दाक्षयज्ञप्रस्थान-प्रश्नः (Satī Inquires about the Departure for Dakṣa’s Sacrifice)

Verse 1

ब्रह्मोवाच । यदा ययुर्दक्षमखमुत्सवेन सुरर्षयः । तस्मिन्नैवांतरे देवो पर्वते गंधमादने

ബ്രഹ്മാവ് അരുളിച്ചെയ്തു—ദേവന്മാരും ദേവർഷിമാരും ദക്ഷന്റെ യജ്ഞോത്സവത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടപ്പോൾ, അതേ സമയത്ത് ഭഗവാൻ ഗന്ധമാദന പർവതത്തിൽ വസിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു.

Verse 2

धारागृहे वितानेन सखीभिः परिवारिता । दाक्षायणी महाक्रीडाश्चकार विविधास्सती

മഴവീട്ടിൽ, വിതാനത്തിന്റെ കീഴിൽ സഖിമാർ ചുറ്റിനിന്ന ദാക്ഷായണി സതി പലവിധ മനോഹര ക്രീഡകളിൽ ഏർപ്പെട്ടു.

Verse 3

क्रीडासक्ता तदा देवी ददर्शाथ मुदा सती । दक्षयज्ञे प्रयांतं च रोहिण्या पृच्छ्य सत्वरम्

അപ്പോൾ കളിയിൽ ലീനയായ ദേവി സതി സന്തോഷത്തോടെ കണ്ടു—ആരോ ദക്ഷന്റെ യാഗത്തിലേക്ക് പുറപ്പെടുന്നു. അവൾ ഉടൻ രോഹിണിയോട് ചോദിച്ച് ആ സംഭവത്തിലേക്ക് മനസ്സു ചേർത്തു.

Verse 4

दृष्ट्वा सीमंतया भूतां विजयां प्राह सा सती । स्वसखीं प्रवरां प्राणप्रियां सा हि हितावहाम्

സീമന്താഭരണത്തോടെ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട വിജയയെ കണ്ട സതി അവളോട് പറഞ്ഞു—അവൾ തന്റെ ശ്രേഷ്ഠ സഖി, പ്രാണസമം പ്രിയ, സത്യത്തിൽ ഹിതകരി.

Verse 5

सत्युवाच । हे सखीप्रवरे प्राणप्रिये त्वं विजये मम । क्व गमिष्यति चन्द्रोयं रोहिण्यापृच्छ्य सत्वरम्

സതി പറഞ്ഞു— ഹേ സഖികളിൽ ശ്രേഷ്ഠേ, പ്രാണപ്രിയേ! എന്റെ വിജയത്തിൽ നീയേ എന്റെ ആശ്രയം. വേഗത്തിൽ രോഹിണിയോട് ചോദിക്കൂ— ഈ ചന്ദ്രൻ എവിടേക്ക് പോകുന്നു?

Verse 6

ब्रह्मोवाच । तथोक्ता विजया सत्या गत्वा तत्सन्निधौ द्रुतम् । क्व गच्छसीति पप्रच्छ शशिनं तं यथोचितम्

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു— ഇങ്ങനെ ഉപദേശിക്കപ്പെട്ട സത്യവതി വിജയ വേഗത്തിൽ അവന്റെ സന്നിധിയിൽ ചെന്നു, യഥോചിതമായി ആ ശശിയെ ചോദിച്ചു— “നീ എവിടേക്ക് പോകുന്നു?”

Verse 7

विजयोक्तमथाकर्ण्य स्वयात्रां पूर्वमादरात् । कथितं तेन तत्सर्वं दक्षयज्ञोत्सवादिकम्

വിജയ പറഞ്ഞത് കേട്ട സതി ആദ്യം തന്നെ ആദരത്തോടെ വേഗത്തിൽ സ്വന്തം യാത്ര ആരംഭിച്ചു. പിന്നെ ദക്ഷയജ്ഞോത്സവം മുതലായവ മുതൽ തുടങ്ങി എല്ലാം ക്രമമായി അവനോട് പറഞ്ഞു.

Verse 8

तच्छ्रुत्वा विजया देवीं त्वरिता जातसंभ्रमा । कथयामास तत्सर्वं यदुक्तं शशिना सतीम्

അതു കേട്ട ദേവി വിജയാ ഉടൻ തന്നെ ആകുലതയോടെ വേഗത്തിൽ, ശശി (ചന്ദ്രൻ) പറഞ്ഞതെല്ലാം സതീദേവിയോട് അറിയിച്ചു।

Verse 9

तच्छ्रुत्वा कालिका देवी विस्मिताभूत्सती तदा । विमृश्य कारणं तत्राज्ञात्वा चेतस्यचिंतयत्

ആ വാക്കുകൾ കേട്ട് അപ്പോൾ ദേവി സതീ അതിശയിച്ചു. അവിടത്തെ കാരണമെന്തെന്നു ആലോചിച്ചിട്ടും അറിയാതെ, ഹൃദയത്തിൽ ചിന്തിച്ചു തുടങ്ങി।

Verse 10

दक्षः पिता मे माता च वीरिणी नौ कुतस्सती । आह्वानं न करोति स्म विस्मृता मां प्रियां सुताम्

ദക്ഷൻ എന്റെ പിതാവും വീരിണീ എന്റെ മാതാവും ആകുന്നു—അപ്പോൾ ഞാൻ സതി എങ്ങനെ अनुपസ്ഥിതയാകാം? എങ്കിലും അവൻ എന്നെ, പ്രിയ പുത്രിയെ, മറന്ന് വിളി അയക്കുന്നില്ല।

Verse 11

पृच्छेयं शंकरं तत्र कारणं सर्वमादरात् । चिंतयित्वेति सासीद्वै तत्र गंतुं सुनिश्चया

അവൾ ചിന്തിച്ചു: “അവിടെ ഞാൻ ആദരത്തോടെ ശങ്കരനോട് ഇതെല്ലാം സംഭവിച്ചതിന്റെ കാരണം മുഴുവനും ചോദിക്കും.” ഇങ്ങനെ ആലോചിച്ച് സതി അവിടെ പോകാൻ ദൃഢനിശ്ചയം ചെയ്തു।

Verse 12

अथ दाक्षायणी देवी विजयां प्रवरां सखीम् । स्थापयित्वा द्रुतं तत्र समगच्छच्छिवांतिकम्

അപ്പോൾ ദാക്ഷായണി ദേവി (സതി) തന്റെ ശ്രേഷ്ഠ സഖിയായ വിജയയെ അവിടെ സ്ഥാപിച്ച് വേഗത്തിൽ ശിവന്റെ സന്നിധിയിലേക്കു പോയി।

Verse 13

ददर्श तं सभामध्ये संस्थितं बहुभिर्गणैः । नंद्यादिभिर्महावीरैः प्रवरैर्यूथयूथपै

അവൾ അവനെ സഭാമദ്ധ്യേ ആസീനനായതായി കണ്ടു; നന്ദി മുതലായ മഹാവീരരും ശ്രേഷ്ഠ സംഘനായകരും അനേകം ഗണങ്ങളും അവനെ ചുറ്റിനിന്നു।

Verse 14

दृष्ट्वा तं प्रभुमीशानं स्वपतिं साथ दक्षजा । प्रष्टुं तत्कारणं शीघ्रं प्राप शंकरसंनिधिम्

സ്വപതിയായ പരമേശ്വരൻ ഈശാനനെ കണ്ട ദക്ഷപുത്രി സതി, ആ കാര്യം ഉടൻ ചോദിക്കുവാൻ ശീഘ്രം ശങ്കരന്റെ സന്നിധിയിൽ എത്തി।

Verse 15

शिवेन स्थापिता स्वांके प्रीतियुक्तेन स्वप्रिया । प्रमोदिता वचोभिस्सा बहुमानपुरस्सरम्

പ്രീതിയോടെ ശിവൻ തന്റെ പ്രിയയെ തന്റെ മടിയിൽ ഇരുത്തി. അവൾ മഹാമാനത്തോടെ ആദരിക്കപ്പെട്ട്, അവന്റെ സ്നേഹവചനങ്ങളാൽ ആനന്ദിതയായി.

Verse 16

अथ शंभुर्महालीलस्सर्वेशस्सुखदस्सताम् । सतीमुवाच त्वरितं गणमध्यस्थ आदरात्

അപ്പോൾ അത്ഭുതമായ മഹാലീലകളുള്ള, സർവേശ്വരൻ, സത്സജനങ്ങൾക്ക് സുഖദായകനായ ശംഭു—ഗണങ്ങളുടെ മദ്ധ്യേ ഇരുന്ന്—ആദരത്തോടെ ഉടൻ സതിയോട് സംസാരിച്ചു.

Verse 17

शंभुरुवाच । किमर्थमागतात्र त्वं सभामध्ये सविस्मया । कारणं तस्य सुप्रीत्या शीघ्रं वद सुमध्यमे

ശംഭു അരുളിച്ചെയ്തു—എന്തു കാരണത്താൽ നീ അത്ഭുതഭാവത്തോടെ ഈ സഭാമദ്ധ്യേ വന്നിരിക്കുന്നു? ഹേ സുമധ്യമേ, സ്നേഹപൂർവ്വം അതിന്റെ കാരണം വേഗം പറയുക।

Verse 18

ब्रह्मोवाच । एवमुक्ता तदा तेन महेशेन मुनीश्वर । सांजलिस्सुप्रणम्याशु सत्युवाच प्रभुं शिवा

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ഹേ മുനീശ്വരാ, മഹേശൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ സതി ഉടൻ അഞ്ജലി ചേർത്ത് ആഴത്തിൽ നമസ്കരിച്ചു തന്റെ പ്രഭു ശിവനോട് മറുപടി പറഞ്ഞു।

Verse 19

सत्युवाच । पितुर्मम महान् यज्ञो भवतीति मया श्रुतम् । तत्रोत्सवो महानस्ति समवेतास्सुरर्षयः

സതി പറഞ്ഞു—എന്റെ പിതാവ് മഹായജ്ഞം നടത്തുന്നു എന്ന് ഞാൻ കേട്ടിരിക്കുന്നു. അവിടെ മഹോത്സവം നടക്കുന്നു; ദേവന്മാരും ഋഷിമാരും ഒന്നിച്ചു സമവേതരായിരിക്കുന്നു।

Verse 20

पितुर्मम महायज्ञे कस्मात्तव न रोचते । गमनं देवदेवेश तत्सर्वं कथय प्रभो

എന്റെ പിതാവിന്റെ മഹായജ്ഞത്തിലേക്ക് പോകാൻ നിനക്കു എന്തുകൊണ്ട് ഇഷ്ടമില്ല? ദേവദേവേശ്വരാ, പ്രഭോ, അവിടെ പോകാതിരിക്കുന്ന കാരണമെല്ലാം എനിക്ക് പറയുക.

Verse 21

सुहृदामेष वै धर्मस्सुहृद्भिस्सह संगतिः । कुर्वंति यन्महादेव सुहृदः प्रीतिवर्द्धिनीम्

സത്യസുഹൃത്തുകളുടെ ധർമ്മം ഇതുതന്നെ—സുഹൃത്തുകളോടൊപ്പം സംഗമം പുലർത്തുക; മഹാദേവാ, പരസ്പര പ്രീതിയും സൗഹൃദവും വർധിപ്പിക്കുന്ന പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്യുക.

Verse 22

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन मयागच्छ सह प्रभो । यज्ञवाटं पितुर्मेद्य स्वामिन् प्रार्थनया मम

അതുകൊണ്ട് പ്രഭോ, മുഴുവൻ ശ്രമത്തോടെയും എന്റെ കൂടെ വരിക—ഇന്ന് എന്റെ പിതാവിന്റെ യജ്ഞവാടത്തിലേക്ക്. സ്വാമീ, പ്രാർത്ഥനയോടെ ഞാൻ അപേക്ഷിക്കുന്നു.

Verse 23

ब्रह्मोवाच । तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा सत्या देवो महेश्वरः । दक्ष वागिषुहृद्विद्धो बभाषे सूनृतं वचः

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—സതിയുടെ ആ വാക്കുകൾ കേട്ട മഹേശ്വരൻ, ദക്ഷന്റെ വാക്കെന്ന അമ്പാൽ ഹൃദയം കുത്തേറ്റിരുന്നിട്ടും, മറുപടിയായി മൃദുവും സത്യവുമായ വചനങ്ങൾ അരുളിച്ചെയ്തു.

Verse 24

महेश्वर उवाच । दक्षस्तव पिता देवी मम द्रोही विशेषतः

മഹേശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ ദേവീ, നിന്റെ പിതാവായ ദക്ഷൻ പ്രത്യേകിച്ച് എന്റെ വിരോധിയും ദ്രോഹിയുമാണ്.

Verse 25

यस्य ये मानिनस्सर्वे ससुरर्षिमुखाः परे । ते मूढा यजनं प्राप्ताः पितुस्ते ज्ञानवर्जिताः

ദക്ഷപക്ഷത്തിലെ മറ്റു ഋഷിമാരോടുകൂടിയ ആ അഭിമാനികൾ എല്ലാവരും മോഹിതരായി, ജ്ഞാനരഹിതരായി, നിന്റെ പിതാവിന്റെ യജ്ഞത്തിലേക്ക് എത്തി।

Verse 26

अनाहूताश्च ये देवी गच्छंति परमंदिरम् । अवमानं प्राप्नुवंति मरणादधिकं तथा

ഹേ ദേവീ, ക്ഷണമില്ലാതെ മറ്റൊരാളുടെ പരമനിവാസത്തിലേക്ക് പോകുന്നവർ അപമാനം അനുഭവിക്കും; അത് മരണത്തേക്കാൾ ഭീകരമായ അപമാനമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 27

परालयं गतोपींद्रो लघुर्भवति तद्विधः । का कथा च परेषां वै रीढा यात्रा हि तद्विधा

പ്രളയസ്ഥാനത്തെത്തിയാലും ഇന്ദ്രനും ആ അവസ്ഥയിൽ ചെറുതായി തീരുന്നു. പിന്നെ മറ്റു ജീവികളുടെ കാര്യമെന്ത്? അവരുടെ ഗതിയും അലച്ചിലും അതുപോലെ—അനിശ്ചിതവും പ്രളയാധീനവും.

Verse 28

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां द्वितीये सतीखंडे सतीयात्रावर्णनं नामाष्टविंशोध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീശിവമഹാപുരാണത്തിലെ രണ്ടാം സമാഹാരമായ രുദ്രസംഹിതയുടെ രണ്ടാം വിഭാഗമായ സതീഖണ്ഡത്തിൽ ‘സതീയാത്രാവർണ്ണനം’ എന്ന പേരിലുള്ള ഇരുപത്തിയെട്ടാം അധ്യായം സമാപിച്ചു.

Verse 29

तथारिभिर्न व्यथते ह्यर्दितोपि शरैर्जनः । स्वानांदुरुक्तिभिर्मर्मताडितस्स यथा मतः

അതുപോലെ ശത്രുവിന്റെ അമ്പുകൾ കൊണ്ട് ആഹതനായാലും മനുഷ്യൻ അത്ര കുലുങ്ങാതിരിക്കാം; എന്നാൽ സ്വന്തം ജനങ്ങളുടെ കടുത്ത വാക്കുകൾ മർമ്മസ്ഥാനത്ത് തുളച്ചാൽ അവൻ നിശ്ചയമായും ദുഃഖത്തിൽ കത്തുന്നു—ഇതാണ് നിശ്ചിത സത്യം।

Verse 30

विद्यादिभिर्गुणैः षड्भिरसदन्यैस्सतां स्मृतौ । हतायां भूयसां धाम न पश्यंति खलाः प्रिये

പ്രിയേ, വെറും വിദ്യ മുതലായ ആറു ഗുണങ്ങൾ—യഥാർത്ഥ സദ്ഗുണങ്ങളല്ലാത്തവ—അവ മൂലം സജ്ജനരുടെ സ്മൃതി നശിക്കുമ്പോൾ, ദുഷ്ടർ മഹന്മാർ ആഗ്രഹിക്കുന്ന പരമ ധാമം കാണുന്നില്ല।

Verse 31

ब्रह्मोवाच । एवमुक्ता सती तेन महेशेन महात्मना । उवाच रोषसंयुक्ता शिवं वाक्यविदां वरम्

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ആ മഹാത്മാവായ മഹേശൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, സതി കോപസംയുക്തയായി വാക്യവിദ്യയിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ശിവനോട് പറഞ്ഞു।

Verse 32

सत्युवाच । यज्ञस्स्यात्सफलो येन स त्वं शंभोखिलेश्वर । अनाहूतोसि तेनाद्य पित्रा मे दुष्टकारिणा

സതി പറഞ്ഞു—ഹേ ശംഭോ, അഖിലേശ്വരാ! ആരാൽ യജ്ഞം ഫലപ്രദമാകുന്നുവോ ആ നീ തന്നേ; എന്നാൽ ഇന്ന് എന്റെ ദുഷ്കർമ്മിയായ പിതാവ് നിന്നെ ക്ഷണിച്ചില്ല।

Verse 33

तत्सर्वं ज्ञातुमिच्छामि भव भावं दुरात्मनः । सुरर्षीणां च सर्वेषामागतानां दुरात्मनाम्

ഹേ ഭവാ! ഞാൻ അതെല്ലാം അറിയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു—ആ ദുഷ്ടമനസ്സുള്ളവരുടെ അന്തർഭാവവും, അവിടെ എത്തിയിരിക്കുന്ന എല്ലാ ദേവർഷിമാരുടേയും, അവരുടെ ഹൃദയം മലിനമായാലും പോലും।

Verse 34

तस्माच्चाद्यैव गच्छामि स्वपितुर्यजनं प्रभो । अनुज्ञां देहि मे नाथ तत्र गंतुं महेश्वर

അതുകൊണ്ട്, പ്രഭോ, ഞാൻ ഇന്നുതന്നെ എന്റെ പിതാവിന്റെ യാഗത്തിലേക്ക് പോകുന്നു. ഹേ നാഥാ, ഹേ മഹേശ്വരാ, അവിടെ പോകാൻ എനിക്ക് അനുവാദം തരണമേ।

Verse 35

ब्रह्मोवाच । इत्युक्तौ भगवान् रुद्रस्तया देव्या शिवस्स्वयम् । विज्ञाताखिलदृक् द्रष्टा सतीं सूतिकरोऽब्रवीत्

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ദേവി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, സർവ്വജ്ഞനും സർവ്വദർശിയുമായ ഭഗവാൻ രുദ്രൻ, ശിവൻ തന്നേ, ദക്ഷകുമാരി സതിയോട് അരുളിച്ചെയ്തു।

Verse 36

शिव उवाच । यद्येवं ते रुचिर्देवि तत्र गंतुमवश्यकम् । सुव्रते वचनान्मे त्वं गच्छ शीघ्रं पितुर्मखम्

ശിവൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ ദേവി, ഇതാണ് നിന്റെ ഇഷ്ടമെങ്കിൽ അവിടെ പോകുന്നത് അനിവാര്യമാണ്. ഹേ സുവ്രതേ, എന്റെ വചനപ്രകാരം വേഗം പിതാവിന്റെ യാഗത്തിലേക്ക് പോകുക।

Verse 37

एतं नंदिनमारुह्य वृषभं सज्जमादरात् । महाराजोपचाराणि कृत्वा बहुगुणान्विता

ആദരഭക്തിയോടെ അവൾ സജ്ജമായിരുന്ന നന്ദി വൃഷഭത്തിൽ आरोഹിച്ചു; മഹാരാജോചിതമായ ഉപചാരങ്ങൾ സ്വീകരിച്ച്, അനേകം സദ്ഗുണങ്ങളാൽ സമ്പന്നയായി മുന്നേറി।

Verse 38

भूषितं वृषमारोहेत्युक्ता रुद्रेण सा सती । सुभूषिता सती युक्ता ह्यगमत्पितुमंदिरम्

രുദ്രൻ അവളോട്—“ഹേ വൃഷഭാരൂഢേ, അലങ്കരിക്ക” എന്നു അരുളിച്ചെയ്തു. അപ്പോൾ സതി മനോഹരാഭരണങ്ങളാൽ സുവിഭൂഷിതയായി, യഥാവിധി ഒരുക്കത്തോടെ, പിതാവിന്റെ മന്ദിരത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു।

Verse 39

महाराजोपचाराणि दत्तानि परमात्मना । सुच्छत्रचामरादीनि सद्वस्त्राभरणानि च

പരമാത്മാവ് രാജോചിത ഉപചാരങ്ങൾ ദാനം ചെയ്തു—ശുഭ്രമായ ചത്രം, ചാമരം മുതലായവയും, ഉത്തമ വസ്ത്രാഭരണങ്ങളും കൂടി.

Verse 40

गणाः षष्टिसहस्राणि रौद्रा जग्मुश्शिवाज्ञया । कुतूहलयुताः प्रीता महोत्सवसमन्विताः

ശിവാജ്ഞപ്രകാരം അറുപതിനായിരം രൗദ്രഗണങ്ങൾ പുറപ്പെട്ടു. കൗതുകം നിറഞ്ഞവരും സന്തുഷ്ടരുമായി, മഹോത്സവത്തിൽ പങ്കാളികളായി അവർ മുന്നേറി.

Verse 41

तदोत्सवो महानासीद्यजने तत्र सर्वतः । सत्याश्शिवप्रियायास्तु वामदेवगणैः कृतः

ആ ഉത്സവം മഹോത്സവമായി, ആ യജ്ഞസഭയിൽ എല്ലാടവും വ്യാപിച്ചു. ശിവപ്രിയയായ സത്യയുടെ ബഹുമാനാർത്ഥം വാമദേവഗണങ്ങൾ അതു നടത്തി.

Verse 42

कुतूहलं गणाश्चक्रुश्शिवयोर्यश उज्जगुः । बालांतः पुप्लुवुः प्रीत्या महावीराश्शिवप्रियाः

കുതൂഹലത്തോടെ ഗണങ്ങൾ ആനന്ദിച്ചു, ശിവ-സതീയുടെ യശസ് ഉച്ചത്തിൽ പാടി. ശിവപ്രിയരായ ആ മഹാവീര സേവകർ കുട്ടികളെപ്പോലെ പ്രീതിയിൽ ചാടിക്കളിച്ചു.

Verse 43

सर्वथासीन्महाशोभा गमने जागदम्बिके । सुखारावस्संबभूव पूरितं भुवनत्रयम्

ജഗദംബിക യാത്ര പുറപ്പെട്ടപ്പോൾ എല്ലാതരത്തിലും മഹാശോഭ ഉണ്ടായി. മംഗളകരമായ ആനന്ദാരവം ഉയർന്നു, ആ നാദം ത്രിലോകവും നിറച്ചു.