शिवसतीविवाहोत्तरलीला — Post‑marital Līlā of Śiva and Satī

Verse 1

नारद उवाच । समीचीनं वचस्तात सर्वज्ञस्य तवाऽनघ । महाद्भुतं श्रुतं नो वै चरितं शिवयोश्शुभम्

നാരദൻ പറഞ്ഞു—ഹേ താതാ, ഹേ അനഘ സർവജ്ഞ മുനേ, നിങ്ങളുടെ വചനം യുക്തമാണ്. നിശ്ചയമായും ഞങ്ങൾ ശിവന്റെയും (സതീയുടെ) പരമ അത്ഭുതവും മംഗളകരവുമായ പവിത്രചരിതം ശ്രവിച്ചിട്ടുണ്ട്।

Verse 2

विवाहश्च श्रुतस्सम्यक् सर्वमोहापहारकः । परमज्ञानसंपन्नो मंगलालय उत्तमः

വിവാഹസംസ്കാരം സർവമോഹം അകറ്റുന്നതാണെന്ന് ശരിയായി ശ്രവിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. അത് പരമജ്ഞാനസമ്പന്നവും മംഗളത്തിന്റെ ഉത്തമ ആലയവും ആകുന്നു।

Verse 3

कदाचिद्वन्य पुष्पाणि समाहृत्य मनोहराम् । मालां विधाय सत्यास्तु हारस्थाने स योजयत्

ഒരിക്കൽ അദ്ദേഹം മനോഹരമായ കാട്ടുപൂക്കൾ ശേഖരിച്ചു ഒരു മനോഹര മാല കെട്ടി, അത് സത്യാ (സതീ)യുടെ കഴുത്തിൽ ഹാരമായി അണിയിച്ചു।

Verse 4

ब्रह्मोवाच । सम्यक्कारुणिकस्यैव मुने ते विचिकित्सितम् । यदहं नोदितस्सौम्य शिवलीलानुवर्णने

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ഹേ മുനേ, നിന്റെ ഈ സംശയം സത്യമായി കരുണാശീലനു യോജിച്ചതാണ്. ഹേ സൗമ്യ, ഇതുവരെ ഞാൻ ശിവലീലയുടെ വിവരണത്തിലേക്ക് പ്രേരിതനായിരുന്നില്ല।

Verse 5

विवाह्य दक्षजां देवीं सतीं त्रैलोक्यमातरम् । गत्वा स्वधाम सुप्रीत्या यदकार्षीन्निबोध मे

ദക്ഷപുത്രിയും ത്രൈലോക്യമാതാവുമായ ദേവി സതിയെ വിവാഹം കഴിച്ച് ശിവൻ മഹാപ്രീതിയോടെ തന്റെ സ്വധാമത്തിലേക്ക് പോയി; തുടർന്ന് അവൻ ചെയ്തതു എന്നിൽ നിന്ന് കേൾക്കുക।

Verse 6

ततो हरस्स स्वगणस्स्वस्थानं प्राप्य मोदनम । देवर्षे तत्र वृषभादवातरदतिप्रियात्

അനന്തരം ഹരൻ തന്റെ ഗണങ്ങളോടുകൂടെ സ്വധാമം പ്രാപിച്ച് പരമാനന്ദിച്ചു. ഹേ ദേവർഷേ, അവിടെ അത്യന്തസ്നേഹവശാൽ അദ്ദേഹം വൃഷഭവാഹനത്തിൽ നിന്ന് ഇറങ്ങി.

Verse 7

यथायोग्यं निजस्थानं प्रविश्य स सतीसखः । मुमुदेऽतीव देवर्षे भवाचारकरश्शिवः

ഹേ ദേവർഷേ, യഥായോഗ്യം സ്വന്തം നിവാസത്തിൽ പ്രവേശിച്ച സതിയുടെ സഖാവും ലോകധർമ്മാചാരത്തിന്റെ സ്ഥാപകനുമായ ശിവൻ അത്യന്തം ആനന്ദിച്ചു.

Verse 8

ततो विरूपाक्ष इमां प्राप्य दाक्षायणीं गणान् । स्वीयानिर्यापयामास नद्यादीन् गिरिकंदरात्

പിന്നീട് വിരൂപാക്ഷൻ ഈ ദാക്ഷായണിയെ (സതിയെ) പ്രാപിച്ച് തന്റെ ഗണങ്ങളെ അയച്ചു; നദികളാദികളോടുകൂടെ അവരെ പർവ്വതഗുഹകളും കന്ദരങ്ങളും വിട്ട് പുറത്തേക്ക് തുരത്തിച്ചു.

Verse 9

उवाच चैतास्तान् सर्वान्नंद्यादीनतिसूनृतम् । लौकिकीं रीतिमाश्रित्य करुणासागरः प्रभुः

അപ്പോൾ കരുണാസാഗരനായ പ്രഭു ലോകാചാരരീതിയെ ആശ്രയിച്ച് നന്ദി മുതലായ എല്ലാവരോടും അത്യന്തം മൃദുവും വിനീതവുമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

Verse 10

महेश उवाच । यदाहं च स्मराम्यत्र स्मरणादरमानसाः । समागमिष्यथ तदा मत्पार्श्वं मे गणा द्रुतम्

മഹേശൻ പറഞ്ഞു—ഞാൻ ഇവിടെ നിങ്ങളെ എപ്പോഴെപ്പോഴാണ് സ്മരിക്കുകയോ, അപ്പോഴപ്പോഴാണ് ആ സ്മരണയെ ആദരിക്കുന്ന നിങ്ങൾ, ഹേ എന്റെ ഗണങ്ങളേ, വേഗത്തിൽ എന്റെ സമീപത്ത് എത്തുക.

Verse 11

इत्युक्ते वामदेवेन नद्याद्यास्स्वगणाश्च ते । महावेगा महावीरा नानास्थानेषु संययुः

വാമദേവൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ നദികൾ മുതലായ ആ ദിവ്യശക്തികളും അവന്റെ സ്വന്തം ഗണങ്ങളും—മഹാവേഗവും മഹാവീര്യവും ഉള്ളവർ—വിവിധ സ്ഥലങ്ങളിലേക്കു പോയി ഒന്നിച്ചു ചേർന്നു.

Verse 12

ईश्वरोपि तया सार्द्धं तेषु यातेषु विभ्रमी । दाक्षायण्या समं रेमे रहस्ये मुदितो भृशम्

മറ്റുള്ളവർ എല്ലാവരും പോയശേഷം, ഭഗവാനും അവളോടൊപ്പം അവിടെ തന്നെ നിന്നു. ദക്ഷകുമാരി സതിയോടൊപ്പം അദ്ദേഹം രഹസ്യ ഏകാന്തസ്ഥാനത്തിൽ പരമാനന്ദത്തോടെ വിഹരിച്ചു.

Verse 14

कदाचिद्दर्पणे चैव वीक्षतीमात्मनस्सतीम् । अनुगम्य हरो वक्त्रम् स्वीयमप्यवलोकयत

ഒരു വേള സതി ദർപ്പണത്തിൽ സ്വന്തം പ്രതിബിംബം നോക്കിക്കൊണ്ടിരിക്കെ, ഹരൻ (ശിവൻ) അവളെ അനുഗമിച്ച് വന്ന് തന്റെ മുഖവും അവലോകനം ചെയ്തു.

Verse 15

कदाचित्कुंडलं तस्या उल्लास्योल्लास्य संगतः । बध्नाति मोचयत्येव सा स्वयं मार्जयत्यपि

ചിലപ്പോഴൊക്കെ അവൾ ആനന്ദത്തോടെ വീണ്ടും വീണ്ടും അടുത്തെത്തി അവന്റെ കുണ്ഡലം കെട്ടുകയും പിന്നെ അഴിച്ചുവിടുകയും ചെയ്തു; താനേ അത് തുടച്ച് മിനുക്കി ശുദ്ധമാക്കുകയും ചെയ്തു।

Verse 16

सरागौ चरणावस्याः पावकेनोज्ज्वलेन च । निसर्गरक्तौ कुरुते पूर्णरागौ वृषध्वजः

വൃഷഭധ്വജൻ ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നിയാൽ അവളുടെ പ്രേമരഞ്ജിത പാദങ്ങളെ സ്വാഭാവികമായി അരുണമാക്കി, ദിവ്യാനുരാഗവും മംഗളദീപ്തിയും നിറഞ്ഞതായി പരിപൂർണമാക്കി।

Verse 17

उच्चैरपि यदाख्येयमन्येषां पुरतो बहु । तत कर्णे कथयत्त्यस्याहरो द्रष्टुं तदाननम्

മറ്റുള്ളവരുടെ മുമ്പിൽ ഉച്ചത്തിൽ പറയേണ്ട പല കാര്യങ്ങളും അവൾ അവന്റെ ചെവിയിൽ മാത്രം മൃദുവായി പറഞ്ഞു; ഹരൻ അപ്പോൾ അവളുടെ മുഖം തന്നെയായി നോക്കി നിന്നു।

Verse 18

न दूरमपि गन्तासौ समागत्य प्रयत्नतः । अनुबध्नाति नामाक्षी पृष्ठदेशेन्यमानसाम्

അവൾ ദൂരെയ്ക്ക് പോകുന്നില്ലെങ്കിലും പരിശ്രമത്തോടെ അടുത്തേക്ക് എത്തുന്നു. പദ്മനയനിയായ നാമാക്ഷി, മനസ്സുകൾ അകറ്റപ്പെടുന്നവരെ അവരുടെ പിന്നിലായി പിന്തുടരുന്നു.

Verse 19

अंतर्हितस्तु तत्रैव मायया वृषभध्वजः । तामालिलिंग भीत्या स्वं चकिता व्याकुलाऽभवत्

അവിടെത്തന്നെ വൃഷഭധ്വജനായ ശിവൻ തന്റെ മായയാൽ അന്തർഹിതനായി. ഭയത്താൽ അവൾ അവനെ ചേർത്തുപിടിച്ചു; അവൾതന്നെ ഞെട്ടി അത്യന്തം വ്യാകുലയായി.

Verse 20

सौवर्णपद्मकलिकातुल्ये तस्या कुचद्वये । चकार भ्रमराकारं मृगनाभिविशेषकम्

സുവർണ്ണപദ്മകലിയോട് തുല്യമായ അവളുടെ രണ്ടു കുചങ്ങളിലുമേൽ, അവൻ മൃഗനാഭി (കസ്തൂരി) യുടെ പ്രത്യേക അലങ്കാരം ഭ്രമരാകാരത്തിൽ നിർമ്മിച്ചു.

Verse 21

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहि तायां द्वितीये सतीखंडे सतीशिवक्रीडावर्णनं नामैकविंशोध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീശിവമഹാപുരാണത്തിലെ രണ്ടാം രുദ്രസംഹിതയുടെ രണ്ടാം സതീഖണ്ഡത്തിൽ ‘സതീ-ശിവ ക്രീഡാവർണ്ണനം’ എന്ന ഇരുപത്തൊന്നാം അധ്യായം സമാപ്തമായി.

Verse 22

अंगदान्वलयानूर्मान्विश्लेष्य च पुनः पुनः । तत्स्थानात्पुनरेवासौ तत्स्थाने प्रत्ययोजयत्

അവൻ വീണ്ടും വീണ്ടും ഭുജബന്ധങ്ങൾ, കങ്കണങ്ങൾ, മോതിരങ്ങൾ എന്നിവ അഴിച്ചു; പിന്നെ അവ ഉണ്ടായിരുന്നിടത്തിൽ നിന്ന് വീണ്ടും എടുത്ത്, യഥാസ്ഥാനങ്ങളിൽ പുനഃസ്ഥാപിച്ചു।

Verse 23

कालिकेति समायाति सवर्णा ते सखी त्विमाम् । यास्यत्वस्यास्तथेक्षंत्याः प्रोत्तुंगौ साहसं कुचौ

“കാലികേ!” എന്നു വിളിച്ചു അവൾ അടുത്തേക്ക് വന്നു. നിനക്കു സമാനവർണ്ണമുള്ള നിന്റെ സഖി ഇവിടെ എത്തി. അവൾ പുറപ്പെടാൻ ഒരുങ്ങുന്നതു കണ്ടപ്പോൾ, വികാരാവേശത്തിൽ അവളുടെ ധൈര്യപൂർണ്ണമായ ഉയർന്ന സ്തനങ്ങൾ വ്യക്തമായി ഉയർന്നു തെളിഞ്ഞു।

Verse 24

कदाचिन्मदनोन्मादचेतनः प्रमथाधिपः । चकार नर्म शर्माणि तथाकृत्प्रियया मुदा

ഒരിക്കൽ പ്രമഥങ്ങളുടെ അധിപൻ, മദനോന്മാദം കൊണ്ട് ചിത്തം ഉണർന്നവൻ, പ്രിയയോടൊപ്പം സന്തോഷത്തോടെ വിനോദഹാസ്യങ്ങളിലും ലഘുക്രീഡാനന്ദങ്ങളിലും ഏർപ്പെട്ടു।

Verse 25

आहृत्य पद्मपुष्पाणि रम्यपुष्पाणि शंकरः । सर्वांगेषु करोति स्म पुष्पाभरणमादरात्

പദ്മപുഷ്പങ്ങളും മറ്റു മനോഹര പുഷ്പങ്ങളും കൊണ്ടുവന്ന്, ശങ്കരൻ ആദരപൂർവ്വം തന്റെ സർവ്വാംഗങ്ങളിലും പുഷ്പാഭരണങ്ങൾ അണിഞ്ഞു।

Verse 26

गिरिकुंजेषु रम्येषु सत्या सह महेश्वरः । विजहार समस्तेषु प्रियया भक्तवत्सलः

രമ്യമായ ഗിരികുഞ്ജങ്ങളിൽ ഭക്തവത്സലനായ മഹേശ്വരൻ തന്റെ പ്രിയ സതിയോടൊപ്പം എല്ലായിടത്തും ക്രീഡാവിഹാരം ചെയ്തു।

Verse 27

तया विना स्म नो याति नास्थितो न स्म चेष्टते । तया विना क्षममपि शर्म लेभे न शंकरः

അവളില്ലാതെ അവൻ മുന്നോട്ട് പോകുവാൻ കഴിഞ്ഞില്ല; സ്ഥിരമായി നില്ക്കാനും, ഏതൊരു കര്‍മ്മത്തിലും പ്രവൃത്തിക്കാനും കഴിഞ്ഞില്ല. അവളില്ലാതെ ശേഷിയുള്ള ശങ്കരനും ശാന്തിയും ക്ഷേമവും (ശര്‍മം) പ്രാപിച്ചില്ല.

Verse 28

विहृत्य सुचिरं कालं कैलासगिरिकुंजरे । अगमद्धिमवत्प्रस्थं सस्मार स्वेच्छया स्मरन्

കൈലാസഗിരിയുടെ ഉന്നത കുഞ്ജങ്ങളിൽ ദീർഘകാലം വിഹരിച്ച ശേഷം അവൻ ഹിമവതിന്റെ പ്രസ്ഥത്തിലേക്ക് (ചെരിവുകളിലേക്ക്) പോയി; സ്വേച്ഛയാൽ അവളെ സ്മരിക്കുമ്പോൾ അന്തരത്തിൽ കാമപ്രേരണയും ഉണർന്നു.

Verse 29

तस्मिन्प्रविष्टे कामे तु वसंतश्शंकरांतिके । वितस्तार निजं भावं हार्दं विज्ञाय यत्प्रभो

കാമൻ അവിടെ പ്രവേശിച്ചപ്പോൾ വസന്തൻ ശങ്കരന്റെ സമീപത്തേക്ക് വന്നു; പ്രഭുവിന്റെ ഹൃദയാന്തർഭാവം അറിഞ്ഞ് തന്റെ ഉദ്ദേശം വെളിപ്പെടുത്തി.

Verse 30

सर्वे च पुष्पिता वृक्षा लताश्चान्याश्च पुष्पिताः । अंभांसि फुल्लपद्मानि पद्मास्सभ्रमरास्तथा

എല്ലാ വൃക്ഷങ്ങളും പുഷ്പിതമായിരുന്നു; ലതകളും മറ്റു സസ്യങ്ങളും കൂടി പുഷ്പിച്ചു. ജലാശയങ്ങൾ പൂർണ്ണമായി വിരിഞ്ഞ താമരകളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടു; ആ താമരകളെ ചുറ്റി ഭ്രമരങ്ങൾ മുറുമുറുത്തു പറന്നു.

Verse 31

प्रविष्टे तत्र सदृतौ ववौ स मलयो मरुत् । सुगंधिगंधपुष्पेण मोदकश्च सुगंधियुक्

അവിടെ ആ മംഗള ഋതു പ്രവേശിച്ചപ്പോൾ മലയം കാറ്റ് വീശിത്തുടങ്ങി; സുഗന്ധപുഷ്പങ്ങളുടെ പരിമളം വഹിച്ച്; അന്തരീക്ഷത്തിലെ ആനന്ദവും സുഗന്ധത്തോടെ നിറഞ്ഞു.

Verse 32

संध्यार्द्रचन्द्रसंकाशाः पलाशाश्च विरेजिरे । कामास्त्रवत्सुमनसः प्रमोदात्पादपाधरः

സന്ധ്യയുടെ ഈർപ്പമുള്ള ചന്ദ്രനെപ്പോലെ ദീപ്തമായ പളാശപുഷ്പങ്ങൾ എല്ലാടവും വിരാജിച്ചു. കാമദേവന്റെ അമ്പുകളെപ്പോലെ മനോഹരമായ ആ സുമനസ്സുകൾ ആനന്ദത്തോടെ വൃക്ഷശാഖകളെ അലങ്കരിച്ചു.

Verse 33

बभुः पंकजपुष्पाणि सरस्सु संकलाञ्जनान् । संमोहयितुमुद्युक्ता सुमुखी वायुदेवता

സരസ്സുകളിൽ താമരപ്പൂക്കൾ വിരിഞ്ഞു; അഞ്ജനം പുരട്ടിയതുപോലെ ഇരുണ്ട നിറം കലർന്നിരുന്നു. സുമുഖിയായ വായുദേവി മനസ്സിനെ മോഹിപ്പിച്ച് വ്യാകുലമാക്കാൻ ഉദ്യുക്തയായി.

Verse 34

नागकेशरवृक्षाश्च स्वर्णवर्णैः प्रसूनकैः । बभुर्मदनकेत्वाभा मनोज्ञाश्शंकरांतिके

ശങ്കരന്റെ സമീപത്ത് നാഗകേശര വൃക്ഷങ്ങൾ സ്വർണവർണ്ണ പുഷ്പങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട് മനോഹരമായി തിളങ്ങി; അവ കാമദേവന്റെ പതാകപോലെ ദീപ്തമായിരുന്നു.

Verse 35

लवंगवल्लीसुरभिगंधेनोद्वास्य मारुतम् । मोहयामास चेतांसि भृशं कामिजने पुरा

ലവംഗവള്ളികളുടെ സുഗന്ധംകൊണ്ട് കാറ്റിനെ പരിമളിപ്പിച്ച്, അവൾ ഒരിക്കൽ കാമാസക്തരായ ജനങ്ങളുടെ മനസ്സുകളെ അത്യന്തം മോഹിപ്പിച്ചിരുന്നു.

Verse 36

चारु पावकचर्चित्सु सुस्वराश्चूतशालिनः । बभुर्मदनबाणौघपर्यंकमदनावृताः

ആ മനോഹര കാനനങ്ങളിൽ അഗ്നിപ്രഭയുടെ മൃദുവായ ചൂടിന്റെ സ്പർശവും, മധുരസ്വരങ്ങളുടെ നാദവും, മാവുകളുടെ സമൃദ്ധിയും നിറഞ്ഞിരുന്നു; അവിടെ എല്ലാം കാമദേവന്റെ അനവധി ബാണങ്ങളാൽ വിരിച്ച ശയ്യകളെപ്പോലെ പരന്നു, കാമശക്തിയാൽ സർവ്വത്ര ആവൃതമായതായി തോന്നി.

Verse 37

अंभांसि मलहीनानि रेजुः फुल्लकुशाशयाः । मुनीनामिव चेतांसि प्रव्यक्तज्योतिरुद्गमम्

മലരഹിതമായ ജലങ്ങൾ ദീപ്തമായി തിളങ്ങി; പൂർണ്ണമായി വിരിഞ്ഞ കുശശയ്യകളാൽ അലങ്കൃതമായി—മുനികളുടെ ചിത്തംപോലെ, അന്തർജ്യോതിയുടെ വ്യക്തമായ ഉദയത്തിൽ പ്രകാശിച്ചു.

Verse 38

तुषारास्सूर्यरश्मीनां संगमादगमन् बहिः । प्रमत्वानीक्ष्यतेक्षाश्च सलिलीहृदयास्तदा

സൂര്യകിരണങ്ങളുടെ സംഗമത്തിൽ തുഷാരം ഉരുകി പുറത്തേക്ക് ഒഴുകി. അപ്പോൾ ഭൂമി മയങ്ങിയതുപോലെ തോന്നി; ജലം പൊങ്ങി, അവളുടെ ഹൃദയം തന്നെ ജലമയമായതുപോലെ കണ്ടു.

Verse 39

प्रसन्नास्सह चन्द्रेण ननिषारास्तदाऽभवन् । विभावर्यः प्रियेणैवं कामिन्यस्तु मनोहराः

അപ്പോൾ ചന്ദ്രനോടുകൂടിയ രാത്രികൾ പ്രസന്നവും പ്രകാശവുമായിരുന്നു; പ്രിയനോടു ചേർന്നപ്പോൾ ആ രാത്രികളേയും പ്രണയത്തിൽ ശോഭിക്കുന്ന കാമിനികളുപോലെ മനോഹരമായി തോന്നി।

Verse 40

तस्मिन्काले महादेवस्सह सत्या धरोत्तमे । रेमे स सुचिरं छन्दं निकुंजेषु नदीषु च

ആ സമയത്ത് മഹാദേവൻ സതിയോടൊപ്പം ആ പരമ പവിത്രമായ ഉത്തമ ഭൂമിയിൽ, കുഞ്ജവനങ്ങളിലും നദീതീരങ്ങളിലും, തന്റെ ഇച്ഛപ്രകാരം ദീർഘകാലം ആനന്ദിച്ചു വിഹരിച്ചു।

Verse 41

तथा तेन समं रेजे तदा दाक्षायिणि मुने । यथा हरः क्षणमपि शांतिमाप तया विना

ഹേ മുനേ, അപ്പോൾ ദാക്ഷായിണി അവനോടൊപ്പം സമാന ദീപ്തിയിൽ ശോഭിച്ചു; കാരണം ഹരൻ (ശിവൻ) അവളില്ലാതെ ഒരു ക്ഷണവും ശാന്തി പ്രാപിച്ചില്ല।

Verse 42

संभोगविषये देवी सती तस्य मनः प्रिया । विशतीव हरस्यांगे पाययन्निव तद्रसम्

സംഭോഗവിഷയത്തിൽ, അവന്റെ മനസ്സിന് അതിപ്രിയയായ ദേവി സതി, ഹരന്റെ (ശിവന്റെ) ദേഹത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്നതുപോലെ തോന്നി; ആ ആനന്ദരസം അവനു പാനം ചെയ്യിക്കുന്നതുപോലെ പ്രകാശിച്ചു।

Verse 43

तस्या कुसुममालाभिर्भूषयन्सकलां तनुम् । स्वहस्तरचिताभिस्तु नवशर्माकरोच्च सः

സ്വഹസ്തംകൊണ്ട് തന്നെ നെയ്ത പുഷ്പമാലകളാൽ അവളുടെ സമഗ്രദേഹം അലങ്കരിച്ച് ഭഗവാൻ ശിവൻ അവളിൽ നിത്യ-നവ ഹർഷവും മംഗളാനന്ദവും ഉണർത്തി।

Verse 44

आलापैर्वीक्षितैर्हास्यैस्तथा संभाषणैर्हरः । तस्यादिदेश गिरिजां सपतीवात्मसंविदम्

സ്നേഹാലാപങ്ങൾ, നേർക്കാഴ്ചകൾ, മൃദുഹാസ്യം, അന്തരംഗ സംഭാഷണങ്ങൾ എന്നിവയാൽ ഹരൻ (ശിവൻ) ഗിരിജയെ—തന്റെ തന്നെ പ്രിയ സഹധർമ്മിണിയെന്നപോലെ—സ്വാത്മസംവിദിൽ നിന്നുയർന്ന അന്തർജ്ഞാനം ഉപദേശിച്ചു.

Verse 45

तद्वक्त्रचंद्र पीयूषपानस्थिरतनुर्हरः । नानावैशेषिकीं तन्वीमवस्थां स कदाचन

അവളുടെ മുഖചന്ദ്രത്തിന്റെ അമൃതസമമായ പീയൂഷം പാനം ചെയ്ത് ഹരൻ (ശിവൻ) തന്റെ ദേഹം സ്ഥിരമാക്കി; പിന്നെ അദ്ദേഹം ഒരിക്കലും നാനാവിശേഷങ്ങളുള്ള സ്ഥൂല ദേഹാവസ്ഥ സ്വീകരിച്ചില്ല.

Verse 46

तद्वक्त्राम्बुजवासेन तत्सौन्दर्य्यैश्च नर्मभिः । गुणैरिव महादंती बद्धो नान्यविचेष्टितः

അവളുടെ മുഖാംബുജത്തിൽ വസിച്ചതാലും, അവളുടെ സൗന്ദര്യത്താലും, സ്നേഹപൂർവ്വമായ നർമവചനങ്ങളാലും അദ്ദേഹം അങ്ങനെ ബന്ധിതനായി—ഗുണരൂപമായ കയറാൽ മഹാദന്തിയായ ആന കെട്ടപ്പെട്ടതുപോലെ—മറ്റെങ്ങനെ പ്രവർത്തിക്കാനായില്ല.

Verse 47

इति हिमगिरिकुंजप्रस्थभागे दरीषु प्रतिदिनमभिरेमे दक्षपुत्र्या महेशः । क्रतुभुजपरिमाणैः क्रीडतस्तस्य जाता दश दश च सुरर्षे वत्सराः पंच चान्ये

ഇങ്ങനെ ഹിമാലയത്തിലെ വനകുഞ്ജങ്ങളുള്ള മലഞ്ചരിവുകളുടെ താഴ്വരകളിലും ഗുഹകളിലും മഹേശ്വരൻ പ്രതിദിനം ദക്ഷപുത്രി സതിയോടൊപ്പം ആനന്ദത്തോടെ വിഹരിച്ചു. ഹേ ശ്രേഷ്ഠ മുനിയേ, യജ്ഞഭോക്താക്കളായ ദേവന്മാരുടെ കണക്കുപ്രകാരം അവന്റെ ക്രീഡയിൽ പത്തു പത്തു വർഷങ്ങളും പിന്നെയും അഞ്ചു വർഷവും കടന്നുപോയി।