शिवलोकप्रवेशः (Entry into Śivaloka through successive gateways)
അധ്യായം 30-ൽ പടിപടിയായ കവാടങ്ങൾ കടന്ന് ഔപചാരിക അനുമതി നേടി ശിവലോകത്തിൽ പ്രവേശിക്കുന്ന ക്രമം വിവരിക്കുന്നു. സനത്കുമാരൻ പറയുന്നു—ആഗമിക്കുന്ന ദേവൻ (വിവരണത്തിൽ ബ്രഹ്മ/രാമേശ്വരൻ) ‘മഹാദിവ്യ’ ശിവലോകത്തെത്തുന്നു; അത് നിരാധാരവും അഭൗതികവും ആണെന്ന് പറയുന്നു. വിഷ്ണു അന്തരാനന്ദത്തോടെ രത്നങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച തേജോമയ ലോകം കണ്ടു ആദ്യ കവാടത്തിലെത്തുന്നു; അവിടെ ഗണങ്ങൾ സന്നിഹിതരാണ്. കവാടപാലകർ രത്നസിംഹാസനങ്ങളിൽ ഇരുന്നു, ശ്വേതവസ്ത്രധാരികളായി, മണിഭൂഷിതരായി; ശൈവ ലക്ഷണങ്ങളായ പഞ്ചമുഖം, ത്രിനേത്രം, ത്രിശൂലാദി ആയുധങ്ങൾ, ഭസ്മ-രുദ്രാക്ഷ അലങ്കാരങ്ങൾ എന്നിവയോടെ വർണിക്കപ്പെടുന്നു. വിഷ്ണു നമസ്കരിച്ചു ശിവദർശനമാണ് ലക്ഷ്യമെന്ന് അറിയിക്കുമ്പോൾ, ആജ്ഞ ലഭിച്ച് അകത്ത് കടക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ പതിനഞ്ച് കവാടങ്ങൾ വരെ ഇതേ രീതി ആവർത്തിക്കുന്നു. അവസാനം മഹാകവാടത്തിൽ നന്ദിയെ ദർശിച്ച് സ്തുതി ചെയ്ത് വണങ്ങിയപ്പോൾ, നന്ദി അനുമതി നൽകുന്നു; വിഷ്ണു ആനന്ദത്തോടെ അന്തഃപ്രാകാരത്തിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു. ശിവസന്നിധിക്ക് ഭക്തിയും സ്തുതിയും നിയമാനുസൃത അനുമതിയും അനിവാര്യമാണെന്ന് അധ്യായം ഊന്നിപ്പറയുന്നു.
Shlokas
Verse 1
सनत्कुमार उवाच । गत्वा तदैव स विधिस्तदा व्यास रमेश्वरः । शिवलोकं महादिव्यं निराधारमभौतिकम्
സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞു—അന്നുതന്നെ, ഹേ വ്യാസാ, ആ വിധാതാവായ ബ്രഹ്മാവ് അത്യന്തം ദിവ്യമായ ശിവലോകത്തിലേക്കു പോയി; അത് ആധാരരഹിതവും ഭൗതികതയെ അതീതവുമാണ്.
Verse 2
साह्लादोभ्यन्तरं विष्णुर्जगाम मुदिताननः । नानारत्नपरिक्षिप्तं विलसंतं महोज्ज्वलम्
ആനന്ദം നിറഞ്ഞ അന്തർഹൃദയത്തോടെ, പ്രസന്നമുഖനായ ഭഗവാൻ വിഷ്ണു നാനാവിധ രത്നങ്ങളാൽ ചുറ്റുമലങ്കരിക്കപ്പെട്ടും മഹാതേജസ്സോടെ ദീപ്തമായും നിന്ന ആ ഭവ്യ അന്തഃകക്ഷത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു।
Verse 3
संप्राप्य प्रथमद्वारं विचित्रं गणसेवितम् । शोभितं परया लक्ष्म्या महोच्चमतिसुन्दरम्
ആദ്യ വാതിലിലെത്തി—വിചിത്ര നിർമ്മിതിയുള്ളതും ശിവഗണങ്ങൾ സേവിക്കുന്നതുമായ അതിനെ—അത് പരമശോഭയാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട, അത്യുച്ചവും അതിസുന്ദരവുമെന്നു അദ്ദേഹം കണ്ടു।
Verse 4
ददर्श द्वारपालांश्च रत्नसिंहासनस्थितान् । शोभिताञ्श्वेतवस्त्रैश्च रत्नभूषणभूषितान्
അദ്ദേഹം ദ്വാരപാലകരെ കണ്ടു; അവർ രത്നസിംഹാസനങ്ങളിൽ ഇരുന്ന്, ശ്വേതവസ്ത്രങ്ങളാൽ ദീപ്തരായി, രത്നാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടവരായിരുന്നു।
Verse 5
पञ्चवक्त्रत्रिनयनान्गौरसुन्दरविग्रहान् । त्रिशूलादिधरान्वीरान्भस्मरुद्राक्षशोभितान्
അദ്ദേഹം പഞ്ചമുഖവും ത്രിനേത്രവും ഉള്ള, ഗൗരസുന്ദര ദേഹധാരികളായ വീരന്മാരെ കണ്ടു; അവർ ത്രിശൂലാദി ആയുധങ്ങൾ ധരിച്ചു, ഭസ്മവും രുദ്രാക്ഷമാലയും കൊണ്ട് ശോഭിച്ചിരുന്നു।
Verse 6
सब्रह्मापि रमेशश्च तान् प्रणम्य विनम्रकः । कथयामास वृत्तान्तं प्रभुसंदर्शनार्थकम्
അപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവിനോടുകൂടി രമേശൻ വിനയത്തോടെ അവരെ നമസ്കരിച്ചു; ഭഗവാന്റെ മംഗളദർശനത്തിലേക്കു നയിക്കുന്ന വൃത്താന്തം മുഴുവനും പറഞ്ഞു।
Verse 7
तदाज्ञां च ददुस्तस्मै प्रविवेश तदाज्ञया । परं द्वारं महारम्यं विचित्रं परम प्रभम्
അവർ അവനു അനുമതി നൽകി; ആ ആജ്ഞപ്രകാരം അവൻ പരമദ്വാരത്തിലൂടെ അകത്തു പ്രവേശിച്ചു—അത്യന്തം രമണീയവും വിചിത്രവും പരമപ്രഭയിൽ ദീപ്തവും।
Verse 8
प्रभूपकंठगत्यर्थं वृत्तांतं संन्यवेदयत् । तद्द्वारपाय चाज्ञप्तस्तेनान्यं प्रविवेश ह
പ്രഭുവിന്റെ സന്നിധി ലഭിക്കാനായി അവൻ സമഗ്രവൃത്താന്തം യഥാവിധി അറിയിച്ചു. ആ ദ്വാരപാലന്റെ നിർദ്ദേശം ലഭിച്ച ശേഷം അവൻ മറ്റൊരു നിശ്ചിത വഴിയിലൂടെ പ്രവേശിച്ചു।
Verse 9
एवं पंचदशद्वारान्प्रविश्य कमलोद्भवः । महाद्वारं गतस्तत्र नन्दिनं प्रददर्श ह
ഇങ്ങനെ പതിനഞ്ചു ദ്വാരങ്ങൾ കടന്ന് കമലോദ്ഭവൻ (ബ്രഹ്മാവ്) മഹാദ്വാരത്തിലെത്തി; അവിടെ ശിവധാമത്തിന്റെ കാവലനായ നന്ദിയെ കണ്ടു।
Verse 10
सम्यङ्नत्वा च तं स्तुत्वा पूर्ववत्तेन नन्दिना । आज्ञप्तश्च शनैर्विष्णुर्विवेशाभ्यंतरं मुदा
അവനെ യഥാവിധി നമസ്കരിച്ചു സ്തുതിച്ച ശേഷം, നന്ദി മുൻപുപോലെ ആജ്ഞ നൽകി; അപ്പോൾ വിഷ്ണു പതുക്കെ ആനന്ദത്തോടെ അകത്തേക്ക് പ്രവേശിച്ചു।
Verse 11
ददर्श गत्वा तत्रोच्चैस्सभां शंभोस्समुत्प्रभाम् । तां पार्षदैः परिवृतां लसद्देहैस्सुभूषिताम्
അവിടെ ചെന്നപ്പോൾ അവൻ ഉയർന്നതും അത്യന്തം ദീപ്തവുമായ ശംഭുവിന്റെ സഭാമണ്ഡപം കണ്ടു—ശിവപാർഷദന്മാർ ചുറ്റിനിന്നു, അവരുടെ ജ്വലിക്കുന്ന ദേഹപ്രഭയാൽ അലങ്കൃതം।
Verse 12
महेश्वरस्य रूपैश्च दिग्भुजैश्शुभकांतिभिः । पञ्चवक्त्रैस्त्रिनयनैश्शितिकंठमहोज्ज्वलैः
അവർ മഹേശ്വരന്റെ രൂപങ്ങൾ ദർശിച്ചു—ശുഭകാന്തിയാൽ ദീപ്തമായി, ദിക്കുകളിലേക്കെല്ലാം വ്യാപിച്ച ഭുജങ്ങളോടെ; പഞ്ചവക്ത്രൻ, ത്രിനയനൻ, നീലകണ്ഠൻ മഹാതേജസ്സോടെ ജ്വലിച്ചു।
Verse 13
सद्रत्नयुक्तरुद्राक्षभस्माभरणभूषितैः । नवेन्दुमंडलाकारां चतुरस्रां मनोहराम्
അത് ശുഭരത്നങ്ങൾ, രുദ്രാക്ഷമാല, ഭസ്മധാരണം, ആഭരണങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ട് വിഭൂഷിതമായി; നവചന്ദ്രമണ്ഡലത്തെപ്പോലെ ആകൃതിയോടെ, ചതുരസ്രവും അതിമനോഹരവും ആയി തോന്നി।
Verse 14
मणीन्द्रहारनिर्माणहीरसारसुशोभिताम् । अमूल्यरत्नरचितां पद्मपत्रैश्च शोभिताम्
അത് മണീന്ദ്രനു യോജ്യമായ ഹാരങ്ങളിൽ പതിപ്പിച്ച വജ്രസാരത്താൽ സുന്ദരമായി ശോഭിച്ചു; അമൂല്യരത്നങ്ങളാൽ നിർമ്മിതമായി, പദ്മപത്ര അലങ്കാരങ്ങളാൽ കൂടുതൽ ഭംഗിയാർന്നു।
Verse 15
माणिक्यजालमालाभिर्नानाचित्रविचित्रिताम् । पद्मरागेन्द्ररचितामद्भुतां शंकरेच्छया
അത് മാണിക്യജാലമാലകളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട്, നാനാവിധ ചിത്രവിചിത്ര രൂപകല്പനകളാൽ ശോഭിച്ചു; പദ്മരാഗേന്ദ്രൻ നിർമ്മിച്ച, ശങ്കരന്റെ ഇച്ഛയാൽ പ്രത്യക്ഷമായ അത്ഭുത സൃഷ്ടി।
Verse 16
सोपानशतकैर्युक्तां स्यमंतकविनिर्मितैः । स्वर्णसूत्रग्रन्थियुक्तैश्चारुचन्दनपल्लवैः
അത് സ്യമന്തകൻ നിർമ്മിച്ച നൂറുകണക്കിന് പടികളോടെ യുക്തമായിരുന്നു; സ്വർണ്ണസൂത്രത്തിന്റെ കെട്ടുകളാൽ ബന്ധിച്ച മനോഹര ചന്ദനപല്ലവങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു।
Verse 17
इन्द्रनीलमणिस्तंभैर्वेष्टितां सुमनोहराम् । सुसंस्कृतां च सर्वत्र वासितां गंधवायुना
അത് ഇന്ദ്രനീലമണിസ്ഥംഭങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് അത്യന്തം മനോഹരമായിരുന്നു. എല്ലായിടത്തും നന്നായി അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട് സുഗന്ധവായുവാൽ സർവ്വത്ര സുഗന്ധിതമായിരുന്നു.
Verse 18
सहस्रयोजनायामां सुपूर्णां बहुकिंकरैः । ददर्श शंकरं सांबं तत्र विष्णुस्सुरेश्वरः
സഹസ്ര യോജന വ്യാപ്തിയുള്ളതും അനേകം പരിചാരകരാൽ നിറഞ്ഞതുമായ ആ പ്രദേശത്ത് ദേവേശ്വരനായ വിഷ്ണു അവിടെ അംബാ (ഉമാ) സഹിതനായ ശുഭശങ്കരനെ ദർശിച്ചു.
Verse 19
वसंतं मध्यदेशे च यथेन्दुतारकावृतम् । अमूल्यरत्ननिर्माणचित्रसिंहासनस्थितम्
മധ്യദേശത്ത് വസന്തസദൃശമായ ദീപ്തി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു; അത് ചന്ദ്രനും നക്ഷത്രങ്ങളും ചുറ്റിയിരിക്കുന്നതുപോലെ തോന്നി. അവൻ അമൂല്യരത്നങ്ങളാൽ നിർമ്മിച്ച വിചിത്ര സിംഹാസനത്തിൽ ആസീനനായിരുന്നു.
Verse 20
किरीटिनं कुंडलिनं रत्नमालाविभूषितम् । भस्मोद्धूलितसर्वाङ्गं बिभ्रतं केलिपंकजम्
അവൻ കിരീടവും കുണ്ഡലങ്ങളും ധരിച്ച് രത്നമാലകളാൽ വിഭൂഷിതനായിരുന്നു. അവന്റെ സർവ്വാംഗവും പവിത്ര ഭസ്മം പൂശി ധൂസരിതമായിരുന്നു; കൈയിൽ കേളി-പങ്കജം—ക്രീഡയുടെ ചിഹ്നമായ താമര—ധരിച്ചു.
Verse 21
पुरतो गीतनृत्यश्च पश्यंतं सस्मितं मुदा
അവന്റെ മുമ്പിൽ ഗീതവും നൃത്തവും നടന്നു; അവൻ ആനന്ദത്തോടെ മൃദുസ്മിതത്തോടെ അതു നോക്കി നിന്നു.
Verse 22
शांतं प्रसन्नमनसमुमाकांतं महोल्लसम् । देव्या प्रदत्त ताम्बूलं भुक्तवंतं सुवासितम्
അവൻ ഭഗവാൻ ശിവനെ ദർശിച്ചു—ശാന്തനും പ്രസന്നമനസ്സുള്ളവനും, ഉമാകാന്തനും മഹാദീപ്തിയുള്ളവനും; ദേവി അർപ്പിച്ച സുഗന്ധിത താംബൂലം സ്വീകരിച്ച് ചവച്ചുകൊണ്ടിരുന്നവൻ।
Verse 23
गणैश्च परया भक्त्या सेवितं श्वेतचामरैः । स्तूयमानं च सिद्धैश्च भक्तिनम्रात्मकंधरैः
അവനെ ഗണങ്ങൾ പരമഭക്തിയോടെ സേവിച്ചു; ശ്വേത ചാമരങ്ങളാൽ വീശപ്പെട്ടു; ഭക്തിയാൽ വിനയമായ സിദ്ധന്മാർ അവനെ സ്തുതിച്ചു।
Verse 24
गुणातीतं परेशानं त्रिदेवजनकं विभुम् । निर्विकल्पं निराकारं साकारं स्वेच्छया शिवम्
ഞാൻ ശിവനെ ധ്യാനിക്കുന്നു—ത്രിഗുണാതീതനായ പരമേശ്വരൻ, ത്രിദേവജനകൻ, സർവ്വവ്യാപി; പരമതത്ത്വത്തിൽ നിർവികല്പനും നിരാകാരനും, എങ്കിലും സ്വേച്ഛയാൽ സാകാരനായി അനുഗ്രഹിക്കുന്നവൻ।
Verse 25
अमायमजमाद्यञ्च मायाधीशं परात्परम् । प्रकृतेः पुरुषस्यापि परमं स्वप्रभुं सदा
അവൻ മായാരഹിതൻ, അജൻ, അനാദി; മായാധീശൻ, പരാത്പരൻ. സദാ സ്വപ്രഭു, പ്രകൃതിയെയും പുരുഷനെയും അതീതമായ പരമൻ।
Verse 26
एवं विशिष्टं तं दृष्ट्वा परिपूर्णतमं समम् । विष्णुर्ब्रह्मा तुष्टुवतुः प्रणम्य सुकृतांजली
അവനെ ഇങ്ങനെ വിശിഷ്ടനും പരിപൂർണ്ണതമനും സമസ്വരൂപനും ആയി കണ്ട വിഷ്ണുവും ബ്രഹ്മാവും നമസ്കരിച്ചു, കൃതാഞ്ജലിയോടെ ഭക്തിയാൽ സ്തുതിച്ചു।
Verse 27
विष्णुविधी ऊचतुः । देवदेव महादेव परब्रह्माखिलेश्वर । त्रिगुणातीत निर्व्यग्र त्रिदेवजनक प्रभो
വിഷ്ണുവും ബ്രഹ്മാവും പറഞ്ഞു— ഹേ ദേവദേവാ, ഹേ മഹാദേവാ, പരബ്രഹ്മാ, അഖിലേശ്വരാ! ഹേ പ്രഭോ, ത്രിഗുണാതീതാ, നിത്യനിർവ്യഗ്രാ—ത്രിദേവജനകാ, മഹാപ്രഭോ!
Verse 28
वयं ते शरणापन्ना रक्षस्मान्दुखितान्विभो । शंखचूडार्दितान्क्लिष्टान्सन्नाथान्परमेश्वर
ഞങ്ങൾ നിന്റെ ശരണം പ്രാപിച്ചിരിക്കുന്നു; ഹേ വിഭോ, ദുഃഖിതരായ ഞങ്ങളെ രക്ഷിക്കണമേ. ശംഖചൂഡനാൽ പീഡിതരായി ക്ലിഷ്ടരായ ഞങ്ങൾക്ക്—ഹേ പരമേശ്വരാ—നീ തന്നേ സത്യനാഥനും ആശ്രയവും ആകണമേ.
Verse 29
अयं योऽधिष्ठितो लोको गोलोक इति स स्मृतः । अधिष्ठाता तस्य विभुः कृष्णोऽयं त्वदधिष्ठितः
ഈ അധിഷ്ഠിത ലോകം ‘ഗോലോകം’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. അതിന്റെ അധിഷ്ഠാതാവ് വിഭുവായ ശ്രീകൃഷ്ണൻ; അവനും, ഹേ ശിവാ, നിന്റെ അധീനൻ—നിനാൽ പ്രതിഷ്ഠിതൻ—ആകുന്നു.
Verse 30
इति श्रीशिव महापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखंडे शंखचूडवधे देवदेवस्तुतिर्नाम त्रिंशोऽध्यायः
ഇങ്ങനെ ശ്രീശിവ മഹാപുരാണത്തിലെ ദ്വിതീയ ഭാഗമായ രുദ്രസംഹിതയുടെ പഞ്ചമ യുദ്ധഖണ്ഡത്തിൽ, ശംഖചൂഡവധ പ്രസംഗത്തിൽ ‘ദേവദേവസ്തുതി’ എന്ന പേരുള്ള മുപ്പതാം അധ്യായം സമാപ്തമായി.
Verse 31
तेन निस्सारिताः शंभो पीड्यमानाः समंततः । हृताधिकारस्त्रिदशा विचरंति महीतले
ഹേ ശംഭോ, അവൻ പുറത്താക്കിയതുകൊണ്ടും എല്ലാടവും പീഡിതരായതുകൊണ്ടും, അധികാരം നഷ്ടപ്പെട്ട ത്രിദശ ദേവന്മാർ ഭൂമിയിൽ അലഞ്ഞുതിരിയുന്നു.
Verse 32
त्वां विना न स वध्यश्च सर्वेषां त्रिदिवौकसाम् । तं घातय महेशान लोकानां सुखमावह
ഹേ മഹേശ്വരാ! നിൻറെ സഹായമില്ലാതെ ത്രിദിവവാസികളായ എല്ലാ ദേവന്മാർക്കും അവനെ വധിക്കാനാവില്ല. അതുകൊണ്ട് ഹേ മഹേശാനേ, നീ തന്നെ അവനെ സംഹരിച്ച് ലോകങ്ങൾക്ക് സുഖവും ക്ഷേമവും വരുത്തണമേ।
Verse 33
त्वमेव निर्गुणस्सत्योऽनंतोऽनंतपराक्रमः । सगुणश्च सन्निवेशः प्रकृतेः पुरुषात्परः
നീ തന്നെയാണ് നിർഗുണ സത്യം—അനന്തനും അനന്തപരാക്രമനും. എങ്കിലും നീ സഗുണനായി രൂപ-ആകൃതികളോടെ പ്രത്യക്ഷനാകുന്നു; പ്രകൃതിയും പുരുഷനും—ഇരുവരെയും അതിക്രമിച്ച് പരമസ്ഥാനത്ത് നിലകൊള്ളുന്നു।
Verse 34
रजसा सृष्टिसमये त्वं ब्रह्मा सृष्टिकृत्प्रभो । सत्त्वेन पालने विष्णुस्त्रिभुवावन कारकः
ഹേ പ്രഭോ! സൃഷ്ടിക്കാലത്ത് രജോഗുണത്താൽ നീ ബ്രഹ്മനായി ജഗത്തെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു; പാലനത്തിനായി സത്ത്വഗുണത്താൽ നീ വിഷ്ണുവായി ത്രിഭുവനത്തെ കാക്കുന്നു।
Verse 35
तमसा प्रलये रुद्रो जगत्संहारकारकः । निस्त्रैगुण्ये शिवाख्यातस्तुर्य्यो ज्योतिः स्वरूपकः
പ്രളയകാലത്ത് തമോഗുണശക്തിയാൽ രുദ്രൻ ജഗത്തിന്റെ സംഹാരകനാകുന്നു; എന്നാൽ ത്രിഗുണാതീതാവസ്ഥയിൽ അവൻ തന്നെ ശിവനെന്നു ഖ്യാതൻ—തുരീയൻ, ശുദ്ധ ജ്യോതിസ്വരൂപൻ।
Verse 36
त्वं दीक्षया च गोलोके त्वं गवां परिपालकः । त्वद्गोशालामध्यगश्च कृष्णः क्रीडत्यहर्निशम्
ദീക്ഷയുടെ മഹിമയാൽ നീ ഗോലോകത്തിൽ വസിക്കാൻ യോഗ്യൻ; നീ പശുക്കളുടെ പരിപാലകൻ. നിന്റെ ഗോശാലയുടെ മദ്ധ്യത്തിൽ പാർത്തു കൃഷ്ണൻ പകലും രാത്രിയും ലീല ചെയ്യുന്നു.
Verse 37
त्वं सर्वकारणं स्वामी विधि विष्ण्वीश्वरः परम् । निर्विकारी सदा साक्षी परमात्मा परेश्वरः
നീ തന്നെയാണ് സർവകാരണങ്ങളുടെ കാരണമായ സ്വാമി; വിധാതാ ബ്രഹ്മാവിനും വിഷ്ണുവിനും മേലായ പരമാധിപൻ. നീ നിർവികാരി, സദാ സാക്ഷി, പരമാത്മാവ്, പരേശ്വരൻ.
Verse 38
दीनानाथसहायी च दीनानां प्रतिपालकः । दीनबंधुस्त्रिलोकेशश्शरणागतवत्सलः
അവൻ ദീനരുടെ നാഥ-സഹായി, ദീനരെ പ്രതിപാലിക്കുന്നവൻ. ദീനബന്ധു, ത്രിലോകേശൻ, ശരണാഗതരോടു സദാ വാത്സല്യമുള്ളവൻ.
Verse 39
अस्मानुद्धर गौरीश प्रसीद परमेश्वरः । त्वदधीना वयं नाथ यदिच्छसि तथा कुरु
ഹേ ഗൗരീശാ! പ്രസന്നനാകണമേ, ഹേ പരമേശ്വരാ—ഞങ്ങളെ ഉയർത്തി രക്ഷിക്കണമേ. ഹേ നാഥാ! ഞങ്ങൾ പൂർണ്ണമായി നിന്റെ അധീനർ; നീ ഇച്ഛിക്കുന്നതുപോലെ ചെയ്യുക.
Verse 40
सनत्कुमार उवाच । इत्युक्त्वा तौ सुरौ व्यास हरिर्ब्रह्मा च वै तदा । विरेमतुः शिवं नत्वा करौ बद्ध्वा विनीतकौ
സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞു—ഹേ വ്യാസാ! ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം ആ രണ്ടു ദേവന്മാർ, ഹരി (വിഷ്ണു)യും ബ്രഹ്മാവും, അപ്പോൾ വിരമിച്ചു. ശിവനെ നമസ്കരിച്ചു, കൈകൾ കൂട്ടി, വിനീതഭാവത്തോടെ നിന്നു.
Frequently Asked Questions
The chapter depicts Viṣṇu’s (and the accompanying divine party’s) entry toward Śivaloka through successive guarded gateways, culminating in meeting Nandin at the great gate and receiving permission to enter the inner precinct.
They symbolize graded spiritual access: movement from outer perception to inner proximity requires humility (praṇāma), praise (stuti), right intention (darśanārtha), and grace-mediated authorization—an allegory for disciplined approach to the Absolute.
Śaiva guardians are described with pañcavaktra (five faces), trinayana (three eyes), weapons such as the triśūla, and ascetic-devotional emblems like bhasma (sacred ash) and rudrākṣa—signaling Śiva’s sovereign domain.