त्रिपुरदाहानन्तरं देवभयः ब्रह्मस्तुतिश्च — Fear of the Gods after Tripura’s Burning and Brahmā’s Praise

Verse 1

व्यास उवाच । ब्रह्मपुत्र महाप्राज्ञ धन्यस्त्वं शैवसत्तम । किमकार्षुस्ततो देवा दग्धे च त्रिपुरेऽखिलाः

വ്യാസൻ പറഞ്ഞു— ഹേ ബ്രഹ്മപുത്രാ, ഹേ മഹാപ്രാജ്ഞാ! നീ ധന്യൻ, ശൈവഭക്തന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ. സമസ്ത ത്രിപുരവും ദഗ്ധമായ ശേഷം എല്ലാ ദേവന്മാരും പിന്നെ എന്തു ചെയ്തു?

Verse 2

मयः कुत्र गतो दग्धो पतयः कुत्र ते गताः । तत्सर्वं मे समाचक्ष्व यदि शंभुकथाश्रयम्

ദഗ്ധനായ മയൻ എവിടെ പോയി? നിങ്ങളുടെ ആ പ്രഭുക്കൾ എവിടേക്ക് ഗമിച്ചു? നിന്റെ വിവരണം ശംഭുകഥയെ ആശ്രയിക്കുന്നതാണെങ്കിൽ, അതെല്ലാം എനിക്ക് വ്യക്തമായി പറയുക.

Verse 3

सूत उवाच । इत्याकर्ण्य व्यासवाक्यं भगवान्भवकृत्सुतः । सनत्कुमारः प्रोवाच शिवपादयुगं स्मरन्

സൂതൻ പറഞ്ഞു— വ്യാസവാക്യം കേട്ട ശേഷം, ഭവകൃതന്റെ പുത്രനായ ഭഗവാൻ സനത്കുമാരൻ, ശിവന്റെ പാദയുഗളം സ്മരിച്ചുകൊണ്ട്, മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 4

सनत्कुमार उवाच । शृणु व्यास महाबुद्धे पाराशर्यं महेशितुः । चरितं सर्वपापघ्नं लोकलीलानुसाररिणः

സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാബുദ്ധിമാൻ വ്യാസാ, ഹേ പാരാശര്യാ! മഹേശ്വരന്റെ ചരിതം ശ്രവിക്കൂ; അത് സർവ്വപാപനാശിനിയും ലോകങ്ങളിൽ അവന്റെ ദിവ്യലീലാനുസാരിണിയുമാണ്.

Verse 5

महेश्वरेण सर्वस्मिंस्त्रिपुरे दैत्यसंकुले । दग्धे विशेषतस्तत्र विस्मितास्तेऽभवन्सुराः

മഹേശ്വരൻ ദൈത്യസങ്കുലമായ സമസ്ത ത്രിപുരം ദഹിപ്പിച്ചപ്പോൾ, അവിടെ ദേവന്മാർ ആ വിശേഷമായ അത്ഭുതകർമ്മം കണ്ടു അത്യന്തം വിസ്മയിച്ചു.

Verse 6

न किंचिदब्रुवन्देवाः सेन्द्रोपेंद्रादयस्तदा । महातेजस्विनं रुद्रं सर्वे वीक्ष्य ससंभ्रमाः

അപ്പോൾ ഇന്ദ്രനും ഉപേന്ദ്രനും മുതലായ ദേവന്മാർ ഒന്നും പറഞ്ഞില്ല. മഹാതേജസ്സുള്ള രുദ്രനെ കണ്ടതുമാത്രത്തിൽ എല്ലാവരും ഉള്ളിൽ ഭക്തിഭയത്തോടെ സസംഭ്രമരായി।

Verse 7

महाभयंकरं रौद्रं प्रज्वलंतं दिशो दश । कोटिसूर्यप्रतीकाशं प्रलयानलसन्निभम्

അത് അതിമഹാഭയങ്കരമായ രൗദ്രരൂപം; പത്തു ദിക്കുകളെയും ജ്വലിപ്പിച്ചു, കോടി സൂര്യന്മാരെപ്പോലെ ദീപ്തവും പ്രളയാഗ്നിസദൃശവും ആയിരുന്നു।

Verse 8

भयाद्देवं निरीक्ष्यैव देवीं च हिमवत्सुताम् । बिभ्यिरे निखिला देवप्रमुखा स्तस्थुरानताः

ഭയത്താൽ കർത്താവിനെയും ഹിമവത്സുതയായ ദേവിയെയും കണ്ടതുമാത്രത്തിൽ, ദേവപ്രമുഖന്മാരോടുകൂടെ എല്ലാ ദേവന്മാരും വിറച്ചു; തലകുനിച്ച് നിലകൊണ്ടു।

Verse 9

दृष्ट्वानीकं तदा भीतं देवानामृषिपुंगवाः । न किंचिदूचुस्संतस्थुः प्रणेमुस्ते समंततः

അപ്പോൾ ദേവന്മാരുടെ ഭീതിയിലായ സൈന്യത്തെ കണ്ട ഋഷിപ്രവരന്മാർ ഒന്നും പറയാതെ നിശ്ചലമായി നിന്നു; എല്ലാ ദിക്കുകളിലും നിന്ന് പ്രണാമം ചെയ്ത് നമസ്കരിച്ചു।

Verse 10

अथ ब्रह्मापि संभीतो दृष्ट्वा रूपं च शांकरम् । तुष्टाव तुष्टहृदयो देवैस्सह समाहितः

പിന്നീട് ശങ്കരന്റെ ദിവ്യരൂപം കണ്ട ബ്രഹ്മാവും ഭക്തിഭയത്തോടെ വിസ്മയിച്ചു; സന്തുഷ്ടഹൃദയനും സമാഹിതചിത്തനും ആയി ദേവന്മാരോടൊപ്പം സ്തുതി ചെയ്തു।

Verse 11

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखंडे देवस्तुतिवर्णनं नामैकादशोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീശിവമഹാപുരാണത്തിലെ ദ്വിതീയമായ രുദ്രസംഹിതയിലെ പഞ്ചമ യുദ്ധഖണ്ഡത്തിൽ ‘ദേവസ്തുതി-വർണനം’ എന്ന ഏകാദശ അധ്യായം സമാപ്തമായി।

Verse 12

ब्रह्मोवाच । देवदेव महादेव भक्तानुग्रहकारक । प्रसीद परमेशान सर्व देवहितप्रद

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവദേവ മഹാദേവാ, ഭക്താനുഗ്രഹകാരകാ! ഹേ പരമേശാനാ, പ്രസന്നനാകണമേ; നീ സർവ്വദേവഹിതപ്രദൻ ആകുന്നു।

Verse 13

प्रसीद जगतां नाथ प्रसीदानंददायक । प्रसीद शंकर स्वामिन् प्रसीद परमेश्वर

പ്രസന്നനാകണമേ, ഹേ ജഗന്നാഥാ; പ്രസന്നനാകണമേ, ഹേ ആനന്ദദായകാ. പ്രസന്നനാകണമേ, ഹേ ശങ്കര സ്വാമീ; പ്രസന്നനാകണമേ, ഹേ പരമേശ്വരാ॥

Verse 14

ओंकाराय नमस्तुभ्यमाकारपरतारक । प्रसीद सर्वदेवेश त्रिपुरघ्न महेश्वर

ഓംകാരസ്വരൂപനേ, ‘അ’കാരത്തിന്റെ പരമ താരകനേ—നിനക്കു നമസ്കാരം. ഹേ സർവ്വദേവേശ, ഹേ ത്രിപുരഘ്ന മഹേശ്വര, പ്രസന്നനാകണമേ.

Verse 15

नानावाच्याय देवाय वरणप्रिय शंकर । अगुणाय नमस्तुभ्यं प्रकृतेः पुरुषात्पर

അനേകനാമങ്ങളാൽ ആഹ്വാനിക്കപ്പെടുന്ന, വരദാനത്തിൽ പ്രിയനായ ദേവ ശങ്കരനേ, നമസ്കാരം. ഗുണാതീതനും പ്രകൃതി–പുരുഷാതീതനും ആയ നിനക്കു പ്രണാമം.

Verse 16

निर्विकाराय नित्याय नित्यतृप्ताय भास्वते । निरंजनाय दिव्याय त्रिगु णाय नमोऽस्तु ते

വികാരരഹിതനും നിത്യനും നിത്യത്രുപ്തനും ദീപ്തിമാനുമായ നിനക്കു നമസ്കാരം. നിർമലനും ദിവ്യനും ത്രിഗുണങ്ങളുടെ അന്തര്യാമി അധിപതിയുമായ നിനക്കു പ്രണാമം.

Verse 17

सगुणाय नमस्तुभ्यं स्वर्गेशाय नमोस्तु ते । सदाशिवाय शांताय महेशाय पिनाकिने

സഗുണസ്വരൂപനായ പ്രഭുവേ, നമസ്കാരം; സ്വർഗ്ഗേശ്വരനേ, പ്രണാമം. ശാന്തനായ സദാശിവനേ, നമസ്കാരം; പിനാകധാരിയായ മഹേശനേ, വന്ദനം.

Verse 18

सर्वज्ञाय शरण्याय सद्योजाताय ते नमः । वामदेवाय रुद्राय तदाप्यपुरुषाय च

സർവ്വജ്ഞനും ശരണ്യനും ആയ സദ്യോജാതസ്വരൂപനേ, നമസ്കാരം. വാമദേവനേ, രുദ്രനേ, കൂടാതെ അഘോര-പുരുഷനായ പരമദിവ്യപുരുഷനേ, പ്രണാമം.

Verse 19

अघोराय सुसेव्याय भक्ताधीनाय ते नमः । ईशानाय वरेण्याय भक्तानंदप्रदायिने

അഘോരനേ, സുസേവ്യനേ, ഭക്താധീനനേ, നിനക്കു നമസ്കാരം. ഈശാനനേ, വരേണ്യനേ, ഭക്തർക്കു ആനന്ദം നൽകുന്ന പ്രഭുവേ, പ്രണാമം.

Verse 20

रक्षरक्ष महादेव भीतान्नस्सकलामरान् । दग्ध्वा च त्रिपुरं सर्वे कृतार्था अमराः कृ ताः

രക്ഷിക്കണമേ, രക്ഷിക്കണമേ, മഹാദേവാ! ഭീതരായ ഞങ്ങളായ എല്ലാ ദേവന്മാരെയും രക്ഷിക്കണമേ. ത്രിപുരം ദഹിപ്പിച്ചതാൽ അമരന്മാർ എല്ലാവരും കൃതാർത്ഥരായി.

Verse 21

स्तुत्वैवं देवतास्सर्वा नमस्कारं पृथक्पृथक् । चक्रुस्ते परमप्रीता ब्रह्माद्यास्तु सदाशिवम्

ഇങ്ങനെ സ്തുതിച്ച ശേഷം ബ്രഹ്മാദികളായ എല്ലാ ദേവന്മാരും പരമാനന്ദത്തോടെ സദാശിവനോട് ഓരോരുത്തരായി നമസ്കരിച്ചു.

Verse 22

अथ ब्रह्मा स्वयं देवं त्रिपुरारिं महेश्वरम् । तुष्टाव प्रणतो भूत्वा नतस्कंधः कृतांजलिः

അപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവ് സ്വയം ത്രിപുരാരിയായ മഹേശ്വര ദേവനെ സ്തുതിച്ചു. പ്രണാമിച്ച്, തോളുകൾ താഴ്ത്തി, കൈകൾ അഞ്ജലിയായി ചേർത്ത് സ്തോത്രം അർപ്പിച്ചു.

Verse 23

ब्रह्मोवाच भगवन्देवदेवेश त्रिपुरान्तक शंकर । त्वयि भक्तिः परा मेऽस्तु महादेवानपायिनी

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ഭഗവൻ, ദേവദേവേശ, ത്രിപുരാന്തക ശങ്കരാ! മഹാദേവാ, നിനക്കുള്ള എന്റെ പരമഭക്തി ഉണ്ടാകട്ടെ—അത് ഒരിക്കലും വിട്ടുപോകാതിരിക്കട്ടെ.

Verse 24

सर्वदा मेऽस्तु सारथ्यं तव देवेश शंकर । अनुकूलो भव विभो सदा त्वं परमेश्वर

ദേവേശ ശങ്കരാ, നീ എപ്പോഴും എന്റെ സാരഥിയായിരിക്കണമേ. വിഭു പരമേശ്വരാ, നീ സദാ എനിക്കു അനുകൂലനും കൃപാലുവുമായിരിക്കണമേ.

Verse 25

सनत्कुमार उवाच । इति स्तुत्वा विधिश्शंभुं भक्तवत्सलमानतः । विरराम नतस्कंधः कृतांजलिरुदारधीः

സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ ഭക്തവത്സലനായ ശംഭുവിനെ സ്തുതിച്ച്, വിധി (ബ്രഹ്മാവ്) വിനയത്തോടെ നമസ്കരിച്ചു സ്തുതി അവസാനിപ്പിച്ചു. തോളുകൾ കുനിച്ച്, അഞ്ജലി ബദ്ധഹസ്തനായി, ഉദാരബുദ്ധിയോടെ നിന്നു.

Verse 26

जनार्दनोऽपि भगवान् नमस्कृत्य महेश्वरम् । कृतांजलिपुटो भूत्वा तुष्टाव च महेश्वरम्

ഭഗവാൻ ജനാർദനൻ (വിഷ്ണു)യും മഹേശ്വരനെ നമസ്കരിച്ചു; അഞ്ജലി ബദ്ധഹസ്തനായി ആ മഹേശ്വരനെ സ്തുതിച്ചു.

Verse 27

विष्णुरुवाच देवाधीश महेशान दीनबंधो कृपाकर । प्रसीद परमेशान कृपां कुरु नतप्रिय

വിഷ്ണു പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവാധീശാ, ഹേ മഹേശാനാ! ഹേ ദീനബന്ധുവേ, ഹേ കൃപാകരാ! ഹേ പരമേശാനാ, പ്രസന്നനാകണമേ; കൃപ ചെയ്യണമേ, നമിക്കുന്നവർക്ക് നീ പ്രിയൻ ആകുന്നു.

Verse 28

निर्गुणाय नमस्तुभ्यं पुनश्च सगुणाय च । पुनः प्रकृतिरूपाय पुनश्च पुरुषाय च

ഹേ നിർഗുണനേ, നിനക്കു നമസ്കാരം; വീണ്ടും ഹേ സഗുണനേ, നിനക്കും നമസ്കാരം. വീണ്ടും പ്രകൃതി-രൂപനായ നിനക്കു നമസ്കാരം; വീണ്ടും പുരുഷ-രൂപനായ നിനക്കു നമസ്കാരം.

Verse 29

पश्चाद्गुणस्वरूपाय नतो विश्वात्मने नमः । भक्तिप्रियाय शांताय शिवाय परमात्मने

അനന്തരം ഗുണസ്വരൂപനും വിശ്വാത്മാവുമായ അവനോട് നമിഞ്ഞ് നമസ്കരിച്ചു. ഭക്തിപ്രിയനും ശാന്തനും പരമാത്മാവുമായ ശിവനോട് നമസ്കാരം.

Verse 30

सदाशिवाय रुद्राय जगतां पतये नमः । त्वयि भक्तिर्दृढा मेऽद्य वर्द्धमाना भवत्विति

സദാശിവനായ രുദ്രനേ, സർവ്വലോകങ്ങളുടെ അധിപതിയേ, നമസ്കാരം. ഇന്നുമുതൽ നിനക്കുള്ള എന്റെ ദൃഢഭക്തി നിത്യം വർദ്ധിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കട്ടെ।

Verse 31

सनत्कुमार उवाच । इत्युक्त्वा विररामासौ शैवप्रवरसत्तमः । सर्वे देवाः प्रणम्योचुस्ततस्तं परमेश्वरम्

സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ആ ശ്രേഷ്ഠ ശൈവഭക്തൻ മൗനമായി. തുടർന്ന് സർവ്വദേവന്മാരും നമസ്കരിച്ചു ആ പരമേശ്വരനോട് അപേക്ഷിച്ചു.

Verse 32

देवा ऊचुः । देवनाथ महादेव करुणाकर शंकर । प्रसीद जगतां नाथ प्रसीद परमेश्वर

ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവനാഥാ, ഹേ മഹാദേവാ, കരുണാകരനായ ശങ്കരാ, പ്രസന്നനാകണമേ. ഹേ ജഗന്നാഥാ, പ്രസന്നനാകണമേ; ഹേ പരമേശ്വരാ, പ്രസന്നനാകണമേ.

Verse 33

प्रसीद सर्वकर्ता त्वं नमामस्त्वां वयं मुदा । भक्तिर्दृढास्माकं नित्यं स्यादनपायिनी

ഹേ സർവ്വകർത്താവേ, പ്രസന്നനാകണമേ; ഞങ്ങൾ ആനന്ദത്തോടെ നിനക്കു നമസ്കരിക്കുന്നു. നിനക്കുള്ള ഞങ്ങളുടെ ഭക്തി നിത്യവും ദൃഢമായി, ഒരിക്കലും അകന്നുപോകാതിരിക്കട്ടെ.

Verse 34

सनत्कुमार उवाच । इति स्तुतश्च देवेशो ब्रह्मणा हरिणामरैः । प्रत्युवाच प्रसन्नात्मा शंकरो लोकशंकरः

സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞു—ബ്രഹ്മാവും ഹരിയും ദേവന്മാരും ഇങ്ങനെ സ്തുതിച്ചപ്പോൾ, ദേവേശനും ലോകമംഗളകാരിയുമായ ശങ്കരൻ പ്രസന്നഹൃദയനായി അവർക്കു മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 35

शंकर उवाच । हे विधे हे हरे देवाः प्रसन्नोऽस्मि विशेषतः । मनोऽभिलषितं ब्रूत वरं सर्वे विचा रतः

ശങ്കരൻ അരുളിച്ചെയ്തു— ഹേ വിധേ (ബ്രഹ്മാ), ഹേ ഹരി (വിഷ്ണു), ഹേ ദേവന്മാരേ! ഞാൻ പ്രത്യേകമായി പ്രസന്നനാണ്. നിങ്ങൾ എല്ലാവരും നന്നായി ആലോചിച്ച് ഹൃദയം ആഗ്രഹിക്കുന്ന വരം പറയുക.

Verse 36

सनत्कुमारः उवाच । इत्युक्तं वचनं श्रुत्वा हरेण मुनिसत्तम । प्रत्यूचुस्सर्वदेवाश्च प्रसन्नेनान्तरात्मना

സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞു— ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠാ! ഹരി (വിഷ്ണു) അരുളിച്ച വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, എല്ലാ ദേവന്മാരും പ്രസന്നവും ശാന്തവുമായ അന്തരാത്മയോടെ മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 37

सर्वे देवा ऊचुः । यदि प्रसन्नो भगवन्यदि देयो वरस्त्वया । देवदेवेश चास्मभ्यं ज्ञात्वा दासान्हि नस्सुरान्

എല്ലാ ദേവന്മാരും പറഞ്ഞു— ഹേ ഭഗവൻ! നിങ്ങൾ പ്രസന്നനാകുകയും, നിങ്ങൾ വരം നൽകേണ്ടതായിരിക്കുകയുമെങ്കിൽ, ഹേ ദേവദേവേശാ! ഞങ്ങളെ നിങ്ങളുടെ ദാസന്മാരായ ദേവന്മാരെന്നു അറിഞ്ഞ് ആ വരം അനുഗ്രഹിക്കണമേ.

Verse 38

यदा दुःखं तु देवानां संभवेद्देवसत्तम । तदा त्वं प्रकटो भूत्वा दुःखं नाशय सर्वदा

ദേവന്മാർക്ക് ദുഃഖവും ക്ലേശവും സംഭവിക്കുമ്പോൾ, ഹേ ദേവശ്രേഷ്ഠാ! അപ്പോൾ നീ സ്വയം പ്രത്യക്ഷനായി എപ്പോഴും ആ ദുഃഖം നശിപ്പിക്കണമേ।

Verse 39

सनत्कुमार उवाच । इत्युक्तो भगवानुद्रो ब्रह्मणा हरिणामरैः । युगपत्प्राह तुष्टात्मा तथेत्यस्तु निरंतरम्

സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞു—ബ്രഹ്മാവും ഹരിയും (വിഷ്ണു) ദേവന്മാരും ഒരേസമയം അപേക്ഷിച്ചതോടെ, പ്രസന്നഹൃദയനായ ഭഗവാൻ രുദ്രൻ ഉടൻ മറുപടി പറഞ്ഞു—“തഥാസ്തു; നിരന്തരമായി അങ്ങനെ തന്നെയാകട്ടെ।”

Verse 40

स्तवैरेतैश्च तुष्टोऽस्मि दास्यामि सर्वदा ध्रुवम् । यदभीष्टतमं लोके पठतां शृण्वतां सुराः

“ഈ സ്തവങ്ങളാൽ ഞാൻ തൃപ്തനാകുന്നു. ഹേ ദേവന്മാരേ! ഇവ പാരായണം ചെയ്യുന്നവർക്കും ശ്രവിക്കുന്നവർക്കും, ഈ ലോകത്തിൽ ഏറ്റവും അഭീഷ്ടമായതു ഞാൻ എപ്പോഴും ഉറപ്പായി നൽകും।”

Verse 41

इत्युक्त्वा शंकरः प्रीतो देवदुःखहरस्सदा । सर्वदेवप्रियं यद्वै तत्सर्वं च प्रदत्तवान्

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് പ്രസന്നനായ ശങ്കരൻ—ദേവദുഃഖഹരൻ—സകല ദേവന്മാർക്കും പ്രിയവും ഹിതവും ആയതെല്ലാം പൂർണ്ണമായി ദാനം ചെയ്തു।