सतीकृतप्रार्थना तथा परतत्त्वजिज्ञासा — Satī’s Prayer and Inquiry into the Supreme Principle

Verse 1

ब्रह्मोवाच । एवं कृत्वा विहारं वै शंकरेण च सा सती । संतुष्टा साभवच्चाति विरागा समजायत

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ ശങ്കരനോടൊപ്പം ദിവ്യവിഹാരം നടത്തി സതി അത്യന്തം തൃപ്തയായി; അവളുടെ ഹൃദയത്തിൽ ഗാഢമായ വൈരാഗ്യം ഉദിച്ചു.

Verse 2

एकस्मिन्दिवसे देवी सती रहसि संगता । शिवं प्रणम्य सद्भक्त्या न्यस्योच्चैः सुकृतांजलिः

ഒരു ദിവസം ദേവി സതി രഹസ്യമായി ശിവനോടൊപ്പം സംഗമിച്ചു. സത്യഭക്തിയോടെ ശിവനെ പ്രണാമം ചെയ്ത്, സുന്ദരമായി അഞ്ജലി ചേർത്ത് അവൾ ഉച്ചത്തിൽ പറഞ്ഞു.

Verse 3

सुप्रसन्नं प्रभुं नत्वा सा दक्षतनया सती । उवाच सांजलिर्भक्त्या विनयावनता ततः

അത്യന്തം പ്രസന്നനായ പ്രഭുവിനെ നമസ്കരിച്ച്, ദക്ഷന്റെ പുത്രിയായ സതി പിന്നീട് ഭക്തിയോടെ അഞ്ജലി ചേർത്ത്, വിനയത്തോടെ നമിഞ്ഞ് പറഞ്ഞു.

Verse 4

सत्युवाच । देवदेव महादेव करुणा सागर प्रभो । दीनोद्धर महायोगिन् कृपां कुरु ममोपरि

സതി പറഞ്ഞു— ഹേ ദേവദേവ മഹാദേവാ, കരുണാസാഗരനായ പ്രഭോ! ഹേ ദീനോദ്ധാരക മഹായോഗീ, എനിക്കു മേൽ കൃപ ചെയ്യണമേ.

Verse 5

त्वं परः पुरुषस्स्वामी रजस्सत्त्वतमः परः । निर्गुणस्सगुणस्साक्षी निर्विकारी महाप्रभुः

നീ പരമപുരുഷൻ, സർവ്വസ്വാമി; രജസ്-സത്ത്വ-തമസ്‌കളെ അതീതൻ. നീ നിർഗുണനായിട്ടും സഗുണരൂപത്തിൽ പ്രകാശിക്കുന്നു; സാക്ഷി-ചൈതന്യം, നിർവികാരി മഹാപ്രഭു.

Verse 6

धन्याहं ते प्रिया जाता कामिनी सुविहारिणी । जातस्त्वं मे पतिस्स्वामिन्भक्तिवात्सल्यतो हर

ഞാൻ ധന്യയാണ്—നിന്റെ പ്രിയയായി, നിന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ സുഖമായി വിഹരിക്കുന്ന സ്നേഹമയിയായ സഹധർമ്മിണിയായി ഞാൻ ആയിരിക്കുന്നു. ഹരാ! ഭക്തിയോടുള്ള നിന്റെ വാത്സല്യത്താൽ നീ എന്റെ ഭർത്താവും സ്വാമിയും ആയി।

Verse 7

कृतो बहुसमा नाथ विहारः परमस्त्वया । संतुष्टाहं महेशान निवृत्तं मे मनस्ततः

ഹേ നാഥാ! അനേകം വർഷങ്ങൾ നീ എനിക്കൊപ്പം പരമ ദിവ്യസഹവാസാനന്ദം അനുഭവിച്ചു. ഹേ മഹേശാനാ! ഞാൻ പൂർണ്ണമായി തൃപ്തയാണ്; അതിനാൽ എന്റെ മനസ് ഇപ്പോൾ ശാന്തമായി നിവൃത്തമായിരിക്കുന്നു।

Verse 8

ज्ञातुमिच्छामि देवेश परं तत्त्वं सुखावहम् । यं न संसारदुःखाद्वै तरेज्जीवोंजसा हर

ഹേ ദേവേശാ! യഥാർത്ഥ സുഖം നൽകുന്ന ആ പരമ തത്ത്വം ഞാൻ അറിയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; അതില്ലാതെ, ഹരാ, ജീവൻ സംസാരദുഃഖം എളുപ്പത്തിൽ കടക്കുകയില്ല।

Verse 9

यत्कृत्वा विषयी जीवस्स लभेत्परमं पदम् । संसारी न भवेन्नाथ तत्त्वं वद कृपां कुरु

ഹേ നാഥാ! വിഷയങ്ങളിൽ ആസക്തനായ ജീവനും എന്ത് ചെയ്താൽ പരമപദം പ്രാപിച്ച് പിന്നെ സംസാരബന്ധത്തിൽ നിലനിൽക്കാതിരിക്കും? കൃപചെയ്ത് തത്ത്വം അരുളേണം।

Verse 10

ब्रह्मोवाच । इत्यपृच्छत्स्म सद्भक्त्या शंकरं सा सती मुने । आदिशक्तिर्महेशानी जीवोद्धाराय केवलम्

ബ്രഹ്മാവ് അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ മുനേ, ആ സതി സദ്ഭക്തിയോടെ ശങ്കരനോടു ചോദിച്ചു. അവൾ ആദിശക്തി, മഹേശാനി; ജീവികളുടെ ഉദ്ധാരവും മോക്ഷവും മാത്രം ലക്ഷ്യമാക്കി.

Verse 11

आकर्ण्य तच्छिवः स्वामी स्वेच्छयोपात्तविग्रहः । अवोचत्परमप्रीतस्सतीं योगविरक्तधीः

അത് കേട്ട് സ്വേച്ഛയാൽ രൂപം ധരിക്കുന്ന സ്വാമിയായ ഭഗവാൻ ശിവൻ, യോഗവൈരാഗ്യബുദ്ധിയോടെ, അത്യന്തം അസന്തോഷത്തോടെ സതിയോട് അരുളിച്ചെയ്തു।

Verse 12

शिव उवाच । शृणु देवि प्रवक्ष्यामि दाक्षायणि महेश्वरि । परं तत्त्वं तदेवानुशयी मुक्तो भवेद्यतः

ശിവൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ ദേവി, ഹേ ദാക്ഷായണി, ഹേ മഹേശ്വരി, കേൾക്കുക. ഞാൻ പരമതത്ത്വം പ്രസ്താവിക്കുന്നു; അതിൽ മാത്രം അഭിമുഖമായി നിലകൊള്ളുന്നവൻ മോചിതനാകും।

Verse 13

परतत्त्वं विजानीहि विज्ञानं परमेश्वरी । द्वितीयं स्मरणं यत्र नाहं ब्रह्मेति शुद्धधीः

ഹേ പരമേശ്വരി, പരതത്ത്വത്തെ തന്നെയാണ് യഥാർത്ഥ വിജ്ഞാനമായി അറിയുക. ഇത് രണ്ടാം സ്മരണം—ശുദ്ധബുദ്ധിയോടെ ‘ഞാൻ ബ്രഹ്മമല്ല’ എന്നു സ്മരിക്കുന്ന സ്ഥിതി।

Verse 14

तद्दुर्लभं त्रिलोकेस्मिंस्तज्ज्ञाता विरलः प्रिये । यादृशो यस्सदासोहं ब्रह्मसाक्षात्परात्परः

ഹേ പ്രിയേ, ആ തത്ത്വം ത്രിലോകങ്ങളിലും അത്യന്തം ദുർലഭം; അതിന്റെ ജ്ഞാതാവും വിരളം. ഞാൻ എപ്പോഴും എങ്ങനെയുണ്ടോ—ബ്രഹ്മത്തിന്റെ സാക്ഷാത്സ്വരൂപം—അങ്ങനെ തന്നെ ഞാൻ പരാത്പര പരമൻ।

Verse 15

तन्माता मम भक्तिश्च भुक्तिमुक्तिफलप्रदा । सुलभा मत्प्रसादाद्धि नवधा सा प्रकीर्तिता

ആ ദിവ്യമാതാവേ എന്റെ ഭക്തി; അത് ഭുക്തിയും മുക്തിയും എന്നിങ്ങനെ ഇരുവിധ ഫലങ്ങളും നൽകുന്നു. എന്റെ പ്രസാദത്താൽ അത് സുലഭം; അത് നവധാഭക്തിയായി പ്രസിദ്ധമാണ്।

Verse 16

भक्तौ ज्ञाने न भेदो हि तत्कर्तुस्सर्वदा सुखम् । विज्ञानं न भवत्येव सति भक्तिविरोधिनः

ഭക്തിയിലും (തത്ത്വ)ജ്ഞാനത്തിലും യഥാർത്ഥത്തിൽ ഭേദമില്ല; ആ മാർഗ്ഗം അനുഷ്ഠിക്കുന്നവന് എല്ലായ്പ്പോഴും സുഖം. എന്നാൽ ഭക്തിയെ വിരോധിക്കുന്നവനിൽ വിജ്ഞാനം (സാക്ഷാത് വിവേകം) ഒരിക്കലും ഉദിക്കുകയില്ല.

Verse 17

भक्त्या हीनस्सदाहं वै तत्प्रभावाद्गृहेष्वपि । नीचानां जातिहीनानां यामि देवि न संशयः

ദേവീ, ഞാൻ ഭക്തിയില്ലാത്തവനായാൽ, അതിന്റെ പ്രഭാവം മൂലം ഞാൻ നീചരുടെയും ജാതിഹീനരുടെയും വീടുകളിലേക്കും ചെന്നുവീഴും; ഇതിൽ സംശയമില്ല.

Verse 18

सा भक्तिर्द्विविधा देवि सगुणा निर्गुणा मता । वैधी स्वाभाविकी या या वरा सा त्ववरा स्मृता

ദേവീ, ഭക്തി രണ്ടുവിധമെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു—സഗുണവും നിർഗുണവും. ഇവയിൽ വിധിനിഷ്ഠമായ (വൈധീ) ഭക്തി ശ്രേഷ്ഠം എന്നും, സ്വാഭാവികമായ (സ്വതഃസ്ഫൂർതി) ഭക്തി അവരം എന്നും സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 19

नैष्ठिक्या नैष्ठिकी भेदाद्द्विविधे द्विविधे हि ते । षड्विधा नैष्ठिकी ज्ञेया द्वितीयैकविधा स्मृता

‘നൈഷ്ഠിക്യ’യും ‘നൈഷ്ഠികീ’യും എന്ന ഭേദം മൂലം ഇവ യഥാർത്ഥത്തിൽ ദ്വിവിധമാണ്. അവയിൽ നൈഷ്ഠികീ ഷഡ്വിധമെന്നു ഗ്രഹിക്കണം; രണ്ടാമത്തെ നൈഷ്ഠിക്യം ഏകവിധമെന്നു സ്മൃതിയിൽ പറയുന്നു.

Verse 20

विहिताविहिताभेदात्तामनेकां विदुर्बुधाः । तयोर्बहुविधत्वाच्च तत्त्वं त्वन्यत्र वर्णितम्

വിഹിതവും അവിഹിതവും എന്ന ഭേദം മൂലം ബുദ്ധിമാന്മാർ അതിനെ അനേകരൂപമായി അറിയുന്നു. ഇരുവരും ബഹുവിധമായതിനാൽ അവരുടെ തത്ത്വം മറ്റിടത്ത് വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 21

ते नवांगे उभे ज्ञेये वर्णिते मुनिभिः प्रिये । वर्णयामि नवांगानि प्रेमतः शृणु दक्षजे

പ്രിയേ, മുനിമാർ വർണ്ണിച്ച ഈ രണ്ടു നവാംഗസമൂഹങ്ങളും അറിയേണ്ടവയാണ്. ഇനി ഞാൻ സ്നേഹത്തോടെ നവാംഗങ്ങളെ വിവരിക്കുന്നു—ദക്ഷകുമാരീ, ഭക്തിയോടെ കേൾക്കുക.

Verse 22

श्रवणं कीर्तनं चैव स्मरणं सेवनं तथा । दास्यं तथार्चनं देवि वंदनं मम सर्वदा

ഹേ ദേവി, എനിക്ക് എപ്പോഴും പ്രിയവും ഫലപ്രദവും—ശ്രവണം, കീർത്തനം, സ്മരണം, സേവനം, ദാസ്യഭാവം, അർച്ചനം, വന്ദനം.

Verse 23

सख्यमात्मार्पणं चेति नवांगानि विदुर्बुधाः । उपांगानि शिवे तस्या बहूनि कथितानि वै

ബുദ്ധിമാന്മാർ സഖ്യവും ആത്മാർപ്പണവും ഉൾപ്പെടെ ഇവയെയെല്ലാം ഭക്തിയുടെ നവാംഗങ്ങളെന്ന് അറിയുന്നു. ആ ശിവഭക്തിയുടെ അനേകം ഉപാംഗങ്ങളും തീർച്ചയായും വിവരിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്.

Verse 24

शृणु देवि नवांगानां लक्षणानि पृथक्पृथक् । मम भक्तेर्मनो दत्त्वा भक्ति मुक्तिप्रदानि हि

ഹേ ദേവി, നവാംഗഭക്തിയുടെ ലക്ഷണങ്ങൾ ഓരോന്നായി കേൾക്കുക. മനസ്സ് എന്റെ ഭക്തിയിൽ അർപ്പിക്കുമ്പോൾ, ആ ഭക്തി തന്നെയാണ് തീർച്ചയായും മോക്ഷം നൽകുന്നത്.

Verse 25

कथादेर्नित्यसम्मानं कुर्वन्देहादिभिर्मुदा । स्थिरासनेन तत्पानं यत्तच्छ्रवणमुच्यते

കഥാദികളെ നിത്യമായി ആദരിച്ച്, ദേഹേന്ദ്രിയങ്ങളോടുകൂടി ആനന്ദത്തോടെ, സ്ഥിരാസനത്തിൽ ഇരുന്ന് അതിന്റെ അമൃതം പാനം ചെയ്യുന്നതാണ് ‘ശ്രവണ’മെന്ന് പറയപ്പെടുന്നത്.

Verse 26

हृदाकाशेन संपश्यञ् जन्मकर्माणि वै मम । प्रीत्याचोच्चारणं तेषामेतत्कीर्तनमुच्यते

ഹൃദയാകാശത്തിൽ എന്റെ ജന്മങ്ങളെയും ദിവ്യകർമ്മങ്ങളെയും ദർശിച്ച്, പ്രീതിയോടെ അവയെ ഉച്ചരിക്കുന്നതിനെ ‘കീർത്തനം’ എന്നു പറയുന്നു.

Verse 27

व्यापकं देवि मां दृष्ट्वा नित्यं सर्वत्र सर्वदा । निर्भयत्वं सदा लोके स्मरणं तदुदाहृतम्

ഹേ ദേവി, എന്നെ സർവ്വവ്യാപിയായി—നിത്യം, എല്ലായിടത്തും, എല്ലാകാലവും—ദർശിച്ചാൽ ലോകത്തിൽ എപ്പോഴും നിർഭയത്വം ലഭിക്കുന്നു; ഇതേയാണ് യഥാർത്ഥ ‘സ്മരണം’ എന്നു പ്രഖ്യാപിക്കുന്നത്.

Verse 28

अरुणोदयमारभ्य सेवाकालेंचिता हृदा । निर्भयत्वं सदा लोके स्मरणं तदुदाहृतम्

സൂര്യോദയം മുതൽ ആരംഭിച്ച്, സേവാകാലത്ത് ഹൃദയം സ്ഥിരമായി നിർത്തി ഭക്തിയോടെ ലീനനായവൻ ലോകത്തിൽ എപ്പോഴും നിർഭയത്വം പ്രാപിക്കുന്നു—ഇതേ ശിവസ്മരണമെന്നു പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു.

Verse 29

सदा सेव्यानुकूल्येन सेवनं तद्धि गोगणैः । हृदयामृतभोगेन प्रियं दास्यमुदाहृतम्

സേവിക്കപ്പെടേണ്ട പ്രഭുവിനെ എപ്പോഴും അവനു അനുകൂലമായും പ്രീതികരമായും സേവിക്കുന്നതേ ‘സേവ’ എന്നു ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു. ഹൃദയത്തിലെ അമൃതരസത്തോടെ അർപ്പിക്കുന്ന ഇത്തരമൊരു പ്രേമഭരിത ദാസ്യഭക്തി പ്രഭുവിന് അത്യന്തം പ്രിയമെന്നു പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു.

Verse 30

सदा भृत्यानुकूल्येन विधिना मे परात्मने । अर्पणं षोडशानां वै पाद्यादीनां तदर्चनम्

എപ്പോഴും ഭൃത്യഭാവത്തോടെ, വിധിപ്രകാരം, എന്നെ പരമാത്മാവിനെ പാദ്യാദി ഷോഡശോപചാരങ്ങൾ അർപ്പിക്ക; അതുതന്നെയാണ് എന്റെ യഥാർത്ഥ അർച്ചന.

Verse 31

मंत्रोच्चारणध्यानाभ्यां मनसा वचसा क्रमात् । यदष्टांगेन भूस्पर्शं तद्वै वंदनमुच्यते

ക്രമമായി മനസ്സും വാക്കും ചേർത്ത് മന്ത്രോച്ചാരണവും ധ്യാനവും നടത്തി, തുടർന്ന് അഷ്ടാംഗങ്ങളാൽ ഭൂമിയെ സ്പർശിക്കുന്നതു തന്നെയാണ് ‘വന്ദനം’ (സാഷ്ടാംഗ പ്രണാമം) എന്നു പറയപ്പെടുന്നത്।

Verse 32

मंगलामंगलं यद्यत्करोतीतीश्वरो हि मे । सर्वं तन्मंगलायेति विश्वासः सख्यलक्षणम्

എന്റെ ഈശ്വരൻ മംഗളമെന്നോ അമംഗളമെന്നോ തോന്നുന്നതെന്തും ചെയ്താലും, അതെല്ലാം എന്റെ പരമക്ഷേമത്തിനായെന്നുള്ള ദൃഢവിശ്വാസം എനിക്കുണ്ട്. ശിവനോടുള്ള ഇത്തരമൊരു അചഞ്ചല വിശ്വാസം തന്നെയാണ് സത്യസഖ്യലക്ഷണം.

Verse 33

कृत्वा देहादिकं तस्य प्रीत्यै सर्वं तदर्पणम् । निर्वाहाय च शून्यत्वं यत्तदात्मसमर्पणम्

ദേഹം മുതലായ എല്ലാം അവന്റെ പ്രീതിക്കായി ഒരുക്കി അവനേയ്ക്ക് അർപ്പിക്കുക; കൂടാതെ ജീവിതനിർവാഹത്തിനായിട്ടും ഉടമസ്ഥാഭിമാനമില്ലാതെ ‘ശൂന്യ’മായി നിലകൊള്ളുക—ഇതുതന്നെയാണ് യഥാർത്ഥ ആത്മസമർപ്പണം.

Verse 34

नवांगानीति मद्भक्तेर्भुक्तिमुक्तिप्रदानि च । मम प्रियाणि चातीव ज्ञानोत्पत्तिकराणि च

ഇവയാണ് എന്നോടുള്ള ഭക്തിയുടെ ഒമ്പത് അങ്കങ്ങൾ; ഇവ ഭോഗവും മോക്ഷവും രണ്ടും നൽകുന്നു. ഇവ എനിക്ക് അത്യന്തം പ്രിയവും, സത്യജ്ഞാനോദയത്തിന് കാരണവുമാണ്.

Verse 35

उपांगानि च मद्भक्तेर्बहूनि कथितानि वै । बिल्वादिसेवनादीनि समू ह्यानि विचारतः

എന്റെ ഭക്തിയുടെ അനേകം ഉപാംഗങ്ങൾ വിവരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു—ബില്വപത്രം ഭക്തിയോടെ അർപ്പിക്കൽ, സേവിക്കൽ മുതലായ അനുഷ്ഠാനങ്ങൾ—ഇവയെ ചിന്തിച്ച് ക്രമമായി സമാഹരിച്ചതാണ്।

Verse 36

इत्थं सांगोपांगभक्तिर्मम सर्वोत्तमा प्रिये । ज्ञानवैराग्यजननी मुक्तिदासी विराजते

പ്രിയേ, ഇങ്ങനെ എന്റെ ഭക്തി—സാംഗോപാംഗമായി പൂർണ്ണമായത്—സർവോത്തമമായി ദീപ്തമാകുന്നു. അത് ജ്ഞാനവും വൈരാഗ്യവും ജനിപ്പിച്ച്, മോക്ഷത്തിലേക്കു നയിക്കുന്ന ദാസിയെപ്പോലെ നിലകൊള്ളുന്നു।

Verse 37

सर्वकर्मफलोत्पत्तिस्सर्वदा त्वत्समप्रिया । यच्चित्ते सा स्थिता नित्यं सर्वदा सोति मत्प्रियः

സകല കർമ്മഫലങ്ങളുടെ ഉദ്ഭവത്തിന് നിത്യകാരണമാകുന്ന അവൾ നിനക്കു നിന്നെപ്പോലെ തന്നെ പ്രിയയാണ്. അവളെ എപ്പോഴും ഹൃദയത്തിൽ സ്ഥിരമായി നിലനിർത്തുന്നവൻ എക്കാലവും എനിക്ക് അതിപ്രിയൻ।

Verse 38

त्रैलोक्ये भक्तिसदृशः पंथा नास्ति सुखावहः । चतुर्युगेषु देवेशि कलौ तु सुविशेषतः

ദേവേശി, ത്രൈലോക്യത്തിൽ ഭക്തിയോട് സമമായ സുഖദായകമായ പഥം ഇല്ല. നാലു യുഗങ്ങളിലും—പ്രത്യേകിച്ച് കലിയുഗത്തിൽ—ഇത് അതിവിശേഷമായി സത്യമാണ്।

Verse 39

कलौ तु ज्ञानवैरागो वृद्धरूपौ निरुत्सवौ । ग्राहकाभावतो देवि जातौ जर्जर तामति

ഹേ ദേവി! കലിയുഗത്തിൽ ജ്ഞാനവും വൈരാഗ്യവും വൃദ്ധരൂപം ധരിച്ചു ഉത്സവമില്ലാതെ നിർആനന്ദമാകുന്നു. യോഗ്യപാത്രങ്ങളുടെ അഭാവം മൂലം അവ ജർജരതയും ദൗർബല്യവും പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 40

कलौ प्रत्यक्षफलदा भक्तिस्सर्वयुगेष्वपि । तत्प्रभावादहं नित्यं तद्वशो नात्र संशयः

കലിയുഗത്തിൽ ഭക്തി പ്രത്യക്ഷഫലം നൽകുന്നു; സത്യത്തിൽ എല്ലാ യുഗങ്ങളിലും അതു ഫലപ്രദമാണ്. ആ ഭക്തിയുടെ പ്രഭാവത്താൽ ഞാൻ നിത്യവും അതിന്റെ വശത്തിലാകുന്നു—ഇതിൽ സംശയമില്ല.

Verse 41

यो भक्तिमान्पुमांल्लोके सदाहं तत्सहायकृत् । विघ्नहर्ता रिपुस्तस्य दंड्यो नात्र च संशयः

ഈ ലോകത്തിൽ ഭക്തിമാനായ പുരുഷന് ഞാൻ എപ്പോഴും സഹായകനാണ്. അവന്റെ ക്ഷേമത്തിൽ വിഘ്നം സൃഷ്ടിക്കുന്ന ശത്രു തീർച്ചയായും ദണ്ഡ്യനാണ്—ഇതിൽ സംശയമില്ല.

Verse 42

भक्तहेतोरहं देवि कालं क्रोधपरिप्लुतः । अदहं वह्निना नेत्रभवेन निजरक्षकः

ഹേ ദേവി! ഭക്തന്റെ കാരണത്താൽ ഞാൻ ക്രോധത്തിൽ പരിപ്ലുതനായി, എന്റെ കണ്ണിൽ നിന്നുയർന്ന അഗ്നിയാൽ കാലനെ ദഹിപ്പിച്ചു; ഞാൻ തന്നേ എന്റെ രക്ഷകനായി നിന്നു.

Verse 43

भक्तहेतोरहं देवि रव्युपर्यभवं किल । अतिक्रोधान्वितः शूलं गृहीत्वाऽन्वजयं पुरा

ഹേ ദേവി! ഭക്തന്റെ കാരണത്താൽ ഞാൻ ഒരിക്കൽ സൂര്യന്റെ മുകളിലേക്കും ചെന്നു. പിന്നെ അതിക്രോധത്തോടെ ത്രിശൂലം കൈക്കൊണ്ട്, പൂർവകാലത്ത് (അപരാധിയെ) പിന്തുടർന്നു.

Verse 44

भक्तहेतोरहं देवि रावणं सगणं क्रुधा । त्यजति स्म कृतो नैव पक्षपातो हि तस्य वै

ഹേ ദേവീ, എന്റെ ഭക്തന്റെ ഹേതുവാൽ ഞാൻ ക്രോധത്തോടെ രാവണനെ അവന്റെ ഗണങ്ങളോടുകൂടെ ഉപേക്ഷിച്ചു; സത്യമായി അവനോടു ഒരിക്കലും പക്ഷപാതം കാണിച്ചിട്ടില്ല।

Verse 45

भक्तहेतोरहं देवि व्यासं हि कुमतिग्रहम् । काश्या न्यसारयत् क्रोधाद्दण्डयित्वा च नंदिना

ഹേ ദേവീ, ഭക്തന്റെ ഹേതുവാൽ ക്രോധത്തോടെ കുമതിയിൽ കുടുങ്ങിയ വ്യാസനെ കാശിയിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കി; നന്ദിയിലൂടെ അവനെ ശിക്ഷിക്കുകയും ചെയ്തു।

Verse 46

किं बहूक्तेन देवेशि भक्त्याधीनस्सदा ह्यहम् । तत्कर्तुं पुरुषस्यातिवशगो नात्र संशयः

ഹേ ദേവേശീ, അധികം വാക്കുകൾ എന്തിന്? ഞാൻ സദാ ഭക്തിക്കു അധീനൻ; അത് നിർവഹിക്കാൻ ഭക്തപുരുഷന്റെ പൂർണ്ണ വശത്തിലാണു ഞാൻ—ഇതിൽ സംശയമില്ല।

Verse 47

ब्रह्मोवाच । इत्थमाकर्ण्य भक्तेस्तु महत्त्वं दक्षजा सती । जहर्षातीव मनसि प्रणनाम शिवं मुदा

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ ഭക്തിയുടെ മഹത്ത്വം കേട്ട ദക്ഷപുത്രി സതി ഹൃദയത്തിൽ അത്യന്തം ആനന്ദിച്ചു; സന്തോഷത്തോടെ ശിവനോട് പ്രണാമം ചെയ്തു।

Verse 48

पुनः पप्रच्छ सद्भक्त्या तत्काण्डविषयं मुने । शास्त्रं सुखकरं लोके जीवोद्धारपरायणम्

പിന്നീട് അവൾ സദ്ഭക്തിയോടെ ആ ഖണ്ഡവിഷയം സംബന്ധിച്ച് മുനിയോട് വീണ്ടും ചോദിച്ചു—ലോകത്തിന് ക്ഷേമം നൽകുന്നതും ജീവോദ്ധാരത്തിനായി സമർപ്പിതവുമായ ശാസ്ത്രം.

Verse 49

सयंत्रमंत्रशास्त्रं च तन्माहात्म्यं विशेषतः । अन्यानि धर्मवस्तूनि जीवोद्धारकराणि हि

കൂടാതെ (അദ്ദേഹം) യന്ത്ര-മന്ത്ര ശാസ്ത്രങ്ങളും, പ്രത്യേകിച്ച് അവയുടെ മഹാത്മ്യവും പറഞ്ഞു; മറ്റു ധർമ്മവിഷയങ്ങളും—അവ സത്യമായും ജീവോദ്ധാരത്തിനുള്ള ഉപകരണങ്ങളാണ്.

Verse 50

शंकरोपि तदाकर्ण्य सतीं प्रश्नं प्रहृष्टधीः । वर्णयामास सुप्रीत्या जीवोद्धाराय कृत्स्नशः

സതിയുടെ ചോദ്യം കേട്ട ശങ്കരനും—ആനന്ദിത മനസ്സോടെ—ജീവോദ്ധാരത്തിനായി മഹാ സ്നേഹത്തോടെ എല്ലാം സമഗ്രമായി വിശദീകരിച്ചു.

Verse 51

तत्र शास्त्रं सयंत्रं हि सपंचाङ्गं महेश्वरः । बभाषे महिमानं च तत्तद्दैववरस्य वै

അവിടെ മഹേശ്വരൻ യന്ത്രസഹിതമായ ശാസ്ത്രം അതിന്റെ പഞ്ചാംഗങ്ങളോടുകൂടി ഉപദേശിച്ചു; കൂടാതെ ഓരോ ശ്രേഷ്ഠ ദൈവവ്രതത്തിന്റെയും മഹിമയും പ്രസ്താവിച്ചു.

Verse 52

सेतिहासकथं तेषां भक्तमाहात्म्यमेव च । सवर्णाश्रमधर्मांश्च नृपधर्मान् मुनीश्वर

ഹേ മുനീശ്വരാ! ഇതിൽ അവരുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പുണ്യചരിത്രകഥകളും, ഭക്തിയുടെ മഹാത്മ്യവും, വർണാശ്രമധർമ്മങ്ങളും, രാജധർമ്മത്തിലെ നീതിയുക്ത കർത്തവ്യങ്ങളും ഉപദേശിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 53

सुतस्त्रीधर्ममाहात्म्यं वर्णाश्रममनश्वरम् । वैद्यशास्त्रं तथा ज्योतिश्शास्त्रं जीवसुखावहम्

സൂതൻ പറഞ്ഞു— ഇതിൽ പുത്രധർമ്മത്തിന്റെയും സ്ത്രീധർമ്മത്തിന്റെയും മഹാത്മ്യം, നശിക്കാത്ത വർണാശ്രമക്രമം, കൂടാതെ ജീവികൾക്ക് സുഖക്ഷേമം നൽകുന്ന വൈദ്യശാസ്ത്രവും ജ്യോതിഷശാസ്ത്രവും ഉപദേശിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 54

सामुद्रिकं परं शास्त्रमन्यच्छास्त्राणि भूरिशः । कृपां कृत्वा महे शानो वर्णयामास तत्त्वतः

കരുണയോടെ മഹേശാനൻ പരമ സാമുദ്രിക-ശാസ്ത്രവും മറ്റു അനേകം ശാസ്ത്രങ്ങളും തത്ത്വപ്രകാരം സത്യമായി വിശദീകരിച്ചു.

Verse 55

इत्थं त्रिलोकसुखदौ सर्वज्ञौ च सतीशिवौ । लोकोपकारकरणधृतसद्गुणविग्रहौ

ഇങ്ങനെ ത്രിലോകസുഖദായകരും സർവ്വജ്ഞരുമായ സതി-ശിവന്മാർ, ലോകോപകാരസിദ്ധിക്കായി സദ്ഗുണസമ്പന്നമായ ദിവ്യരൂപം ധരിച്ചു।

Verse 56

चिक्रीडाते बहुविधे कैलासे हिमवद्गिरौ । अन्यस्थलेषु च तदा परब्रह्मस्वरूपिणौ

അപ്പോൾ പരബ്രഹ്മസ്വരൂപികളായ ആ ഇരുവരും—സതി-ശിവന്മാർ—ഹിമവദ്‌ഗിരിയിലെ കൈലാസത്തിലും മറ്റു സ്ഥലങ്ങളിലും പലവിധമായി ക്രീഡിച്ചു।