Manvantarāṇukīrtana (Enumeration of the Manvantaras and Manus)

Verse 1

शौनक उवाच । मन्वंतराणि सर्वाणि विस्तरेणानुकीर्तय । यावंतो मनवश्चैव श्रोतुमिच्छामि तानहम्

ശൗനകൻ പറഞ്ഞു—“എല്ലാ മന്വന്തരങ്ങളും വിശദമായി അനുകീർത്തനം ചെയ്യുക. എത്ര മനുക്കൾ ഉണ്ടോ, അവരെല്ലാം ഞാൻ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.”

Verse 2

सूत उवाच । स्वायंभुवो मनुश्चैव ततस्स्त्वारोचिषस्तथा । उत्तमस्तामसश्चैव रैवतश्चाक्षुषस्तथा

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ആദ്യം സ്വായംഭുവ മനു; പിന്നെ ആരോചിഷ; തുടർന്ന് ഉത്തമനും താമസനും; അതുപോലെ റൈവതനും ചാക്ഷുഷനും ഉണ്ടായി।

Verse 3

एते च मनवः षट् ते संप्रोक्ता मुनिपुंगव । वैवस्वतो मुनिश्रेष्ठ सांप्रतं मनुरुच्यते

ഹേ മുനിപുംഗവ! ഈ ആറു മനുക്കളെ നിനക്കു യഥാവിധി പറഞ്ഞു. ഇനി, ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠ, ഇപ്പോഴത്തെ മനു വൈവസ്വതനെന്നു പറയപ്പെടുന്നു।

Verse 4

सावर्णिश्च मनुश्चैव ततो रौच्यस्तथा परः । तथैव ब्रह्मसावर्णिश्चत्वारो मनवस्तथा

അതിനുശേഷം സാവർണി മനു, കൂടാതെ (ദക്ഷ-സാവർണി) മനുവും; പിന്നെ റൗച്യൻ, അതിന് ശേഷം അടുത്ത മനു. അതുപോലെ ബ്രഹ്മ-സാവർണി—ഇങ്ങനെ നാല് മനുക്കൾ പറയുന്നു।

Verse 5

तथैव धर्मसावर्णी रुद्रसावर्णिरेव च । देवसावर्णिराख्यातं इंद्रसावर्णिरेव च

അതുപോലെ ധർമ്മ-സാവർണി, രുദ്ര-സാവർണിയും; ദേവ-സാവർണി എന്നു പ്രസിദ്ധൻ, കൂടാതെ ഇന്ദ്ര-സാവർണിയും ഉണ്ട്।

Verse 6

अतीता वर्तमानाश्च तथैवानागताश्च ये । कीर्तिता मनवश्चापि मयैवैते यथा श्रुताः

കഴിഞ്ഞുപോയവരും ഇപ്പോഴുള്ളവരും വരാനിരിക്കുന്നവരുമായ മനുക്കളെ—ഞാൻ ശ്രുതിപരമ്പരയിൽ കേട്ടതുപോലെ തന്നേ ഇവിടെ കീര്ത്തിച്ചു പറഞ്ഞു।

Verse 7

मुने चतुर्दशैतानि त्रिकालानुगतानि ते । प्रोक्तानि निर्मितः कल्पो युगसाहस्रपर्य्ययः

ഹേ മുനേ, ത്രികാലത്തെ അനുഗമിക്കുന്ന ഈ പതിനാലു വിഭാഗങ്ങൾ നിനക്കു പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്നു. ഇവയിൽ നിന്നാണ് കല്പം നിർമ്മിതമാകുന്നത്—അത് സഹസ്ര യുഗങ്ങളുടെ പര്യായമായി പ്രവഹിക്കുന്നു।

Verse 8

ऋषींस्तेषां प्रवक्ष्यामि पुत्त्रान्देवगणांस्तथा । शृणु शौनक सुप्रीत्या क्रमशस्तान्यशस्विनः

ഇപ്പോൾ ഞാൻ അവരുടെ ഋഷിമാരെയും, അവരുടെ പുത്രന്മാരെയും, ദേവഗണങ്ങളെയും വിവരിക്കും. ഹേ ശൗനക, സന്തോഷഭക്തിയോടെ കേൾക്കുക; ക്രമമായി ആ യശസ്വികളെ ഞാൻ പറയുന്നു।

Verse 9

मरीचिरत्रिर्भगवानङ्गिराः पुलहः क्रतुः । पुलस्त्यश्च वसिष्ठश्च सप्तैते ब्रह्मणस्सुताः

മരീചി, അത്രി, ഭഗവാൻ അങ്ഗിരസ്, പുലഹ, ക്രതു, പുലസ്ത്യ, വസിഷ്ഠൻ—ഈ ഏഴുപേരും ബ്രഹ്മാവിന്റെ പുത്രന്മാർ; ആദിമ ഋഷികളായി പ്രസിദ്ധർ।

Verse 10

उत्तरस्यां दिशि तथा मुने सप्तर्ष यस्तथा । यामा नाम तथा देवा आसन्स्वायंभुवेंतरे

ഹേ മുനേ, ഉത്തരദിക്കിൽ സപ്തർഷിമാർ വസിച്ചിരുന്നു; അതുപോലെ സ്വായംഭുവ മന്വന്തരത്തിൽ ‘യാമ’ എന്ന ദേവഗണവും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു।

Verse 11

आग्नीध्रश्चाग्निबाहुश्च मेधा मेधातिथिर्वसुः । ज्योतिष्मान्धृतिमान्हव्यः सवनश्शुभ्र एव च

അവർ—ആഗ്നീധ്രനും അഗ്നിബാഹുവും; മേധാ, മേധാതിഥി, വസു; ജ്യോതിഷ്മാൻ, ധൃതിമാൻ, ഹവ്യ, സവനൻ, ശുഭ്രനും കൂടെ.

Verse 12

स्वायंभुवस्य पुत्रास्ते मनोर्दश महात्मनः । कीर्तिता मुनिशार्दूल तत्रेन्द्रो यज्ञ उच्यते

ഹേ മുനിശാർദൂല, സ്വായംഭുവ മനുവിന്റെ ആ പത്ത് മഹാത്മ പുത്രന്മാർ വിവരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. അവരിൽ ‘ഇന്ദ്രൻ’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നവൻ ‘യജ്ഞ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധനാണ്.

Verse 13

प्रथमं कथितं तात दिव्यं मन्वतरं तथा । द्वितीयं ते प्रवक्ष्यामि तन्निबोध यथातथम्

ഹേ താതാ, ആദ്യ ദിവ്യ മന്വന്തരത്തെ ഞാൻ മുമ്പേ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. ഇനി രണ്ടാമത്തേതു നിന്നോട് വിശദീകരിക്കാം; അതിനെ യഥാതഥമായി കേട്ട് ഗ്രഹിക്ക.

Verse 14

ऊर्जस्तंभः परस्तंभ ऋषभो वसुमां स्तथा । ज्योतिष्मान्द्युतिमांश्चैव रोचिष्मान्सप्तमस्तथा

അവൻ ഊർജശക്തിയുടെ സ്തംഭം, പരമ ആശ്രയം; ഋഷഭൻ (ശ്രേഷ്ഠൻ) കൂടെ വസുമാൻ—സമ്പത്തിന്റെ അധിപൻ. അവൻ ദിവ്യജ്യോതിയിൽ ദീപ്തൻ, തേജസ്സിൽ ഉജ്ജ്വലൻ, പ്രഭയിൽ പ്രകാശമാൻ—ഇതാണ് അവന്റെ നാമങ്ങളുടെ ഏഴാം സമുച്ചയം എന്നു പ്രസ്താവിക്കുന്നു.

Verse 15

एते महर्षयो ज्ञेयास्तत्रेन्द्रो रोचनस्तथा । देवाश्च तुषिता नाम स्मृताः स्वारोचिषेंऽतरे

അവിടെ ഇവരെ മഹർഷിമാരെന്നു അറിയണം. ആ മന്വന്തരത്തിൽ ഇന്ദ്രൻ ‘രോചന’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു; ദേവഗണം ‘തുഷിത’ എന്ന നാമത്തിൽ സ്വാരോചിഷ മന്വന്തരത്തിൽ സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 16

हरिघ्नस्सुकृतिर्ज्योतिरयोमूर्तिरयस्मयः । प्रथितश्च मनस्युश्च नभस्सूर्यस्तथैव च

അവൻ പാപനാശകൻ, പുണ്യഫലസ്വരൂപൻ; അവൻ തന്നെയാണ് ജ്യോതി. അവൻ ഇരുമ്പുമൂർത്തി, ഇരുമ്പുസ്വഭാവം; പ്രസിദ്ധൻ, മനസ്സിൽ വിജയം നേടിയവൻ. അവൻ ആകാശം, അവൻ തന്നെയാണ് സൂര്യനും.

Verse 17

स्वारोचिषस्य पुत्रास्ते मनोर्दशमहात्मनः । कीर्तिता मुनिशार्दूल महावीर्यपराक्रमाः

ഹേ മുനിശാർദൂലാ! സ്വാരോചിഷ മനുവിന്റെ ആ പത്ത് മഹാത്മ പുത്രന്മാർ മഹാവീര്യപരാക്രമസമ്പന്നരായി ഇവിടെ കീർത്തിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

Verse 18

द्वितीयमेतत्कथितं मुने मन्वन्तरं मया । तृतीयं तव वक्ष्यामि तन्निबोध यथातथम्

ഹേ മുനേ! ഞാൻ നിന്നോട് ഇങ്ങനെ രണ്ടാം മന്വന്തരത്തെ വിവരിച്ചു. ഇനി മൂന്നാമത്തേതു പറയും; യഥാതഥമായി ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കുക.

Verse 19

वसिष्ठपुत्राः सप्तासन्वासिष्ठा इति विश्रुताः । हिरण्यगर्भस्य सुता ऊर्जा नाम महौजसः

വസിഷ്ഠന് ഏഴ് പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായിരുന്നു; അവർ ലോകത്തിൽ ‘വാസിഷ്ഠർ’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധർ. അവർ ഹിരണ്യഗർഭന്റെ പുത്രന്മാരുമായിരുന്നു; അവരിൽ ‘ഊർജാ’ എന്ന മഹൗജസ്വി ഉണ്ടായിരുന്നു.

Verse 20

ऋषयोऽत्र समाख्याताः कीर्त्यमानान्निबोध मे । औत्तमेया ऋषिश्रेष्ठ दशपुत्रा मनोः स्मृताः

ഇവിടെ കീർത്തിക്കപ്പെടുകയും എണ്ണിപ്പറയപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്ന ഋഷിമാരെ എന്നിൽ നിന്ന് അറിഞ്ഞുകൊൾക. ഹേ ഋഷിശ്രേഷ്ഠാ! അവർ ഉത്തമവംശജർ, മനുവിന്റെ പത്ത് പുത്രന്മാർ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 21

इष ऊर्जित ऊर्जश्च मधुर्माधव एव च । शुचिश्शुक्रवहश्चैव नभसो नभ एव च

അവൻ തന്നെയാണ് ഈശൻ—പ്രഭു; അവൻ തന്നെയാണ് ഊർജിതനും ഊർജാസ്വരൂപനും. അവൻ തന്നെയാണ് മധുരനും മാധവനും. അവൻ തന്നെയാണ് ശുചിയും തേജോവാഹകനും; അവൻ തന്നെയാണ് നഭസ്—അതെ, ആകാശതത്ത്വം തന്നേ.

Verse 22

ऋषभस्तत्र देवाश्च सत्यवेद श्रुतादयः । तत्रेन्द्रस्सत्यजिन्नाम त्रैलोक्याधिपतिर्मुने

ഹേ മുനേ, അവിടെ ഋഷഭനും സത്യവേദൻ, ശ്രുതൻ മുതലായ ദേവഗണങ്ങളും ഉണ്ടായിരുന്നു. ആ സഭയിൽ ‘സത്യജിത്’ എന്ന നാമമുള്ള ഇന്ദ്രൻ ത്രിലോകാധിപതിയായി സന്നിഹിതനായിരുന്നു.

Verse 23

तृतीयमेतत्परमं मन्वतरमुदाहृतम् । मन्वतरं चतुर्थं ते कथयामि मुने शृणु

ഇത് പരമമായ മൂന്നാം മന്വന്തരമെന്നു പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഇനി ഹേ മുനേ, ശ്രവിക്കൂ—നിനക്കായി നാലാം മന്വന്തരത്തെ ഞാൻ വിവరిస్తാം.

Verse 24

गार्ग्यः पृथुस्तथा वाग्मी जयो धाता कपीनकः । कपीवान्सप्तऋषयः सत्या देवगणास्तथा

ഗാർഗ്യൻ, പൃഥു, വാഗ്മി, ജയ, ധാതാ, കപീനക, കപീവാൻ—ഇവർ സപ്തഋഷികളോടൊപ്പം; അതുപോലെ സത്യഗണങ്ങളും ദേവഗണസമൂഹങ്ങളും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.

Verse 25

तत्रेंद्रस्त्रिशिखो ज्ञेयो मनुपुत्रान्मुने शृणु । द्यूतिपोतस्सौतपस्यस्तमश्शूलश्च तापनः

ഹേ മുനേ, അവിടെ ഇന്ദ്രൻ ‘ത്രിശിഖ’ എന്ന നാമത്തിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. ഇനി മനുവിന്റെ പുത്രന്മാരെ ശ്രവിക്കൂ—ദ്യൂതിപോത, സൗതപസ്യ, തമഃശൂല, താപന.

Verse 26

तपोरतिरकल्माषो धन्वी खड्गी महानृषिः । तामसस्य स्मृता एते दश पुत्रा महाव्रताः

തപോരതി, അകല്മാഷ, ധന്വീ, ഖഡ്ഗീ, മഹാനൃഷി—ഇവർ താമസന്റെ മഹാവ്രതധാരികളായ പത്ത് പുത്രന്മാരിൽ സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 27

तामसस्यांतरं चैव मनो मे कथितं तव । चतुर्थं पञ्चमं तात शृणु मन्वंतरं परम्

ഹേ പ്രിയനേ! താമസ മന്വന്തരത്തെ ഞാൻ നിനക്കു പറഞ്ഞുകഴിഞ്ഞു. ഇനി, ഹേ മകനേ, ക്രമമായി നാലാമത്തെയും അഞ്ചാമത്തെയും ആയ അടുത്ത പരമ മന്വന്തരത്തെ കേൾക്കുക.

Verse 28

देवबाहुर्जयश्चैव मुनिर्वेदशिरास्तथा । हिरण्यरोमा पर्जन्य ऊर्ध्वबाहुश्च सोमपाः

ദേവബാഹുവും ജയനും, വേദശിരാ എന്ന മുനിയും; ഹിരണ്യരോമാ, പർജന്യ, ഊർധ്വബാഹു—ഇവർ എല്ലാവരും സോമപായികൾ; ദിവ്യയജ്ഞത്തിൽ പവിത്ര സോമത്തിന്റെ പങ്കാളികൾ.

Verse 29

सत्यनेत्ररताश्चान्ये एते सप्तर्षयोऽपरे । देवाश्च भूतरजसस्तपःप्रकृतयस्तथा

സത്യദർശനത്തിൽ പരായണരായ മറ്റുചിലർ—ഇവർ മറ്റൊരു സപ്തർഷിമാരാണ്. അതുപോലെ ഭൂതഗുണങ്ങളിൽ (രജസ് മുതലായ) നിന്നു ജനിച്ച സ്വഭാവമുള്ള ദേവന്മാർ ചിലർ; ചിലരുടെ സ്വരൂപം തന്നേ തപസ് ആണ്.

Verse 30

तत्रेंद्रो विभुनामा च त्रैलोक्याधिपतिस्तथा । रैवताख्यो मनुस्तत्र ज्ञेयस्तामससोदरः

അവിടെ ഇന്ദ്രൻ ‘വിഭു’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധനും ത്രിലോകാധിപതിയും ആകുന്നു. അതേ കാലഘട്ടത്തിൽ മനു ‘രൈവതൻ’ എന്നു അറിയപ്പെടണം; അവൻ താമസന്റെ സഹോദരൻ.

Verse 31

अर्जुनः पंक्तिविंध्यो वा दयायास्त नया मुने । महता तपसा युक्ता मेरुपृष्ठे वसंति हि

ഹേ മുനേ! ദയയുടെ പുത്രന്മാരായ അർജുനനും പംക്തിവിന്ധ്യനും—മഹത്തായ തപസ്സാൽ യുക്തരായി—നിശ്ചയമായും മേരു പർവതത്തിന്റെ പൃഷ്ഠഭാഗത്ത് (ശിഖരപ്രദേശത്ത്) വസിക്കുന്നു.

Verse 32

रुचेः प्रजापतिः पुत्रो रौच्यो नाम मनुः स्मृतः । भूत्या चोत्पादितो देव्यां भौत्यो नामाभवत्सुतः

പ്രജാപതി രുചിയുടെ പുത്രൻ ‘രൗച്യ’ എന്ന മനുവായി സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. ദേവി ഭൂതിയിൽ നിന്നു ജനിച്ച അവന്റെ പുത്രൻ ‘ഭൗത്യ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധനായി।

Verse 33

अनागताश्च सप्तैते कल्पेऽस्मिन्मनवस्स्मृताः । अनागताश्च सप्तैव स्मृता दिवि महर्षयः

ഈ കല്പത്തിൽ ഈ ഏഴ് മനുക്കൾ ‘ഇനിയും വരാനിരിക്കുന്നവർ’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു; അതുപോലെ ദിവിയിൽ ഏഴ് മഹർഷികളും ‘ഇനിയും പ്രത്യക്ഷപ്പെടാനിരിക്കുന്നവർ’ എന്നു സ്മൃതരാണ്।

Verse 34

इति श्रीशिवमहापुराणे पञ्चम्यामुमासंहितायां सर्वमन्वतरानुर्कार्तनं नाम चतुस्त्रिंशोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീശിവമഹാപുരാണത്തിലെ പഞ്ചമ ഗ്രന്ഥമായ ഉമാസംഹിതയിൽ ‘സർവ മന്വന്തരാനുകീർത്തനം’ എന്ന പേരിലുള്ള മുപ്പത്തിനാലാം അധ്യായം സമാപ്തമായി।

Verse 35

गौतमस्यात्मजश्चैव शरद्वान् गौतमः कृपः । कौशिको गालवश्चैव रुरुः कश्यप एव च

കൂടാതെ ഗൗതമന്റെ പുത്രൻ ശരദ്വാൻ (കൃപ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധൻ), അതുപോലെ ഗൗതമൻ, കൗശികൻ, ഗാലവൻ, രുരു, കശ്യപൻ എന്നിവരും।

Verse 36

एते सप्त महात्मानो भविष्या मुनिसत्तमाः । देवाश्चानागतास्तत्र त्रयः प्रोक्तास्स्वयंभुवा

ഈ ഏഴ് മഹാത്മാക്കൾ ഭാവിയിൽ മുനികളിൽ ശ്രേഷ്ഠരാകും. അവിടെ സ്വയംഭൂ (ബ്രഹ്മാവ്) ഇനിയും പ്രത്യക്ഷപ്പെടാനുള്ള മൂന്ന് ദേവന്മാരെയും പ്രസ്താവിച്ചു.

Verse 37

मरीचेश्चैव पुत्रास्ते कश्यपस्य महात्मनः । तेषां विरोचनसुतो बलिरिंद्रो भविष्यति

അവർ മറിയീചിയുടെ പുത്രന്മാരാണ്; മഹാത്മാവായ കശ്യപനിൽ നിന്നു ജനിച്ചവർ. അവരിൽ വിരോചനന്റെ പുത്രനായ ബലി ഭാവിയിൽ ഇന്ദ്രനാകും.

Verse 38

विषांङ्गश्चावनीवांश्च सुमंतो धृतिमान्वसुः । सूरिः सुराख्यो विष्णुश्च राजा सुमतिरेव च

വിഷാംഗ, അവനീവാൻ, സുമന്ത, ധൃതിമാൻ, വസു, സൂരി, സുരാഖ്യ, വിഷ്ണു, രാജാ, സുമതി—ഇവരും അവരിൽ ഉൾപ്പെട്ടവരായിരുന്നു.

Verse 39

सावर्णेश्च मनोः पुत्रा भविष्या दश शौनक । इहाष्टमं हि कथितं नवमं चान्तरं शृणु

ഹേ ശൗനകാ, സാവർണി മനുവിന്റെ പുത്രന്മാർ പത്ത് പേരായിരിക്കും. ഇവിടെ എട്ടാമത്തെ മന്വന്തരത്തെ പറഞ്ഞുകഴിഞ്ഞു; ഇനി ഒൻപതാമത്തെ മന്വന്തരവും കേൾക്കുക.

Verse 40

प्रथमं दक्षसावर्णि प्रवक्ष्यामि मनुं शृणु । मेधातिथिश्च पौलस्त्यो वसुः कश्यप एव च

ആദ്യം ദക്ഷസാവർണി എന്ന മനുവിനെ ഞാൻ വിവരിക്കുന്നു—ശ്രദ്ധിച്ച് കേൾക്കുക. അവന്റെ വംശത്തിൽ മേധാതിഥി, പൗലസ്ത്യ, വസു, കശ്യപനും ഉണ്ടായിരുന്നു.

Verse 41

ज्योतिष्मान्भार्गवश्चैव धृतिमानंगिरास्तथा । सवनश्चैव वासिष्ठ आत्रेयो हव्य एव च

(അവിടെ) ജ്യോതിഷ്മാൻ, ഭാർഗവൻ, ധൃതിമാൻ, അങ്ഗിരാ; കൂടാതെ സവനൻ, വാസിഷ്ഠൻ, ആത്രേയൻ, ഹവ്യൻ—ഇവരും ഋഷിമാരായിരുന്നു.

Verse 42

पुलहस्सप्त इत्येते ऋषयो रौहितेंतरे । देवतानां गणास्तत्र त्रय एव महामुने

പുലഹ മുതലായ ഈ ഏഴ് ഋഷിമാർ രോഹിതാന്തരത്തിൽ ആകുന്നു. മഹാമുനേ, അവിടെ ദേവഗണങ്ങൾ മൂന്നു മാത്രമേ ഉള്ളൂ.

Verse 43

दीक्षापुत्रस्य पुत्रास्ते रोहितस्य प्रजापतेः । धृष्टकेतुर्दीप्तकेतुः पंचहस्तो निराकृतिः

ദീക്ഷാപുത്രനായ പ്രജാപതി രോഹിതന്റെ പുത്രന്മാർ ഇവർ—ധൃഷ്ടകേതു, ദീപ്തകേതു, പഞ്ചഹസ്തൻ, നിരാകൃതി।

Verse 44

पृथुश्रवा भूरिद्युम्नो ऋचीको बृहतो गयः । प्रथमस्य तु सावर्णेर्नव पुत्रा महौजस

പൃഥുശ്രവാ, ഭൂരിദ്യുമ്നൻ, ഋചീകൻ, ബൃഹതൻ, ഗയൻ—ഇവർ പുത്രന്മാരിൽ പ്രസിദ്ധർ. ഇങ്ങനെ ആദ്യ സാവർണി മനുവിന് മഹാബലവും തേജസ്സും ഉള്ള ഒമ്പത് പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായിരുന്നു।

Verse 45

दशमे त्वथ पर्याये द्वितीयस्यांतरे मनोः । हविष्मान्पुलहश्चैव प्रकृतिश्चैव भार्गवः

അടുത്തതായി പത്താം പര്യായത്തിൽ, രണ്ടാം മനുവിന്റെ മന്വന്തരത്തിൽ—ഹവിഷ്മാൻ, പുലഹൻ, പ്രകൃതി, കൂടാതെ ഭാർഗവ ഋഷി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു।

Verse 46

आयो मुक्तिस्तथात्रेयो वसिष्ठश्चाव्ययस्स्मृतः । पौलस्त्यः प्रयतिश्चैव भामारश्चैव कश्यपः

ആയ, മുക്തി, അതുപോലെ ആത്രേയൻ; വസിഷ്ഠനും അവ്യയനും സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. അതുപോലെ പൗലസ്ത്യൻ, പ്രയതി, ഭാമാരൻ, കശ്യപൻ എന്നിവരും (പേരെടുക്കപ്പെടുന്നു)।

Verse 47

अङ्गिरानेनसस्सत्यः सप्तैते परमर्षयः । देवतानां गणाश्चापि द्विषिमंतश्च ते स्मृताः

അംഗിരാ, നേനസ, സത്യ—ഈ ഏഴുപേരും പരമർഷികളായി സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു; അവർ ദേവതാഗണങ്ങളായും കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു, ദിവ്യ തേജസ്സും തപോബലവും ഉള്ളവർ।

Verse 48

तेषामिन्द्रस्स्मृतः शम्भुस्त्वयमेव महेश्वरः । अक्षत्वानुत्तमौजाश्च भूरिषेणश्च वीर्यवान्

അവരിൽ ‘ഇന്ദ്രൻ’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നത് ശംഭുവേ; നീ തന്നെയാണ് സാക്ഷാൽ മഹേശ്വരൻ. അക്ഷത്വൻ, അനുത്തമൗജാ, ഭൂരിഷേണൻ എന്നിവരും മഹാവീര്യപരാക്രമികൾ ആകുന്നു.

Verse 49

शतानीको निरामित्रो वृषसेनो जयद्रथः । भूरिद्युम्नः सुवर्चार्चिर्दश त्वेते मनोस्सुताः

ശതാനീകൻ, നിരാമിത്രൻ, വൃഷസേനൻ, ജയദ്രഥൻ, ഭൂരിദ്യുമ്നൻ, സുവർച്ചാർച്ചി—ഇവ പത്തുപേരും മനുവിന്റെ പുത്രന്മാരെന്നു പ്രസ്താവിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 50

एकादशे तु पर्याये तृतीयस्यांतरे मनोः । तस्यापि सप्त ऋषयः कीर्त्यमानान्निबोध मे

ഇപ്പോൾ പതിനൊന്നാം ചക്രത്തിൽ—മനുവിന്റെ മൂന്നാം മന്വന്തരത്തിനുള്ളിൽ—ആ കാലഘട്ടത്തിലെ ഏഴ് ഋഷിമാരെ ഞാൻ കീര്ത്തിക്കുന്നു; എന്നിൽ നിന്ന് കേൾക്കുക.

Verse 51

हविष्मान्कश्यपश्चापि वपुष्मांश्चैव वारुणः । अत्रेयोऽथ वसिष्ठश्च ह्यनयस्त्वंगिरास्तथा

ഹവിഷ്മാൻ, കശ്യപൻ, വരുണപുത്രനായ വപുഷ്മാൻ; അത്രേയൻ, വസിഷ്ഠൻ; അതുപോലെ അനയനും അങ്ഗിരസും—ഇവരും ഇവിടെ എണ്ണപ്പെടുന്നു/സന്നിഹിതരായിരുന്നു।

Verse 52

चारुधृष्यश्च पौलस्त्यो निःस्वरोऽग्निस्तु तैजसः । सप्तैते ऋषयः प्रोक्तास्त्रयो देवगणास्स्मृताः

ചാരുധൃഷ്യ, പൗലസ്ത്യ, നിഃസ്വര, തേജോമയനായ അഗ്നി—ഇവരാണ് ഇങ്ങനെ നാമധേയമായി പ്രസിദ്ധർ. ഇവർ ഒന്നിച്ച് സപ്തർഷികളായി പ്രഖ്യാപിതരും, മൂന്ന് ദേവഗണങ്ങളായും സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു॥

Verse 53

ब्रह्मणस्तु सुतास्ते हि त इमे वैधृताः स्मृताः । सर्वगश्च सुशर्म्मा च देवानीकस्तु क्षेमकः

ഇവർ തീർച്ചയായും ബ്രഹ്മാവിന്റെ പുത്രന്മാർ; ‘വൈധൃതർ’ എന്ന നാമത്തിൽ സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു—സർവഗ, സുശർമ, ദേവാനീക, ക്ഷേമക॥

Verse 54

दृढेषुः खंडको दर्शः कुहुर्बाहुर्मनोः स्मृताः । सावर्णस्य तु पौत्रा वै तृतीयस्य नव स्मृताः

ദൃഢേഷു, ഖണ്ഡക, ദർശ, കുഹു, ബാഹു—ഇവർ മനുവിന്റെ വംശപരമ്പരയിൽ സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. മൂന്നാം സാവർണന്റെ പൗത്രർ ഒമ്പത് എന്നും സ്മൃതം॥

Verse 55

चतुर्थस्य तु सावर्णेरृषीन्सप्त निबोध मे । द्युतिर्वसिष्ठपुत्रश्च आत्रेयस्सुतपास्तथा

നാലാം സാവർണി മനുവിന്റെ സപ്തർഷികളെ എന്നിൽ നിന്ന് അറിക—ദ്യുതി, വസിഷ്ഠപുത്രൻ, ആത്രേയൻ, സുതപാ എന്നിവരും॥

Verse 56

अंगिरास्तपसो मूर्तिस्तपस्वी कश्यपस्तथा । तपोधनश्च पौलस्त्यः पुलहश्च तपोरतिः

അംഗിരാ തപസ്സിന്റെ മൂർത്തിയാണ്; കശ്യപനും മഹാതപസ്വി. പൗലസ്ത്യൻ തപോധനൻ; പുലഹൻ സദാ തപസ്സിൽ രതൻ.

Verse 57

भार्गवस्सप्तमस्तेषां विज्ञेय तपसो निधिः । पंच देवगणाः प्रोक्ता मानसा ब्रह्मणस्सुताः

അവരിൽ ഭാര്ഗവൻ ഏഴാമനെന്നു അറിയുക—അവൻ തപസ്സിന്റെ നിധിയാണ്. ഈ അഞ്ചു ദേവഗണങ്ങൾ ബ്രഹ്മാവിന്റെ മാനസപുത്രന്മാരെന്നു പ്രസ്താവിതം.

Verse 58

ऋतधामा तदिन्द्रो हि त्रिलोकी राज्यकृत्सुखी । द्वादशे चैव पर्याये भाव्ये रौच्यांतरे मुने

ഹേ മുനേ, വരാനിരിക്കുന്ന ദ്വാദശ പര്യായത്തിൽ, റൗച്യ മന്വന്തരത്തിൽ, ഋതധാമാ തന്നേ ഇന്ദ്രനാകും—ത്രിലോകം ഭരിച്ചു രാജസുഖം അനുഭവിക്കും.

Verse 59

अंगिराश्चैव धृतिमान्पौलस्त्यो हव्यवांस्तु यः । पौलहस्तत्त्वदर्शी च भार्गवश्च निरुत्सवः

അവിടെ അങ്കിരാ, ധൃതിമാൻ, പൗലസ്ത്യൻ, ഹവ്യവാൻ; പൗലഹൻ തത്ത്വദർശി, ഭാര്ഗവൻ നിരുത്സവൻ—ബാഹ്യാഘോഷമില്ലാത്ത അന്തർമുഖ സംയമി.

Verse 60

निष्प्रपंचस्तथात्रेयो निर्देहः कश्यपस्तथा । सुतपाश्चैव वासिष्ठस्सप्तैवैते महर्षयः

നിഷ്പ്രപഞ്ച, ആത്രേയ, നിർദേഹ, കശ്യപ, സുതപാ, വാസിഷ്ഠൻ—ഇവരാണ് ആ ഏഴ് മഹർഷിമാർ.

Verse 61

त्रय एव गणाः प्रोक्ता देवतानां स्वयंभुवा । दिवस्पतिस्तमिन्द्रो वै विचित्रश्चित्र एव च

സ്വയംഭൂ ബ്രഹ്മാവ് ദേവഗണങ്ങളിൽ കൃത്യമായി മൂന്നു മാത്രമെന്ന് പ്രസ്താവിച്ചു—ദിവസ്പതി, ഇന്ദ്രൻ, പിന്നെ വിചിത്രൻ (ചിത്രൻ എന്നും വിളിക്കപ്പെടുന്നു).

Verse 62

नयो धर्मो धृतोंध्रश्च सुनेत्रः क्षत्रवृद्धकः । निर्भयस्सुतपा द्रोणो मनो रौच्यस्य ते सुताः

നയ, ധർമ്മ, ധൃതാന്ധ്ര, സുനേത്ര, ക്ഷത്രവൃദ്ധക, നിർഭയ, സുതപാ, ദ്രോണ, മന—ഇവർ റൗച്യ (മനു) യുടെ പുത്രന്മാരായിരുന്നു.

Verse 63

चतुर्द्दशे तु पर्याये सत्यस्यैवांतरे मनोः । आग्नीध्रः काश्यपश्चैव पौलस्त्यो मागधश्च यः

പതിനാലാം പര്യായത്തിൽ, സത്യനാമക മനുവിന്റെ മന്വന്തരത്തിനുള്ളിൽ, ആഗ്നീധ്രൻ, കാശ്യപൻ, പൗലസ്ത്യൻ, മാഗധൻ മുതലായ (ഋഷി/വംശ)ങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നു.

Verse 64

भार्गवोऽप्यतिवाह्यश्च शुचिरांगिरसस्तथा । युक्तश्चैव तथात्रेयः पौत्रो वाशिष्ठ एव च

ഭാർഗവനും, അതിവാഹ്യനും; ശുചിയും ആംഗിരസനും; അതുപോലെ യുക്തനും ആത്രേയനും; പൗത്രനും വാശിഷ്ഠനും കൂടി (ഉണ്ടായിരുന്നു).

Verse 65

अजितः पुलहश्चैव ह्यंत्यास्सप्तर्षयश्च ते । पवित्राश्चाक्षुषा देवाः शुचिरिन्द्रो भविष्यति

അജിതനും പുലഹനും ശേഷമുള്ള സപ്തർഷികളും അപ്പോൾ പ്രത്യക്ഷരാകും. ആക്ഷുഷ മന്വന്തരത്തിൽ ‘പവിത്ര’ എന്ന ദേവഗണം ദേവതകളാകും; ശുചി ഇന്ദ്രനാകും.

Verse 66

एतेषां कल्य उत्थाय कीर्तनात्सुखमेधते । अतीतानागतानां वै महर्षीणां नरैस्सदा

ഹേ കല്യാണീ, ഭക്തിയോടെ എഴുന്നേറ്റ് ഇവരുടെ കീർത്തനം ചെയ്താൽ സുഖം വർധിക്കുന്നു. മനുഷ്യർ എപ്പോഴും കഴിഞ്ഞതും വരാനിരിക്കുന്നതുമായ മഹർഷിമാരുടെ മഹിമയും പാടണം.

Verse 67

देवतानां गणाः प्रोक्ताश्शृणु पंच महामुने । तुरंगभीरुर्बुध्नश्च तनुग्रोऽनूग्र एव च

ഹേ മഹാമുനേ, കേൾക്കുക—ദേവതകളുടെ അഞ്ചു ഗണങ്ങൾ പ്രസ്താവിക്കപ്പെടുന്നു; (അവയിൽ) തുരംഗഭീരു, ബുധ്ന, തനുഗ്ര, അനൂഗ്ര എന്നിവരും ഉൾപ്പെടുന്നു.

Verse 68

अतिमानी प्रवीणश्च विष्णुस्संक्रंदनस्तथा । तेजस्वी सबलश्चैव सत्यस्त्वेते मनोस्सुता

അതിമാനി, പ്രവീണൻ, വിഷ്ണു, സംക്രന്ദനൻ, തേജസ്വി, സബലൻ, സത്യൻ—ഇവരാണ് മനുവിന്റെ പുത്രന്മാർ എന്നു പ്രസിദ്ധം.

Verse 69

भौमस्यैवाधिकारे वै पूर्वकल्पस्तु पूर्यते । इत्येतेऽनागताऽतीता मनवः कीर्तिता मया

ഭൗമൻ (പൃഥിവി) എന്ന അധികാരപരിധിയിൽ മുൻകല്പത്തിന്റെ വിവരണം ഇങ്ങനെ പൂർത്തിയാകുന്നു. ഇപ്രകാരം കഴിഞ്ഞതും വരാനിരിക്കുന്നതുമായ മനുക്കളെ ഞാൻ കീര്ത്തിച്ചു.

Verse 70

उक्तास्सनत्कुमारेण व्यासायामिततेजसा । पूर्णे युगसहस्रांते परिपाल्यः स्वधर्मतः

അമിതതേജസ്സുള്ള വ്യാസനോട് സനത്കുമാരൻ ഈ ഉപദേശം പറഞ്ഞു: ‘ആയിരം യുഗങ്ങൾ പൂർത്തിയാകുമ്പോൾ, സ്വധർമ്മപ്രകാരം ഇതിനെ യഥാവിധി പാലിക്കണം.’

Verse 71

प्रजाभिस्तपसा युक्ता ब्रह्मलोकं व्रजंति ते । युगानि सप्रतिस्त्वेकं साग्राण्यंतरमुच्यते

പ്രജകളുടെ ഹിതാർത്ഥം തപസ്സോടെ യുക്തരായവർ ബ്രഹ്മലോകം പ്രാപിക്കുന്നു. സംധികളോടുകൂടിയ യുഗങ്ങളുടെ ഒരു അളവും അതിലേക്കു കുറെ അധികവും ചേർന്ന കാലത്തെ ‘അന്തര’ (ഇടവേള) എന്നു പറയുന്നു.

Verse 72

चतुर्दशैते मनवः कीर्तिता कीर्तिवर्धनाः । मन्वंतरेषु सर्वेषु संहारांते पुनर्भवः

ഈ പതിനാലു മനുക്കൾ കീർത്തിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു—കീർത്തി വർധിപ്പിക്കുന്നവർ. എല്ലാ മന്വന്തരങ്ങളിലും, സംഹാരാന്തത്തിൽ, അവർ വീണ്ടും ഉദ്ഭവിക്കുന്നു.

Verse 73

न शक्यमन्तरं तेषां वक्तुं वर्षशतैरपि । पूर्णे शतसहस्रे तु कल्पो निःशेष उच्यते

അവയുടെ ഇടവേളകൾ നൂറുകണക്കിന് വർഷങ്ങൾ കൊണ്ടും പൂർണ്ണമായി പറയാൻ കഴിയില്ല. എന്നാൽ ഒരു ലക്ഷം വർഷം പൂർത്തിയായാൽ അതിനെ സമ്പൂർണ്ണ ‘കൽപം’ എന്നു പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു.

Verse 75

तत्र सर्वाणि भूतानि दग्धान्यादित्यरश्मिभिः । ब्रह्माणमग्रतः कृत्वा सदादित्यगणैर्मुने

അവിടെ ആദിത്യന്റെ കിരണങ്ങളാൽ എല്ലാ ജീവികളും ദഗ്ധമായി. തുടർന്ന്, ഹേ മുനേ, ആദിത്യഗണങ്ങൾ ബ്രഹ്മാവിനെ മുൻപിൽ നിർത്തി മുന്നോട്ട് നീങ്ങി.

Verse 76

प्रविशंति सुरश्रेष्ठ हरिं नारायणं परम् । स्रष्टारं सर्व भूतानां कल्पांतेषु पुनःपुनः

ഹേ സുരശ്രേഷ്ഠാ, കൽപാന്തങ്ങളിൽ അവർ വീണ്ടും വീണ്ടും പരമ നാരായണനായ ഹരിയിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു; അവൻ തന്നെയാണ് (അടുത്ത ചക്രത്തിൽ) സർവ്വഭൂതങ്ങളുടെ സ്രഷ്ടാവാകുന്നത്. ശൈവദൃഷ്ടിയിൽ ഇത് ലയ-ഉദയങ്ങളുടെ ആവർത്തനമാണ്; എന്നാൽ പരമേശ്വരൻ ശിവൻ ഈ മാറുന്ന ചുമതലകൾക്കതീതനായ നിത്യ പതി.

Verse 77

भूयोपि भगवान् रुद्रस्संहर्ता काल एव हि । कल्पांते तत्प्रवक्ष्यामि मनोर्वैवस्वतस्य वै

വീണ്ടും, ഭഗവാൻ രുദ്രൻ തന്നെയാണ് സംഹർത്താവ്; സത്യത്തിൽ അവൻ കാലസ്വരൂപൻ. കല്പാന്തത്തിൽ വൈവസ്വത മനുവിന്റെ പ്രസംഗത്തിൽ ആ (പ്രളയം) ഞാൻ ഇപ്പോൾ വിവരിക്കും।

Verse 78

इति ते कथितं सर्वं मन्वंतरसमुद्भवम् । विसर्गं पुण्यमाख्यानं धन्यं कुलविवर्द्धनम्

ഇങ്ങനെ മന്വന്തരങ്ങളിൽ നിന്നുദ്ഭവിച്ച എല്ലാം ഞാൻ നിന്നോട് പറഞ്ഞു. ഇത് വിസർഗത്തെക്കുറിച്ചുള്ള പുണ്യാഖ്യാനം; ധന്യകരവും വംശത്തിന്റെ സമൃദ്ധിയും പാവിത്ര്യവും വർധിപ്പിക്കുന്നതുമാണ്.