शिवस्य पञ्चब्रह्मावतारवर्णनम् (Description of Shiva’s Pañcabrahma Avatāras)

Verse 1

इति श्रीशिवमहापुराणे तृतीयायां शतरुद्रसंहितायां शिवस्य पञ्चब्रह्मावतारवर्णनं नाम प्रथमोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീശിവ മഹാപുരാണത്തിലെ മൂന്നാം ശതരുദ്രസംഹിതയിൽ ‘ശിവന്റെ പഞ്ചബ്രഹ്മാവതാരവർണ്ണനം’ എന്ന പേരിലുള്ള ആദ്യ അധ്യായം സമാപ്തമായി.

Verse 2

सूत उवाच । मुने शौनक सद्भक्त्या दत्तचित्तो जितेन्द्रियः । अवताराञ्छिवस्याहं वच्मि ते मुनये शृणु

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മുനി ശൗനകാ! നീ സദ്ഭക്തിയോടെ അർപ്പിതചിത്തനും ജിതേന്ദ്രിയനും ആകുന്നു; കേൾക്കുക, ഞാൻ നിനക്കു ഭഗവാൻ ശിവന്റെ അവതാരങ്ങൾ പറയുന്നു.

Verse 3

एतत्पृष्टः पुरा नन्दी शिवमूर्तिस्सतां गतिः । सनत्कुमारेण मुने तमुवाच शिवं स्मरन्

ഇത് മുൻപ് സനത്കുമാര മുനി ചോദിച്ചപ്പോൾ, ശിവമൂർത്തിയും സജ്ജനങ്ങളുടെ ആശ്രയഗതിയുമായ നന്ദി ശിവനെ സ്മരിച്ചു മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 4

नन्दीश्वर उवाच । असंख्याता हि कल्पेषु विभोः सर्व्वेश्वरस्य वै । अवतारास्तथापीह वच्म्यहं तान्यथामति

നന്ദീശ്വരൻ പറഞ്ഞു—കല്പങ്ങളിലുടനീളം സർവ്വവ്യാപിയായ സർവ്വേശ്വരന്റെ അവതാരങ്ങൾ അസംഖ്യം; എങ്കിലും ഇവിടെ ഞാൻ എന്റെ ബോധപ്രകാരം അവയെ വിവരിക്കും.

Verse 5

एकोनविंशकः कल्पो विज्ञेयः श्वेत लोहितः । सद्योजातावतारस्तु प्रथमः परिकीर्तितः

പത്തൊമ്പതാം കല്പം ‘ശ്വേത-ലോഹിത’ എന്നു അറിയപ്പെടുന്നു; അതിൽ ആദ്യ അവതാരമായി ‘സദ്യോജാത’നെ കീര്ത്തിക്കുന്നു.

Verse 6

तस्मिंस्तत्परमं ब्रह्म ध्यायतो ब्रह्मणस्तथा । उत्पन्नस्तु शिखायुक्तः कुमारः श्वेतलोहितः

പരബ്രഹ്മത്തെ ധ്യാനിച്ചിരുന്ന ബ്രഹ്മാവിന്റെ ധ്യാനത്തിൽ നിന്ന് ശിഖാധാരിയായ ദിവ്യകുമാരൻ ‘ശ്വേതലോഹിതൻ’ പ്രകാശിച്ചു; പരമതത്ത്വചിന്തയിൽ നിന്നുദ്ഭവിച്ച തേജോമയ രൂപമായി।

Verse 7

तं दृष्ट्वा पुरुषं ब्रह्मा ब्रह्मरूपिणमीश्वरम् । ज्ञात्वा ध्यात्वा स हृदये ववन्दे प्रयताञ्जलिः

ബ്രഹ്മരൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷമായ ആ ഈശ്വര പരമപുരുഷനെ കണ്ട ബ്രഹ്മാവ് അവനെ തിരിച്ചറിഞ്ഞു; ഹൃദയത്തിൽ ധ്യാനിച്ച്, സംയത അഞ്ജലി ചേർത്ത് വന്ദിച്ചു।

Verse 8

सद्योजातं शिवं बुद्ध्वा जहर्ष भुवनेश्वरः । मुहुर्मुहुश्च सद्बुद्ध्या परं तं समचिन्तयत्

സദ്യോജാത ശിവനെന്ന് തിരിച്ചറിഞ്ഞ ഭുവനേശ്വരൻ ആനന്ദത്തിൽ ഹർഷിച്ചു; വീണ്ടും വീണ്ടും ശുദ്ധബുദ്ധിയോടെ ആ പരമതത്ത്വത്തെ ധ്യാനിച്ചു।

Verse 9

ततोऽस्य ध्यायतः श्वेताः प्रादुर्भूता यशस्विनः । कुमाराः परविज्ञानपरब्रह्मस्वरूपिणः

അവന്റെ ധ്യാനത്തിൽ നിന്ന് പിന്നെ യശസ്സുള്ള, ശ്വേതവർണ്ണ ദീപ്തിമാനായ കുമാരന്മാർ പ്രാദുർഭവിച്ചു; അവർ പരമജ്ഞാനവും പരബ്രഹ്മസ്വരൂപവും ആയി, നിത്യവും പരമാർത്ഥനിഷ്ഠരായിരുന്നു।

Verse 10

सुनन्दो नन्दनश्चैव विश्वनन्दोपनन्दनौ । शिष्यास्तस्य महात्मानो यैस्तद्ब्रह्म समावृतम्

സുനന്ദൻ, നന്ദനൻ, വിശ്വനന്ദൻ, ഉപനന്ദനൻ—ഇവർ ആ മഹാത്മാവിന്റെ ശിഷ്യന്മാർ; അവരുടെ മുഖേന ആ പരബ്രഹ്മം പരമ്പരയിൽ വ്യാപിച്ചു പ്രകാശിതമായി സ്ഥാപിതമായി।

Verse 11

सद्योजातश्च वै शम्भुर्ददौ ज्ञानं च वेधसे । सर्गशक्तिमपि प्रीत्या प्रसन्नः परमेश्वरः

അപ്പോൾ സദ്യോജാതസ്വരൂപനായ ശംഭു വേധസിന് (ബ്രഹ്മാവിന്) ജ്ഞാനം നൽകി; പ്രസന്നനായ പരമേശ്വരൻ പ്രീതിയോടെ സൃഷ്ടിശക്തിയും അനുഗ്രഹിച്ചു।

Verse 12

ततो विंशतिमः कल्पो रक्तो नाम प्रकीर्तितः । ब्रह्मा यत्र महातेजा रक्तवर्णमधारयत्

അതിനു ശേഷം ഇരുപതാമത്തെ കല്പം ‘രക്ത’ എന്നു പ്രസിദ്ധമായി; ആ കല്പത്തിൽ മഹാതേജസ്വിയായ ബ്രഹ്മാവ് രക്തവർണ്ണം ധരിച്ചു।

Verse 13

ध्यायतः पुत्रकामस्य प्रादुर्भू तो विधेस्सुतः । रक्तमाल्याम्बरधरो रक्ताक्षो रक्तभूषणः

പുത്രകാമനയോടെ ധ്യാനിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ വിധാതാവായ (ബ്രഹ്മാവിന്റെ) പുത്രൻ അവന്റെ മുമ്പിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. അദ്ദേഹം ചുവന്ന മാലയും ചുവന്ന വസ്ത്രവും ധരിച്ചു, ചുവന്ന കണ്ണുകളോടെ, ചുവന്ന ആഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കൃതനായിരുന്നു.

Verse 14

स तं दृष्ट्वा महात्मानं कुमारं ध्यानमाश्रितः । वामदेवं शिवं ज्ञात्वा प्रणनाम कृतांजलिः

ധ്യാനത്തിൽ ലീനമായ ആ മഹാത്മാവായ കുമാരരൂപത്തെ കണ്ടപ്പോൾ, അവനെ വാമദേവൻ—സ്വയം ഭഗവാൻ ശിവൻ—എന്ന് തിരിച്ചറിഞ്ഞ് കൃതാഞ്ജലിയോടെ പ്രണാമം ചെയ്തു.

Verse 15

ततस्तस्य सुता ह्यासंश्चत्वारो रक्तवाससः । विरजाश्च विवाहश्च विशोको विश्वभावनः

അതിനുശേഷം അവൾക്ക് ചുവന്ന വസ്ത്രധാരികളായ നാല് പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു—വിരജാ, വിവാഹ, വിശോക, ലോകത്തെ പോഷിപ്പിക്കുകയും പ്രേരിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന വിശ്വഭാവനൻ.

Verse 16

वामदेवः स वै शम्भुर्ददौ ज्ञानं च वेधसे । सर्गशक्तिमपि प्रीत्या प्रसन्नः परमेश्वरः

വാമദേവൻ—അവൻ തന്നേ ശംഭു—വേധസിന് (ബ്രഹ്മാവിന്) ജ്ഞാനം ദാനമായി നൽകി. പ്രസന്നനായ പരമേശ്വരൻ പ്രീതിയോടെ സൃഷ്ടിശക്തിയും അവനു അനുഗ്രഹിച്ചു।

Verse 17

एकविंशतिमः कल्पः पीतवासा इति स्मृतः । ब्रह्मा यत्र महाभागः पीतवासा बभूव ह

ഇരുപത്തൊന്നാം കല്പം ‘പീതവാസാ’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു; ആ കല്പത്തിൽ മഹാഭാഗ്യനായ ബ്രഹ്മാവ് പീതവസ്ത്രധാരിയായി വർത്തിച്ചു।

Verse 18

ध्यायतः पुत्रकामस्य विधेर्जातः कुमारकः । पीतवस्त्रादिक प्रौढो महातेजा महाभुजः

പുത്രകാമനയോടെ വിധാതാവ് (ബ്രഹ്മാവ്) ധ്യാനത്തിൽ ലീനനായിരിക്കെ, അവനിൽ നിന്ന് ഒരു കുമാരൻ ജനിച്ചു—പീതവസ്ത്രാദി അലങ്കാരങ്ങളാൽ ശോഭിച്ച്, പ്രൗഢാകൃതിയോടെ, മഹാതേജസ്സും മഹാഭുജത്വവും ഉള്ളവൻ।

Verse 19

तं दृष्ट्वा ध्यानसंयुक्तं ज्ञात्वा तत्पुरुषं शिवम् । प्रणनाम ततो बुद्ध्या गायत्रीं शांकरीं विधिः

അവനെ ധ്യാനസമാധിയിൽ ലീനനായതായി കണ്ടും, തത്പുരുഷരൂപമായ ശിവനെന്ന് തിരിച്ചറിഞ്ഞും, വിധി (ബ്രഹ്മാവ്) ഭക്തിബുദ്ധിയോടെ നമസ്കരിച്ചു; തുടർന്ന് ശാംകരീ ഗായത്രി ജപിച്ചു।

Verse 20

जपित्वा तु महादेवीं सर्वलोकनमस्कृताम् । प्रसन्नस्तु महादेवो ध्यानयुक्तेन चेतसा

സകല ലോകങ്ങളും നമസ്കരിക്കുന്ന മഹാദേവിയെ ജപിച്ച ശേഷം, മഹാദേവൻ പ്രസന്നനായി; അവന്റെ ചിത്തം ധ്യാനത്തിൽ ഏകാഗ്രമായി।

Verse 21

ततोऽस्य पार्श्वतो दिव्याः प्रादुर्भूताः कुमारकाः । पीतवस्त्रा हि सकला योगमार्गप्रवर्तकाः

പിന്നീട് അവന്റെ ഇരുപാർശ്വങ്ങളിൽ നിന്നു ദിവ്യ കുമാരമുനിമാർ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു; എല്ലാവരും പീതവസ്ത്രധാരികളായി യോഗമാർഗ്ഗത്തിന്റെ പ്രചാരകരായി।

Verse 22

ततस्तस्मिन्गते कल्पे पीतवर्णे स्वयंभुवः । पुनरन्यः प्रवृत्तस्तु कल्पो नाम्ना शिवस्तु स

അതിനുശേഷം പീതവർണ്ണമുള്ള സ്വായംഭുവ കല്പം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, വീണ്ടും മറ്റൊരു കല്പം ആരംഭിച്ചു; അതിന് ‘ശിവ’ എന്ന നാമം ലഭിച്ചു।

Verse 23

एकार्णवे संव्यतीते दिव्यवर्षसहस्रके । स्रष्टुकामः प्रजा ब्रह्मा चिन्तयामास दुःखितः

എല്ലാം ഏക മഹാർണവമായി നിലകൊണ്ടിരിക്കെ ദിവ്യവർഷങ്ങളുടെ ആയിരം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, പ്രജാസൃഷ്ടി ആഗ്രഹിച്ച ബ്രഹ്മാവ് അന്തർദുഃഖത്തോടെ ചിന്തയിൽ മുങ്ങി।

Verse 24

ततोऽपश्यन्महातेजा प्रादुर्भूतं कुमारकम् । कृष्णवर्णं महावीर्यं दीप्यमानं स्वतेजसा

അപ്പോൾ ആ മഹാതേജസ്വി പെട്ടെന്ന് പ്രാദുർഭവിച്ച ഒരു കുമാരനെ കണ്ടു—കൃഷ്ണവർണ്ണൻ, മഹാവീര്യവാൻ, സ്വതേജസ്സാൽ ജ്വലിക്കുന്നവൻ।

Verse 25

धृतकृष्णाम्बरोष्णीषं कृष्णयज्ञोपवीतिनम् । कृष्णेन मौलिनायुक्तं कृष्णस्नानानुलेपनम्

അവൻ കറുത്ത വസ്ത്രവും കറുത്ത ഉഷ്ണീഷവും ധരിച്ചു; യജ്ഞോപവീതവും കറുത്തതായിരുന്നു. ശിരസ്സിൽ കറുത്ത മൗലി അലങ്കരിച്ചിരുന്നു; സ്നാനവും അനുലേപനവും കറുത്തതായിരുന്നു—ധ്യാനപൂജയ്ക്കായി പ്രാദുര്ഭവിച്ച രുദ്രന്റെ സഗുണ രൂപം ഇതു തന്നെ।

Verse 26

स तं दृष्ट्वा महात्मानमघोरं घोरविक्रमम् । ववन्दे देवदेवेशमद्भुतं कृष्णपिंगलम्

അവൻ ആ മഹാത്മാവായ प्रभുവിനെ—അഘോരനായിട്ടും ഭീകരവിക്രമശാലിയായവനെ—കണ്ട്, ദേവദേവേശനായ പരമേശ്വരനെ, അത്ഭുതനായ കൃഷ്ണവർണ്ണ പിംഗളനേത്രനെ പ്രണാമം ചെയ്തു.

Verse 27

अघोरं तु ततो ब्रह्मा ब्रह्मरूपं व्यचिंतयत् । तुष्टाव वाग्भिरिष्टाभिर्भक्तवत्सलमव्ययम्

അപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവ് അഘോരപ്രഭുവിനെ ബ്രഹ്മസ്വരൂപമായി ധ്യാനിച്ചു. തുടർന്ന് ഭക്തവത്സലനും അവ്യയനുമായ പ്രഭുവിനെ ഇഷ്ടമായ സ്തുതിവചനങ്ങളാൽ പുകഴ്ത്തി.

Verse 28

अथास्य पार्श्वतः कृष्णाः कृष्णस्नानानुलेपनाः । चत्वारस्तु महात्मानः संबभूवुः कुमारकाः

അപ്പോൾ അവന്റെ ഇരുപാർശ്വങ്ങളിലും കൃഷ്ണവർണ്ണരും കൃഷ്ണസ്നാന-കൃഷ്ണാനുലേപനങ്ങളാൽ യുക്തരുമായ നാല് മഹാത്മകുമാരന്മാർ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു।

Verse 29

कृष्ण कृष्णशिखश्चैव कृष्णा स्यः कृष्णकण्ठधृक् । इति तेऽव्यक्तनामानः शिवरूपाः सुतेजसः

അവർ കൃഷ്ണവർണ്ണരും കൃഷ്ണശിഖയുള്ളവരും കൃഷ്ണമുഖവും കൃഷ്ണകണ്ഠവും ധരിച്ചവരും; ഇങ്ങനെ അവർ അവ്യക്തനാമധാരികളായ സ്വതേജസ്വി ശിവരൂപങ്ങൾ.

Verse 30

एवंभूता महात्मानो ब्रह्मणः सृष्टिहेतवे । योगं प्रवर्त्तया मासुर्घोराख्यं महदद्भुतम्

ഇങ്ങനെ ആ മഹാത്മാക്കൾ ബ്രഹ്മാവിനെ സൃഷ്ടിയുടെ ഹേതുവാക്കുന്നതിനായി ‘ഘോര’ എന്ന മഹത്തായ അത്ഭുതയോഗം പ്രവർത്തിപ്പിച്ചു।

Verse 31

अथान्यो ब्रह्मणः कल्पः प्रावर्त्तत मुनीश्वराः । विश्वरूप इति ख्यातो नामतः परमाद्भुतः

അപ്പോൾ ഹേ മുനീശ്വരന്മാരേ, ബ്രഹ്മാവിന്റെ മറ്റൊരു കല്പം ആരംഭിച്ചു; നാമംകൊണ്ടുതന്നെ പരമാദ്ഭുതമായ ‘വിശ്വരൂപ’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധമായി।

Verse 32

ब्रह्मणः पुत्रकामस्य ध्यायतो मनसा शिवम् । प्रादुर्भूता महानादा विश्वरूपा सरस्वती

പുത്രകാമനയോടെ ബ്രഹ്മാവ് മനസ്സിൽ ശിവനെ ധ്യാനിച്ചപ്പോൾ, മഹാനാദമയിയായ വിശ്വരൂപിണി സരസ്വതി പ്രത്യക്ഷയായി।

Verse 33

तथाविधः स भगवानीशानः परमेश्वरः । शुद्धस्फटिकसंकाशः सर्वाभरणभूषितः

അത്തരം ഭഗവാൻ ഈശാനൻ പരമേശ്വരൻ—ശുദ്ധസ്ഫടികംപോലെ ദീപ്തനും സർവ്വാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കൃതനും ആകുന്നു।

Verse 34

तं दृष्ट्वा प्रणनामासौ ब्रह्मेशानमजं विभुम् । सर्वगं सर्वदं सर्वं सुरूपं रूपवर्जितम्

അവനെ കണ്ട ബ്രഹ്മാവ് തന്റെ നാഥനായ ഈശാനനെ—അജനും വിഭുവുമായവനെ—വണങ്ങി; അവൻ സർവ്വവ്യാപി, സർവ്വദാതാവ്, സർവ്വം തന്നേ—സുരൂപനായിട്ടും രൂപപരിധിക്ക് അതീതൻ।

Verse 35

ईशानोऽपि तथादिश्य सन्मार्गं ब्रह्मणे विभुः । सशक्तिः कल्पयांचक्रे स बालांश्चतुरः शुभान्

പിന്നീട് സർവ്വവ്യാപിയായ ഈശാനൻ ബ്രഹ്മാവിനെ സന്മാർഗത്തിൽ ഉപദേശിച്ച്, തന്റെ ശക്തിയോടുകൂടെ നാല് ശുഭ ദിവ്യ ബാലന്മാരെ പ്രകടമാക്കി।

Verse 36

जटीमुण्डी शिखण्डी च अर्द्धमुण्डश्च जज्ञिरे । योगेनादिश्य सद्धर्मं कृत्वा योगगतिं गताः

അപ്പോൾ ജടീമുണ്ഡീ, ശിഖണ്ഡീ, അർദ്ധമുണ്ഡൻ എന്ന രൂപങ്ങൾ ജനിച്ചു. യോഗത്തിലൂടെ സദ്ധർമ്മം ഉപദേശിച്ച്, യോഗമാർഗം സ്ഥാപിച്ച്, അവർ യോഗസിദ്ധി പ്രാപിച്ചു.

Verse 37

एवं संक्षेपतः प्रोक्तः सद्यादीनां समुद्भवः । सनत्कुमार सर्वज्ञ लोकानां हितकाम्यया

ഇങ്ങനെ സദ്യാദി രൂപങ്ങളുടെ ഉദ്ഭവം സംക്ഷേപമായി, ലോകങ്ങളുടെ ഹിതം ആഗ്രഹിച്ച്, സർവ്വജ്ഞനായ സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞു.

Verse 38

अथ तेषां महाप्राज्ञ व्यवहारं यथायथम् । त्रिलोकहितकारं हि सर्वं ब्रह्माण्डसंस्थितम्

അപ്പോൾ, ഹേ മഹാപ്രാജ്ഞാ, അവരുടെ പെരുമാറ്റം യഥായോഗ്യമായി സ്ഥാപിതമായി. ത്രിലോകഹിതത്തിനായിട്ടുതന്നെ ഈ സർവ്വവും ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിൽ ക്രമമായി നിലകൊള്ളുന്നു॥

Verse 39

ईशानः पुरुषो घोरो वामसंज्ञस्तथैव च । ब्रह्मसंज्ञो महेशस्य मूर्तयः पंच विश्रुताः

ഈശാനൻ, പുരുഷൻ, ഘോരൻ, വാമൻ, ബ്രഹ്മ-സഞ്ജ്ഞകൻ—ഇവ മഹേശ്വരന്റെ അഞ്ചു പ്രസിദ്ധ മൂർത്തികളാണ്॥

Verse 40

ईशानः शिवरूपश्च गरीयान्प्रथमः स्मृतः । भोक्तारं प्रकृतेः साक्षात्क्षेत्रज्ञमधितिष्ठति

ഈശാനൻ—ശിവസ്വരൂപൻ തന്നേ—അത്യുന്നതനും പ്രഥമനും ആയി സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. പ്രകൃതിയുടെ ഭോക്താവായ ക്ഷേത്രജ്ഞ ജീവനെ അവൻ അന്തർയാമിയായി സാക്ഷാൽ അധിഷ്ഠിക്കുന്നു॥

Verse 41

शैवस्तत्पुरुषाख्यश्च स्वरूपो हि द्वितीयकः । गुणाश्रयात्मकं भोग्यं सर्वज्ञमधितिष्ठति

രണ്ടാമത്തെ പ്രകടസ്വരൂപം ശൈവമായ ‘തത്പുരുഷ’മാണ്. സർവ്വജ്ഞനായ പ്രഭു ഗുണാശ്രിതമായ ഭോഗ്യലോകത്തെ അധിഷ്ഠാനമായി ഭരിക്കുന്നു।

Verse 42

धर्माय स्वांगसंयुक्तं बुद्धितत्त्वं पिनाकिनः । अघोराख्यस्वरूपो यस्तिष्ठत्यंतस्तृतीयकः

ധർമ്മസ്ഥാപനത്തിനായി പിനാകിയായ ശിവൻ തന്റെ ശക്തിയോടു ചേർന്ന ബുദ്ധിതത്ത്വമായി അന്തർഭാഗത്ത് നിലകൊള്ളുന്നു; ആ അന്തർസ്ഥ തൃതീയ തത്ത്വം തന്നെയാണ് ‘അഘോര’ എന്ന സ്വരൂപം।

Verse 43

वामदेवाह्वयो रूपश्चतुर्थः शङ्करस्य हि । अहंकृतेरधिष्ठानो बहुकार्यकरः सदा

നിശ്ചയമായും ശങ്കരന്റെ നാലാമത്തെ രൂപം ‘വാമദേവ’ എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. അദ്ദേഹം അഹങ്കൃതി (അഹങ്കാരം) തത്ത്വത്തിന്റെ അധിഷ്ഠാതാവായി സദാ അനേകം കര്‍മ്മങ്ങള്‍ നിര്‍വഹിക്കുന്നു.

Verse 44

ईशानाह्वस्वरूपो हि शंकरस्येश्वरः सदा । श्रोत्रस्य वचसश्चापि विभोर्व्योम्नस्तथैव च

നിശ്ചയമായും ശങ്കരന്റെ ഈശ്വരൻ സദാ ‘ഈശാന’ എന്ന സ്വരൂപമാണ്. ശ്രവണത്തിന്റെയും വാക്കിന്റെയും അധിദേവതയും, സർവ്വവ്യാപിയായ വ്യോമം (ആകാശതത്ത്വം) എന്നതിന്റെയും അധിഷ്ഠാതാവും അദ്ദേഹം തന്നേ.

Verse 45

त्वक्पाणिस्पर्शवायूनामीश्वरं रूपमैश्वरम् । पुरुषाख्यं विचारज्ञा मतिमन्तः प्रचक्षते

വിവേകമുള്ള ജ്ഞാനികളും ബുദ്ധിമാന്മാരും പറയുന്നു—ത്വക്ക്, കൈകൾ, സ്പർശം, പ്രാണവായുക്കൾ എന്നിവയുടെ മേൽ അധിഷ്ഠിതമായ ഈ ഐശ്വര്യമയമായ പ്രഭുത്വസ്വരൂപം തന്നെയാണ് പരമപുരുഷൻ.

Verse 46

वपुषश्च रसस्यापि रूपस्याग्नेस्तथैव च । अघोराख्यमधिष्ठानं रूपमाहुर्मनीषिणः

മുനിമാർ പറയുന്നു: ദേഹം, രസം (രുചി), രൂപം, അഗ്നി—ഇവയുടെ അധിഷ്ഠാനം ‘അഘോര’ എന്ന രൂപമാണ്; അത് ശിവന്റെ മംഗളകരവും അഭയകരവും ആയ സ്വരൂപം, ഈ തത്ത്വങ്ങളെ ധരിച്ചു നിയന്ത്രിക്കുന്നു.

Verse 47

रशनायाश्च पायोश्च रसस्यापां तथैव च । ईश्वरं वामदेवाख्यं स्वरूपं शांकरं स्मृतम्

നാവ്, ഗുദം, രസം (രുചി), ജലം—ഇവയുടെ അധിപതിയായി ‘വാമദേവ’ എന്ന ശാംകരസ്വരൂപനായ ഈശ്വരൻ സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 48

प्राणस्य चैवोपस्थस्य गंधस्य च भुवस्तथा । सद्योजाताह्वयं रूपमीश्वरं शांकरं विदुः

ജ്ഞാനികൾ അറിയുന്നു: ‘സദ്യോജാത’ എന്ന നാമമുള്ള ശാങ്കര ഈശ്വരൻ പ്രാണൻ, ഉപസ്ഥം, സുഗന്ധം, ഭൂലോകം എന്നിവയുടെ അധിപതിയാണ്।

Verse 49

इमे स्वरूपाः शंभोर्हि वन्दनीयाः प्रयत्नतः । श्रेयोर्थिभिर्नरैर्नित्यं श्रेयसामेकहेतवः

നിശ്ചയമായും ശംഭുവിന്റെ ഈ സ്വരൂപങ്ങൾ പരിശ്രമത്തോടെ വന്ദിക്കപ്പെടേണ്ടവയാണ്; പരമ ശ്രേയസ് തേടുന്നവർക്ക് ഇവയേയാണ് നിത്യവും സർവ്വമംഗളത്തിന്റെയും ഏക കാരണമ്।