । समाजग्मुर्महावीराः कोटिशो धृतहेतयः
അതിനിടയിൽ അവിടെ മഹിഷാസുരൻ പോഷിപ്പിക്കുകയും ആജ്ഞാപിക്കുകയും ചെയ്ത മഹാവീരന്മാർ, ആയുധങ്ങൾ ധരിച്ചു, കോടികളായി എത്തിച്ചേർന്നു.
Verse 37
चिक्षुरश्चामरोदग्रौ करालोद्धतबाष्कलाः । ताम्रोग्रास्योग्रवीर्याश्च बिडालोऽन्धक एव च
അവരിൽ ചിക്ഷുരൻ, കൂടാതെ ആമരനും ഉദഗ്രനും; കരാളൻ, ഉദ്ധതൻ, ബാഷ്കലൻ; താമ്രൻ, ഉഗ്രാസ്യൻ, ഉഗ്രവീര്യൻ; അതുപോലെ ബിഡാലനും അന്ധകനും ഉണ്ടായിരുന്നു.
Verse 38
दुर्धरो दुर्मुखश्चैव त्रिनेत्रश्च महाहनुः । एते चान्ये च बहवः शूरा युद्धविशा रदाः
ദുർധരൻ, ദുർമുഖൻ, ത്രിനേത്രൻ, മഹാഹനു—ഇവരും മറ്റും അനേകം ശൂരന്മാർ യുദ്ധവിദ്യയിൽ പ്രാവീണ്യവും പരിചയവും ഉള്ളവരായിരുന്നു.
Verse 39
युयुधुः समरे देव्या सह शस्त्रास्त्रपारगाः । इत्थं कालो व्यतीयाय युध्यतोर्भीषणस्तयोः
ദേവിയോടുകൂടെ സമരത്തിൽ ശസ്ത്രാസ്ത്രങ്ങളിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവർ യുദ്ധം ചെയ്തു. ആ ഇരുവരുടെയും ഭീകരസംഘർഷം തുടരുമ്പോൾ കാലം കടന്നുപോയി.
Verse 40
अरिवर्गकरक्षिप्ता नानाशस्त्रास्त्रराशयः । महामायाप्रभावेण विफला अभवन् क्षणात्
ശത്രുസമൂഹത്തിന്റെ കൈകളിൽ നിന്നെറിഞ്ഞ നാനാവിധ ശസ്ത്രാസ്ത്രങ്ങളുടെ കൂമ്പാരങ്ങൾ മഹാമായയുടെ പ്രഭാവത്തിൽ ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ നിഷ്ഫലമായി.
Verse 41
ततो जघान सा देवी चिक्षुरप्रमुखानरीन् । सगणान्गदया बाणैः शूलशक्तिपरश्वधैः
അപ്പോൾ ആ ദേവി ചിക്ഷുരപ്രമുഖ ശത്രുവീരന്മാരെ അവരുടെ ഗണങ്ങളോടുകൂടെ ഗദ, ബാണങ്ങൾ, ശൂലം, ശക്തി, പരശു എന്നിവകൊണ്ട് വധിച്ചു വീഴ്ത്തി।
Verse 42
एवं स्वीयेषु सैन्येषु हतेषु महिषासुरः । देवीनिःश्वाससंभूतान्भावयामास तान्गणान्
ഇങ്ങനെ തന്റെ സൈന്യം വധിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ മഹിഷാസുരൻ ദേവിയുടെ നിശ്വാസത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച ആ ഗണങ്ങളെ ഉത്സാഹിപ്പിച്ചു പ്രേരിപ്പിച്ചു।
Verse 43
अताडयत्सरैः काश्चित्काश्चिच्छृङ्गद्वयेन च । लांगूलेन च तुण्डेन भिनत्ति स्म मुहुर्मुहुः
അവൻ ചിലരെ ബാണങ്ങളാൽ അടിച്ചു, ചിലരെ തന്റെ ഇരട്ട കൊമ്പുകളാൽ; പിന്നെയും പിന്നെയും വാലും തുണ്ടും (മൂക്ക്/വായ്) കൊണ്ടു അവരെ തകർത്തുകൊണ്ടിരുന്നു।
Verse 44
इत्थं देवीगणा न्हत्वाभ्यधावत्सोऽसुराधिपः । सिंहं मारयितुन्देव्यास्ततोऽसौ कुपिताऽभवत्
ഇങ്ങനെ ദേവിയുടെ ഗണങ്ങളെ വധിച്ച് ആ അസുരാധിപൻ വേഗത്തിൽ മുന്നോട്ട് പാഞ്ഞു. ദേവിയുടെ സിംഹത്തെ കൊല്ലുവാൻ ഉദ്ദേശിച്ച് പിന്നെ അവൻ അത്യന്തം ക്രുദ്ധനായി.
Verse 45
कोपात्सोपि महावीर्यः खुरकुट्टितभूतलः । शृङ्गाभ्यां शैलमुत्पाट्य चिक्षेप प्रणनाद च
കോപത്തിൽ ആ മഹാവീര്യൻ തന്റെ കുതികാലുകളാൽ ഭൂതലം ചുരണ്ടി കീറിത്തെറിപ്പിച്ചു. പിന്നെ രണ്ടു കൊമ്പുകളാൽ ഒരു പർവ്വതം പിഴുതെടുത്ത് എറിഞ്ഞു, ഭയങ്കരമായി ഗർജ്ജിച്ചു.
Verse 46
इति श्रीशिवमहापुराणे पञ्चम्यामुमासंहितायां महिषासुरवधोपाख्याने महालक्ष्म्यवतारवर्णनं नाम षट्चत्वारिंशोऽध्यायः
ഇങ്ങനെ ശ്രീശിവ മഹാപുരാണത്തിലെ പഞ്ചമ ഭാഗമായ ഉമാസംഹിതയിൽ, മഹിഷാസുരവധോപാഖ്യാനത്തിന്റെ ഉപകഥയിൽ ‘മഹാലക്ഷ്മ്യവതാരവർണ്ണനം’ എന്ന പേരിലുള്ള നാല്പത്താറാം അധ്യായം സമാപിച്ചു.
Verse 47
शृंगभिन्नाः पयोवाहाः खण्डं खण्डमयासिषुः । लांगूलेनाहतश्चाब्धिर्विष्वगुद्वेलमस्पदत्
കൊമ്പുകളാൽ പിളർന്ന പാലൊഴുക്കുകൾ ഖണ്ഡം ഖണ്ഡമായി ചിതറിപ്പോയി. വാലിന്റെ പ്രഹാരത്തിൽ സമുദ്രവും എല്ലാദിക്കിലും പൊങ്ങി, തന്റെ പരിധി കടന്ന് ഉയർന്നു.
Verse 48
एवं क्रुद्धं समालोक्य महिषासुरमम्बिका । विदधे तद्वधोपायं देवानामभयंकरी
മഹിഷാസുരൻ ഇങ്ങനെ ക്രോധത്തിൽ ജ്വലിക്കുന്നതു കണ്ടു, ദേവന്മാർക്ക് അഭയം നൽകുന്ന അംബിക അവന്റെ വധോപായം ആവിഷ്കരിച്ചു।
Verse 49
ततः पाशं समुत्थाय क्षिप्त्वा तस्योपरी श्वरी । बबन्ध महिषं सोऽपि रूपन्तत्याज माहिषम्
അപ്പോൾ ദിവ്യ ഈശ്വരി എഴുന്നേറ്റ് പാശം എടുത്ത് അവന്റെ മേൽ എറിഞ്ഞു; മഹിഷ-ദാനവനെ ബന്ധിച്ചു, അവനും തന്റെ മഹിഷരൂപം ഉപേക്ഷിച്ചു।
Verse 50
ततः सिंहो बभूवाशु मायावी तच्छिरोम्बिका । यावद्भिनत्ति तावत्स खङ्गपाणिर्बभूव ह
അപ്പോൾ ആ മായാവി ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ സിംഹമായി മാറി; അംബിക അതിന്റെ തലയിൽ പ്രഹരിച്ചു. എന്നാൽ അവൾ എത്രത്തോളം അത് തകർത്താലും, അവൻ വാൾ കൈയിൽ പിടിച്ചവനായി വീണ്ടും വീണ്ടും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
Verse 51
सचर्म्मासिकरं तं च देवी बाणैरताडयत् । ततो गजवपुर्भूत्वा सिंहं चिच्छेद शुण्डया
ദേവി ചർമ്മം പൊതിഞ്ഞ ആ ഉഗ്രസിംഹത്തെ അമ്പുകളാൽ പ്രഹരിച്ചു. തുടർന്ന് അവൾ ഗജരൂപം ധരിച്ചു, തന്റെ ശുണ്ഡകൊണ്ട് സിംഹത്തെ പിളർത്തി തകർത്തു.
Verse 52
ततोऽस्य च करं देवी चकर्त स्वमहासिना । अधारि च पुना रूपं स्वकीयं तेन रक्षसा
അപ്പോൾ ദേവി തന്റെ മഹാഖഡ്ഗംകൊണ്ട് അവന്റെ കൈ വെട്ടി; ആ രാക്ഷസൻ ഉടൻ തന്നെ തന്റെ ആദിമൂലരൂപം വീണ്ടും ധരിച്ചു।
Verse 53
तदैव क्षोभयामास त्रैलोक्यं सचराचरम् । ततः क्रुद्धा महामाया चण्डिका मानविक्रमा
അന്നേ നിമിഷം അവൾ ചരാചരസഹിതം ത്രിലോകം മുഴുവൻ കുലുക്കി. പിന്നെ മനുഷ്യവീര്യത്തെ അതിക്രമിക്കുന്ന മഹാമായാ ചണ്ഡിക ക്രുദ്ധയായി।
Verse 54
पपौ पुनःपुनः पानं जहासोद्भ्रान्तलोचना । जगर्ज चासुरः सोऽपि बलवीर्यमदो द्धतः
അവൻ വീണ്ടും വീണ്ടും മദ്യം കുടിച്ചു; ഭ്രമത്തിൽ അവന്റെ കണ്ണുകൾ ഉരുണ്ടു, അവൻ ഉച്ചത്തിൽ ചിരിച്ചു. ആ അസുരനും ബലവും വീര്യവും എന്ന മദത്തിൽ വീങ്ങി ഗർജിച്ചു.
Verse 55
तस्या उपरि चिक्षेप शैलानुत्पाट्य सोऽसुरः । सा च बाणावलीघातैश्चूर्णयामास सत्वरम्
ആ അസുരൻ പർവതങ്ങൾ പിഴുതെടുത്ത് അവളുടെ മേൽ എറിഞ്ഞു. എന്നാൽ ദേവി വേഗമുള്ള അമ്പുവർഷംകൊണ്ട് അവയെ ഉടൻ പൊടിയാക്കി.
Verse 56
वारुणीमद्रसं जातमुखरागाऽऽकुलेन्द्रिया । प्रोवाच परमेशानी मेघगंभीरया गिरा
വാരുണീ എന്ന മദകരരസം കുടിച്ചതോടെ അവളുടെ മുഖം ചുവന്നു, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ കലങ്ങി. അപ്പോൾ പരമേശാനി മേഘഗംഭീരമായ സ്വരത്തിൽ അരുളിച്ചെയ്തു.
Verse 57
देव्युवाच । रे मूढ रे हतप्रज्ञ व्यर्थ किं कुरुषे हठम् । न मदग्रेऽसुराः केपि स्थास्नवो जगतीत्रये
ദേവി അരുളിച്ചെയ്തു— ഹേ മൂഢാ, ഹേ നശിച്ച ബുദ്ധിയുള്ളവനേ! നീ എന്തിന് വ്യർത്ഥമായി ഹഠം പിടിക്കുന്നു? എന്റെ മുമ്പിൽ ത്രിലോകത്തും ഒരു അസുരനും നില്ക്കുകയില്ല।
Verse 58
ऋषि रुवाच । एकमाभाष्य कूर्दित्वा देवी सर्वकलामयी । पदाक्रम्यासुरं कण्ठे शूलेनोग्रेण साऽभिनत्
ഋഷി പറഞ്ഞു— ഒരു വാക്ക് ഉച്ചരിച്ച് ചാടിപ്പോയി, സർവകലാമയിയായ ദേവി അസുരനെ പാദത്താൽ അമർത്തി, ഉഗ്രമായ ത്രിശൂലത്തോടെ അവന്റെ കണ്ഠത്തിൽ കുത്തി ഭേദിച്ചു।
Verse 59
ततस्तच्चरणाक्रान्तस्स स्वकीयमुखात्ततः । अर्द्धनिष्क्रान्त एवासीद्देव्या वीर्येण संवृतः
അപ്പോൾ ദേവിയുടെ പാദം അമർത്തിയതാൽ അവൻ തന്റെ തന്നെ വായിലേക്കു തിരികെ തള്ളപ്പെട്ടു. അവൻ പകുതി മാത്രം പുറത്തായി, ദേവിയുടെ ശക്തിയാൽ പൊതിഞ്ഞും തടഞ്ഞും നിന്നു.
Verse 60
अर्द्धनिष्क्रान्त एवासौ युध्यमानो महाधमः । महासिना शिरो भित्त्वा न्यपाति धरणीतले
ആ മഹാധമൻ പകുതി മാത്രം പുറത്തായിട്ടും യുദ്ധം തുടരുമ്പോൾ, മഹാവാളാൽ അവന്റെ തല പിളർത്തി; അവൻ ഭൂമിതലത്തിൽ വീണു.
Verse 61
हाहाशब्दं समुच्चार्य्यावाङ्मुखास्तद्गणास्ततः । पलायन्त रणाद्भीतास्त्राहित्राहीति वादिनः
‘ഹാ ഹാ’ എന്ന് നിലവിളിച്ച് അവർ മുഖം താഴ്ത്തി; യുദ്ധഭീതിയാൽ रणഭൂമിയിൽ നിന്ന് ഓടി രക്ഷപ്പെട്ടു, വീണ്ടും വീണ്ടും ‘ത്രാഹി ത്രാഹി’—‘രക്ഷിക്കണേ’ എന്ന് വിളിച്ചു പറഞ്ഞു.
Verse 62
तुष्टुवुश्च तदा देवीमिन्द्राद्याः सकलाः सुराः । गन्धर्वा गीतमुच्चेरुर्ननृतुर्नर्तकीजनाः
അപ്പോൾ ഇന്ദ്രാദി സർവ്വ ദേവന്മാരും ദേവിയെ സ്തുതിച്ചു. ഗന്ധർവർ ആനന്ദഗീതങ്ങൾ ഉയർത്തി; അപ്സരസ്സുകൾ ദിവ്യനൃത്തം ചെയ്തു.
Verse 63
एवन्ते कथितो राजन्महालक्ष्म्याः समुद्भवः । सरस्वत्यास्तथोत्पत्तिं शृणु सुस्थेन चेतसा
ഹേ രാജാവേ, ഇങ്ങനെ മഹാലക്ഷ്മിയുടെ ഉദ്ഭവം നിനക്കു പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. ഇനി സ്ഥിരവും സമാധാനവുമായ മനസ്സോടെ സരസ്വതിയുടെ ജന്മവൃത്താന്തവും കേൾക്കുക.
Frequently Asked Questions
It presents Mahiṣāsura’s rise and conquest: after defeating the devas and occupying Indra’s seat in Svarga, the devas seek Brahmā’s help and collectively petition Śiva and Viṣṇu for protection and a means to slay (vadha-upāya) the asura.
Śaraṇāgati is portrayed as a metaphysical re-alignment: when delegated cosmic powers fail, the devas return to the supreme source. The narrative teaches that order is restored by re-anchoring authority in Śiva (with Viṣṇu as cooperative power), not merely by political or martial force.
The chapter foregrounds Śiva as Śaṃkara and Satīśvara (the Lord associated with Satī/Śakti) and Viṣṇu as Keśava/Dāmodara; Gaurī/Umā is not yet the narrative focus in the sampled verses, but the Śiva–Śakti frame is signaled through the epithet Satīśvara.