
അധ്യായം 35-ൽ സനത്കുമാരൻ യുദ്ധചക്രത്തിനിടയിലെ ഒരു ദൗത്യസംഭവം വിവരിക്കുന്നു. ശങ്കചൂഡനുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ദൈത്യപക്ഷം അത്യന്തം പണ്ഡിതനായ ഒരു ദൂതനെ ശങ്കരന്റെ അടുക്കൽ അയക്കുന്നു. ദൂതൻ വടവൃക്ഷത്തിന്റെ മൂലത്തിൽ ആസീനനായ ശിവനെ ദർശിക്കുന്നു—കോടി സൂര്യപ്രഭപോലെ ദീപ്തൻ, യോഗാസനസ്ഥൻ, നിയന്ത്രിത ദൃഷ്ടിയും മുദ്രയും ഉള്ളവൻ. തുടർന്ന് ഘനമായ വിശേഷണസ്തുതിയിൽ ശിവൻ ശാന്തൻ, ത്രിനേത്രൻ, വ്യാഘ്രചർമ്മധാരി, ആയുധധാരി, ഭക്തരുടെ മൃത്യുഭയഹരൻ, തപസ്സിന്റെ ഫലദാതാവ്, സർവ സമൃദ്ധികളുടെ കർത്താവ്; കൂടാതെ വിശ്വനാഥ/വിശ്വബീജ/വിശ്വരൂപൻ, നരകാർണവം കടത്തുന്ന പരമ കാരണമെന്നുമാണ് വർണ്ണനം. ദൂതൻ ഇറങ്ങി ഭക്തിപൂർവ്വം പ്രണാമം ചെയ്യുന്നു; ശിവന്റെ ഇടതുവശത്ത് ഭദ്രകാളിയും മുന്നിൽ സ്കന്ദനും ഉള്ള സന്നിധിയിൽ മംഗളാശീർവാദം ലഭിക്കുന്നു. തുടർന്ന് പ്രണാമാനന്തരമായി വിധിപൂർവ്വം ഔപചാരിക പ്രസംഗം ആരംഭിച്ച്, വരാനിരിക്കുന്ന ചർച്ച/മുന്നറിയിപ്പ്/ആവശ്യം എന്നിവയ്ക്കുള്ള കഥാമുഖം ഒരുക്കുന്നു.
Verse 1
सनत्कुमार उवाच । तत्र स्थित्वा दानवेन्द्रो महान्तं दानवेश्वरम् । दूतं कृत्वा महाविज्ञं प्रेषयामास शंकरम्
സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞു—അവിടെ നിലകൊണ്ട് ദാനവേന്ദ്രൻ ദാനവരിൽ ഒരുവൻ മഹാനായും പ്രാജ്ഞനുമായും വിവേകിയുമായ അധിപതിയെ ദൂതനാക്കി ശങ്കരന്റെ (ശിവന്റെ) അടുക്കലേക്ക് അയച്ചു।
Verse 2
स तत्र गत्वा दूतश्च चन्द्रभालं ददर्श ह । वटमूले समासीनं सूर्यकोटिसमप्रभम्
അവിടെ ചെന്ന ദൂതൻ ചന്ദ്രഭാലനെ കണ്ടു—വടവൃക്ഷത്തിന്റെ അടിയിൽ ആസീനനായി, കോടി സൂര്യന്മാരെപ്പോലെ ദീപ്തിമാനായി പ്രകാശിക്കുന്നവനെ।
Verse 3
कृत्वा योगासनं दृष्ट्या मुद्रायुक्तं च सस्मितम् । शुद्धस्फटिकसंकाशं ज्वलंतं ब्रह्मतेजस
യോഗാസനം സ്വീകരിച്ച്, സ്ഥിരദൃഷ്ടിയോടും മുദ്രയോടും കൂടെ, മൃദുസ്മിതത്തോടെ—ശുദ്ധസ്ഫടികംപോലെ ദീപ്തനായി, ബ്രഹ്മതേജസ്സാൽ ജ്വലിച്ചു।
Verse 4
त्रिशूलपट्टिशधरं व्याघ्रचर्मांबरावृतम् । भक्तमृत्युहरं शांतं गौरीकान्तं त्रिलोचनम्
ത്രിശൂലവും പട്ടിശവും ധരിച്ച് വ്യാഘ്രചർമ്മാംബരത്തിൽ ആവൃതനായ; ഭക്തരുടെ മരണവും ഹരിക്കുന്ന ശാന്തനായ ഗൗരീകാന്തൻ, ത്രിനേത്രൻ മഹാദേവൻ।
Verse 5
तपसां फलदातारं कर्त्तारं सर्वसंपदाम् । आशुतोषं प्रसन्नास्य भक्तानुग्रहकारकम्
അവൻ തപസ്സുകളുടെ ഫലദാതാവും സർവ്വസമ്പത്തുകളുടെ കര്ത്താവും ആകുന്നു; ക്ഷിപ്രം പ്രസന്നനാകുന്ന ആശുതോഷൻ, സദാ പ്രസന്നമുഖൻ—ഭക്താനുഗ്രഹകാരിയായ ശിവൻ.
Verse 6
विश्वनाथं विश्वबीजं विश्वरूपं च विश्वजम् । विश्वंभरं विश्वकरं विश्वसंहारकारणम्
ഞാൻ വിശ്വനാഥനെ നമസ്കരിക്കുന്നു—അവൻ വിശ്വത്തിന്റെ ബീജം, അവന്റെ രൂപം തന്നെയാണ് വിശ്വം, വിശ്വരൂപമായി തന്നെ പ്രത്യക്ഷനാകുന്നവൻ; അവൻ ജഗദ്ധാരകൻ, സർവ്വകർത്താവ്, വിശ്വസംഹാരകാരണം.
Verse 7
कारणं कारणानां च नरकार्णवतारणम् । ज्ञानप्रदं ज्ञानबीजं ज्ञानानन्दं सनातनम्
അവൻ കാരണങ്ങളുടെയും കാരണം, നരകസമുദ്രത്തിൽ നിന്ന് കടത്തുന്നവൻ. അവൻ മോക്ഷദായക ജ്ഞാനം നൽകുന്നവൻ, ജ്ഞാനത്തിന്റെ ബീജം, ജ്ഞാനാനന്ദസ്വരൂപനായ സനാതനൻ.
Verse 8
अवरुह्य रथाद् दूतस्तं दृष्ट्वा दानवेश्वरः । शंकरं सकुमारं च शिरसा प्रणनाम सः
രഥത്തിൽ നിന്ന് ഇറങ്ങിയ ദൂതൻ, ദാനവാധിപനെ കണ്ടപ്പോൾ, ശങ്കരനോടും ദിവ്യകുമാരനായ സ്കന്ദനോടും ശിരസാ നമസ്കരിച്ചു.
Verse 9
वामतो भद्रकाली च स्कंदं तत्पुरतः स्थितम् । लोकाशिषं ददौ तस्मै काली स्कंदश्च शंकरः
അവന്റെ ഇടത്തുവശത്ത് ഭദ്രകാളി നിലകൊണ്ടിരുന്നു; അവന്റെ മുന്നിൽ സ്കന്ദനും സ്ഥിതനായിരുന്നു. അപ്പോൾ കാളി, സ്കന്ദൻ, ശങ്കരൻ എന്നിവർ അവനു ലോകങ്ങളുടെ മംഗളകരമായ ശിവാശീർവാദം നൽകി.
Verse 10
अथासौ शंखचूडस्य दूतः परमशास्त्रवित् । उवाच शंकरं नत्वा करौ बद्ध्वा शुभं वचः
അപ്പോൾ ശംഖചൂഡന്റെ ദൂതൻ—പരമശാസ്ത്രവിദ്—ശങ്കരനെ നമസ്കരിച്ചു, കൈകൂപ്പി മംഗളവചനങ്ങൾ പറഞ്ഞു.
Verse 11
दूत उवाच । शंखचूडस्य दूतोऽहं त्वत्सकाशमिहागतः । वर्तते ते किमिच्छाद्य तत्त्वं ब्रूहि महेश्वर
ദൂതൻ പറഞ്ഞു—ഞാൻ ശംഖചൂഡന്റെ ദൂതൻ; നിങ്ങളുടെ സന്നിധിയിലേക്കു വന്നിരിക്കുന്നു. ഹേ മഹേശ്വരാ, ഇനി നിങ്ങൾ എന്ത് ചെയ്യുവാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു? സത്യം പറയുക.
Verse 12
सनत्कुमार उवाच । इति श्रुत्वा च वचनं शंखचूडस्य शंकरः । प्रसन्नात्मा महादेवो भगवांस्तमुवाच ह
സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞു—ശംഖചൂഡന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ ഭഗവാൻ മഹാദേവനായ ശങ്കരൻ ഹൃദയം പ്രസന്നമായി, പിന്നെ അവനോടു അരുളിച്ചെയ്തു.
Verse 13
महादेव उवाच । शृणु दूत महाप्राज्ञ वचो मम सुखावहम् । कथनीयमिदं तस्मै निर्विवादं विचार्य च
മഹാദേവൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ മഹാപ്രാജ്ഞ ദൂതാ, സുഖവും ക്ഷേമവും നൽകുന്ന എന്റെ വചനങ്ങൾ കേൾക്കുക. നന്നായി ആലോചിച്ച്, തർക്കമില്ലാതെ ഇത് അവനോട് അറിയിക്കുക.
Verse 14
विधाता जगतां ब्रह्मा पिता धर्मस्य धर्मवित् । मरीचिस्तस्य पुत्रश्च कश्यपस्तत्सुतः स्मृतः
ലോകങ്ങളുടെ വിധാതാവായ ബ്രഹ്മാവ് ധർമ്മവിദൻ; ധർമ്മത്തിന്റെ പിതാവായി സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. അവന്റെ പുത്രൻ മരീചി; മരീചിയുടെ പുത്രൻ കശ്യപൻ എന്നും സ്മൃതം.
Verse 15
दक्षः प्रीत्या ददौ तस्मै निजकन्यास्त्रयोदश । तास्वेका च दनुस्साध्वी तत्सौभाग्यविवर्द्धिनी
ഹൃദയം നിറഞ്ഞ സന്തോഷത്തോടെ ദക്ഷൻ അവനു തന്റെ പതിമൂന്ന് പുത്രിമാരെ നൽകി. അവരിൽ ഒരുത്തി സാദ്വിയായ ദനു; അവൾ അവന്റെ സൗഭാഗ്യവും മംഗളസമൃദ്ധിയും വർദ്ധിപ്പിച്ചു.
Verse 16
चत्वारस्ते दनोः पुत्रा दानवास्तेजसोल्बणाः । तेष्वेको विप्रचित्तिस्तु महाबलपराक्रमः
ദനുവിന് നാല് പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായി—തേജസ്സാൽ ഉഗ്രമായി ജ്വലിക്കുന്ന ദാനവർ. അവരിൽ ഒരാൾ വിപ്രചിത്തി; മഹാബലവും ഭീകരപരാക്രമവും കൊണ്ടു പ്രസിദ്ധൻ.
Verse 17
तत्पुत्रो धार्मिको दंभो दानवेन्द्रो महामतिः । तस्य त्वं तनयः श्रेष्ठो धर्मात्मा दानवेश्वरः
അവന്റെ പുത്രൻ ദംഭൻ—ധർമ്മാചരണത്തിൽ സ്ഥിരൻ, ദാനവരിൽ മഹാമതിയായ അധിപൻ. നീ അവന്റെ ശ്രേഷ്ഠ പുത്രൻ—ധർമ്മാത്മാവ്, ദാനവേശ്വരൻ.
Verse 18
पुरा त्वं पाषर्दो गोपो गोपेष्वेव च धार्मिकः । अधुना राधिकाशापाज्जातस्त्वं दानवेश्वरः
മുന്പ് നീ പാഷർദ എന്ന ഗോപൻ ആയിരുന്നു; ഗോപന്മാരിൽ പോലും ധർമ്മനിഷ്ഠൻ. ഇപ്പോൾ രാധികയുടെ ശാപം മൂലം നീ ദാനവേശ്വരനായി ജനിച്ചിരിക്കുന്നു.
Verse 19
दानवीं योनिमायातस्तत्त्वतो न हि दानवः । निजवृतं पुरा ज्ञात्वा देववैरं त्यजाधुना
നീ ദാനവീ യോനിയിൽ വന്നിട്ടുണ്ടെങ്കിലും തത്ത്വത്തിൽ നീ ദാനവൻ അല്ല. നിന്റെ പൂർവ്വവൃത്തം അറിഞ്ഞ് ദേവന്മാരോടുള്ള ഈ വൈരം ഇപ്പോൾ തന്നെ ഉപേക്ഷിക്കൂ.
Verse 20
द्रोहं न कुरु तैस्सार्द्धं स्वपदं भुंक्ष्व सादरम् । नाधिकं सविकारं च कुरु राज्यं विचार्य च
അവരോടു ദ്രോഹം ചെയ്യരുത്. നിന്റെ ന്യായമായ സ്ഥാനത്തെ ആദരത്തോടെ അനുഭവിക്ക. നന്നായി ആലോചിച്ച് രാജ്യം ഭരിക്ക; അതിരുകടക്കലോ വികാരം–രജസ്സിൽ നിന്നുള്ള കലക്കമോ വരുത്തരുത്.
Verse 21
देहि राज्यं च देवानां मत्प्रीतिं रक्ष दानव । निजराज्ये सुखं तिष्ठ तिष्ठंतु स्वपदे सुराः
ഹേ ദാനവാ! ദേവന്മാരുടെ രാജാധികാരം തിരികെ ഏല്പിക്ക; എന്റെ പ്രസാദം കാത്തുകൊൾക. നീ നിന്റെ രാജ്യത്തിൽ സന്തോഷത്തോടെ നിലകൊൾക; സുരന്മാർ തങ്ങളുടെ യഥാസ്ഥാനത്തിൽ നിലനില്ക്കട്ടെ.
Verse 22
अलं भूतविरोधेन देवद्रोहेण किं पुनः । कुलीनाश्शुद्धकर्माणः सर्वे कश्यपवंशजाः
ഭൂതജന്തുക്കളോടുള്ള വൈരമത്രേ മതിയാകുന്നു—അപ്പോൾ ദേവദ്രോഹത്തെക്കുറിച്ച് എന്തു പറയണം! ഇവർ എല്ലാവരും കശ്യപവംശജർ, കുലീനർ, ശുദ്ധകർമ്മികൾ.
Verse 23
यानि कानि च पापानि ब्रह्महत्या दिकानि च । ज्ञातिद्रोहजपापस्य कलां नार्हंति षोडशीम्
ബ്രഹ്മഹത്യ മുതലായ എത്ര പാപങ്ങളുണ്ടായാലും, സ്വന്തം ബന്ധുക്കളോടുള്ള ദ്രോഹത്തിൽ നിന്നുയരുന്ന പാപത്തിന്റെ പതിനാറിലൊരുഭാഗത്തിനും തുല്യമല്ല.
Verse 24
सनत्कुमार उवाच । इत्यादिबहुवार्त्तां च श्रुतिस्मृतिपरां शुभाम् । प्रोवाच शंकरस्तस्मै बोधयन् ज्ञानमुत्तमम्
സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ ശ്രുതി-സ്മൃതി ആധാരമായ അനേകം മംഗളവചനങ്ങൾ കേട്ട ശേഷം, ശങ്കരൻ അവനോട് ഉത്തമജ്ഞാനം ബോധിപ്പിച്ചു പ്രസ്താവിച്ചു.
Verse 25
शिक्षितश्शंखचूडेन स दूतस्तर्कवित्तम । उवाच वचनं नम्रो भवितव्यविमोहितः
ശംഖചൂഡനാൽ പരിശീലിതനായ ആ ദൂതൻ, തർക്കത്തിൽ നിപുണൻ, വിനയത്തോടെ തന്റെ സന്ദേശം പറഞ്ഞു; എന്നാൽ വിധിയുടെ ബലത്തിൽ അവന്റെ ബുദ്ധി മോഹിതമായിരുന്നു.
Verse 26
दूत उवाच । त्वया यत्कथितं देव नान्यथा तत्तथा वचः । तथ्यं किंचिद्यथार्थं च श्रूयतां मे निवेदनम्
ദൂതൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവാ! നിങ്ങൾ പറഞ്ഞത് മറ്റെങ്ങനെ അല്ല; അതുതന്നെ യഥാർത്ഥം. എങ്കിലും എന്റെ നിവേദനവും കേൾക്കണമേ—സത്യവും യഥോചിതവും ആയതു.
Verse 27
ज्ञातिद्रोहे महत्पापं त्वयोक्तमधुना च यत् । तत्किमीशासुराणां च न सुराणां वद प्रभो
സ്വജനദ്രോഹം മഹാപാപമാണെന്ന് നിങ്ങൾ ഇപ്പോൾ പറഞ്ഞു. എന്നാൽ പ്രഭോ, പറയുക—ഇത് ഈശാസുരന്മാർക്കും ബാധകമാണോ, ദേവന്മാർക്കല്ലയോ?
Verse 28
सर्वेषामिति चेत्तद्वै तदा वच्मि विचार्य च । निर्णयं ब्रूहि तत्राद्य कुरु संदेहभंजनम्
നിങ്ങൾ “ഇത് എല്ലാവർക്കും” എന്നു പറഞ്ഞാൽ, ഞാൻ കൂടി ആലോചിച്ച് പറയും. ഇപ്പോൾ ഈ വിഷയത്തിൽ നിർണ്ണയം പറഞ്ഞ് എന്റെ സംശയം ഭഞ്ജിക്കണമേ.
Verse 29
मधुकैटभयोर्दैत्यवरयोः प्रलयार्णवे । शिरश्छेदं चकारासौ कस्माच्चक्री महेश्वर
പ്രളയസമുദ്രത്തിൽ മധു-കൈടഭ എന്നീ ശ്രേഷ്ഠ ദൈത്യരുടെ ശിരസ്സുകൾ മഹേശ്വരൻ ചക്രധാരിയായി എന്തുകൊണ്ട് ഛേദിച്ചു?
Verse 30
त्रिपुरैस्सह संयुद्धं भस्मत्वकरणं कुतः । भवाञ्चकार गिरिश सुरपक्षीति विश्रुतम्
ത്രിപുരരോടുള്ള യുദ്ധം എങ്ങനെ അവരെ ഭസ്മമാക്കി? ഹേ ഗിരീശാ, നീ ‘സുരപക്ഷ’—ദേവന്മാരുടെ രക്ഷകൻ—എന്ന് പ്രസിദ്ധൻ.
Verse 31
गृहीत्वा तस्य सर्वस्वं कुतः प्रस्थापितो बलिः । सुतलादि समुद्धर्तुं तद्द्वारे च गदाधरः
അവന്റെ സർവ്വസ്വവും പിടിച്ചെടുത്തിട്ട് ബലിയെ പിന്നെ എങ്ങനെ അയച്ചു? സുതലാദി പാതാളങ്ങളിൽ നിന്ന് (അവനെ) ഉയർത്തുവാൻ ഗദാധരൻ വിഷ്ണു ആ വാതിലിൽ നിലകൊണ്ടു.
Verse 32
सभ्रातृको हिरण्याक्षः कथं देवैश्च हिंसितः । शुंभादयोऽसुराश्चैव कथं देवैर्निपातिताः
സഹോദരനോടുകൂടിയ ഹിരണ്യാക്ഷനെ ദേവന്മാർ എങ്ങനെ സംഹരിച്ചു? ശുംഭാദി അസുരന്മാരെയും ദേവന്മാർ എങ്ങനെ നിലംപതിപ്പിച്ചു?
Verse 33
पुरा समुद्रमथने पीयूषं भक्षितं सुरैः । क्लेशभाजो वयं तत्र ते सर्वे फलभोगिनः
പണ്ടു സമുദ്രമഥനത്തിൽ ദേവന്മാർ അമൃതം പാനം ചെയ്തു. ആ കാര്യത്തിൽ ക്ലേശം അനുഭവിച്ചത് ഞങ്ങളായിരുന്നു; ഫലം അനുഭവിച്ചത് അവർ എല്ലാവരും.
Verse 34
क्रीडाभांडमिदं विश्वं कालस्य परमात्मनः । स ददाति यदा यस्मै तस्यै तस्यैश्वर्यं भवे त्तदा
ഈ സർവ്വവിശ്വവും കാലരൂപ പരമാത്മാവിന്റെ ക്രീഡാഭാണ്ഡം. അവൻ യാര്ക്ക് എപ്പോൾ നൽകുന്നുവോ, അപ്പോൾ അവനിൽ തന്നെ ഐശ്വര്യവും സമൃദ്ധിയും ഉദിക്കുന്നു.
Verse 35
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखंडे शंखचूडवधे शिवदूतसंवादो नाम पंचत्रिंशोऽध्यायः
ഇങ്ങനെ ശ്രീശിവമഹാപുരാണത്തിലെ ദ്വിതീയ റുദ്രസംഹിതയുടെ പഞ്ചമ യുദ്ധഖണ്ഡത്തിൽ, ശംഖചൂഡവധ പ്രസംഗത്തിൽ ‘ശിവദൂതസംവാദം’ എന്ന മുപ്പത്തിയഞ്ചാം അധ്യായം സമാപ്തമായി.
Verse 36
तवानयोर्विरोधे च गमनं निष्फलं भवेत् । समसंबंधिनां तद्वै रोचते नेश्वरस्य ते
ഈ രണ്ടുപേരുടെ വിരോധം നിലനിൽക്കുമ്പോൾ നിങ്ങൾ പോയാൽ നിങ്ങളുടെ ഗമനം നിഷ്ഫലമാകും. സമമായ ലൗകികബന്ധങ്ങൾ മാത്രം കാണുന്നവർക്ക് അത് രുചിക്കാം; എന്നാൽ നിങ്ങൾ ഈശ്വരനായതിനാൽ അത് യോജ്യമല്ല.
Verse 37
सुरासुराणां सर्वेषामीश्वरस्य महात्मनः । इयं ते रहिता लज्जा स्पर्द्धास्माभिस्सहाधुना
മഹാത്മാവേ, ദേവാസുരന്മാരെല്ലാവർക്കും ഈശ്വരനേ! നിങ്ങൾക്ക് ലജ്ജ ഇല്ലാതായോ, ഇപ്പോൾ ഞങ്ങളോടൊപ്പം മത്സരവും സ്പർധയും നടത്തുന്നത് എന്തിന്?
Verse 38
यतोधिका चैव कीर्तिर्हानिश्चैव पराजये । तवैतद्विपरीतं च मनसा संविचार्य ताम्
പരാജയത്തിൽ കീർത്തിയുടെ നഷ്ടം തന്നെയാണ് കൂടുതലാകുന്നത്. എന്നാൽ നിങ്ങളുടെ കാര്യത്തിൽ അത് വിപരീതമാണ്—ആ കാര്യം മനസ്സിൽ നന്നായി ആലോചിക്കുക.
Verse 39
सनत्कुमार उवाच । इत्येतद्वचनं श्रुत्वा संप्रहस्य त्रिलोचनः । यथोचितं च मधुरमुवाच दानवेश्वरम्
സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞു—ഈ വചനങ്ങൾ കേട്ട് ത്രിനേത്രൻ (ശിവൻ) മൃദുവായി പുഞ്ചിരിച്ചു; പിന്നെ യഥോചിതവും മധുരവുമായ വാക്കുകളിൽ ദാനവേശ്വരനോട് പറഞ്ഞു।
Verse 40
महेश उवाच । वयं भक्तपराधीना न स्वतंत्राः कदापि हि । तदिच्छया तत्कर्माणो न कस्यापि च पक्षिणः
മഹേശൻ പറഞ്ഞു—ഞങ്ങൾ ഭക്തരുടെ അധീനരാണ്; ഞങ്ങൾ ഒരിക്കലും സ്വതന്ത്രരല്ല. അവരുടെ ഇച്ഛപ്രകാരം തന്നെയാണ് ഞങ്ങൾ പ്രവർത്തിക്കുന്നത്; ആരുടെയും പക്ഷം പിടിക്കുകയില്ല।
Verse 41
पुरा विधिप्रार्थनया युद्धमादौ हरेरपि । मधुकैटभयोर्देत्यवरयोः प्रलयार्णवे
പുരാതനകാലത്ത്, പ്രളയസമുദ്രത്തിൽ മധു–കൈടഭ എന്ന ശ്രേഷ്ഠ ദൈത്യന്മാർക്കെതിരെ, വിധി (ബ്രഹ്മാവ്)യുടെ പ്രാർത്ഥനയാൽ, ആദിയിൽ ഹരിയും (വിഷ്ണു) യുദ്ധത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു।
Verse 42
देवप्रार्थनया तेन हिरण्यकशिपोः पुरा । प्रह्रादार्थं वधोऽकारि भक्तानां हितकारिणा
പണ്ടുകാലത്ത് ദേവന്മാരുടെ പ്രാർത്ഥനയാൽ, ഭക്തഹിതകാരിയായ ആ പ്രഭു പ്രഹ്ലാദനെ രക്ഷിക്കുവാൻ ഹിരണ്യകശിപുവിന്റെ വധം നടത്തിച്ചു।
Verse 43
त्रिपुरैस्सह संयुद्धं भस्मत्वकरणं ततः । देवप्रार्थनयाकारि मयापि च पुरा श्रुतम्
ത്രിപുരന്മാരോടു യുദ്ധം നടന്നു; തുടർന്ന് അവരെ ഭസ്മമാക്കുന്നതും ദേവന്മാരുടെ പ്രാർത്ഥനയാൽ നടന്നു—ഇതും ഞാൻ പുരാതനപരമ്പരയിൽ നിന്ന് കേട്ടിരിക്കുന്നു।
Verse 44
सर्वेश्वर्यास्सर्वमातुर्देवप्रार्थनया पुरा । आसीच्छुंभादिभिर्युद्धं वधस्तेषां तया कृतः
പൂർവകാലത്ത് ദേവന്മാരുടെ പ്രാർത്ഥനയാൽ സർവേശ്വരി സർവമാതാവ് ശുംബാദികളോടു യുദ്ധത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു; അവരെ താനേ സംഹരിച്ചു।
Verse 45
अद्यापि त्रिदशास्सर्वे ब्रह्माणं शरणं ययुः । स सदेवो हरिर्मां च देवश्शरणमागतः
ഇന്നും എല്ലാ ദേവന്മാരും ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശരണം തേടിയിരിക്കുന്നു; ആ ഹരിയും (വിഷ്ണുവും) ദേവന്മാരോടുകൂടെ എന്റെ ശരണമായി വന്നിരിക്കുന്നു।
Verse 46
हरिब्रह्मादिकानां च प्रार्थनावशतोप्यहम् । सुराणामीश्वरो दूत युद्धार्थमगमं खलु
ഹരി, ബ്രഹ്മാദി ദേവന്മാരുടെ പ്രാർത്ഥനയാൽ പ്രേരിതനായി, ഞാൻ—സുരന്മാരുടെ ഈശ്വരനായിട്ടും—യുദ്ധാർത്ഥം ദൂതനായി പോയി।
Verse 47
पार्षदप्रवरस्त्वं हि कृष्णस्य च महात्मनः । ये ये हताश्च दैतेया नहि केपि त्वया समाः
നീ മഹാത്മാവായ കൃഷ്ണന്റെ പാർഷദന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനാണ്. വധിക്കപ്പെട്ട ദൈത്യന്മാരിൽ പരാക്രമത്തിൽ നിനക്കു തുല്യൻ ആരുമില്ല।
Verse 48
का लज्जा महती राजन् मम युद्धे त्वया सह । देवकार्यार्थमीशोहं विनयेन च प्रेषितः
ഹേ രാജാവേ, നിന്നോടു യുദ്ധം ചെയ്യുന്നതിൽ എനിക്കെന്ത് മഹാലജ്ജ? ദേവകാര്യത്തിനായി ഞാൻ—ഈശ്വരനായിട്ടും—വിനയത്തോടെ അയക്കപ്പെട്ടവനാണ്।
Verse 49
गच्छ त्वं शंखचूडे वै कथनीयं च मे वचः । स च युक्तं करोत्वत्र सुरकार्यं करोम्यहम्
നീ തീർച്ചയായും ശംഖചൂഡന്റെ അടുക്കൽ ചെന്നു എന്റെ വാക്ക് അറിയിക്ക. ഈ കാര്യത്തിൽ അവൻ യുക്തമായി പ്രവർത്തിക്കട്ടെ; ഞാൻ ഇവിടെ ദേവകാര്യങ്ങൾ നിർവഹിക്കും.
Verse 50
इत्युक्त्वा शंकरस्तत्र विरराम महेश्वरः । उत्तस्थौ शंखचूडस्य दूतोऽगच्छत्तदंतिकम्
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് അവിടെ മഹേശ്വരനായ ശങ്കരൻ വിരമിച്ചു. തുടർന്ന് ശംഖചൂഡന്റെ ദൂതൻ എഴുന്നേറ്റ് അവന്റെ സന്നിധിയിലേക്കു പോയി.
A formal embassy: Śaṅkhacūḍa’s learned messenger is sent to Śiva, beholds him in yogic majesty, bows, receives blessings (with Kālī and Skanda present), and begins delivering his message.
The envoy’s ‘vision’ functions as a darśana-structure: the narrative pauses for a stotra-like ontology where Śiva is named as cosmic seed, universal form, and ultimate cause—embedding metaphysics inside a diplomatic scene.
Śiva as yogin and three-eyed lord; Bhadrakālī as protective śakti at his left; Skanda as martial-divine presence before him—together representing sovereignty, power, and command in the war context.