Shiva Purana — Rudra Samhita, Shloka 37

कुमाराभिषेकवर्णनम् — Description of Kumāra’s Abhiṣeka

Consecration/Installation

Devanagari script

मदस्मितेन च तदा भगवान्महेशः प्राप्तो मुदं च परमां गिरिजासमेतः । प्रेम्णा स गद्गदगिरो जगदेकबंधुर्नोवाच किंचन विभुर्भुवनैकभर्त्ता

Transliteration

madasmitena ca tadā bhagavānmaheśaḥ prāpto mudaṃ ca paramāṃ girijāsametaḥ | premṇā sa gadgadagiro jagadekabaṃdhurnovāca kiṃcana vibhurbhuvanaikabharttā

Translation

അപ്പോൾ ഗിരിജാസഹിതനായ ഭഗവാൻ മഹേശൻ മദഭരിതമായ മൃദുസ്മിതത്തോടെ പരമാനന്ദത്തിൽ നിറഞ്ഞു. പ്രേമവശാൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കണ്ഠം ഗദ്ഗദമായി; ലോകത്തിന്റെ ഏകബന്ധു, സർവ്വശക്തൻ, ഭുവനൈകഭർത്താവായിട്ടും അദ്ദേഹം ഒന്നും പറഞ്ഞില്ല।

Word by Word

• मदस्मितेन: with a proud smile
• मदस्मितेन: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: मद + स्मित (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; मदेन स्मितम् (तृतीया-तत्पुरुष)

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय (and)

• तदा: then
• तदा: Adhikarana (अधिकरण/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक अव्यय (then)

• भगवान्: the Lord
• भगवान्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भगवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• महेशः: Maheśa
• महेशः: Karta (कर्ता/अप्पोज़िशन)
• Type: Noun
• Root: महेश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; महा+ईश (रूढ-समास)

• प्राप्तः: having attained
• प्राप्तः: Karta (कर्ता/विशेषण)
• Type: Verb
• Root: प्र + आप् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (Past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘having attained/obtained’

• मुदम्: joy
• मुदम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: मुद्/मुदा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय

• परमाम्: supreme
• परमाम्: Karma (कर्म/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परम (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘great/supreme’ (modifies मुदम्)

• गिरिजासमेतः: accompanied by Girijā
• गिरिजासमेतः: Karta (कर्ता/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: गिरिजा + समेत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; गिरिजया समेतः (तृतीया-तत्पुरुष)

• प्रेम्णा: with love
• प्रेम्णा: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: प्रेमन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता/अन्वय-समर्थक)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम (he)

• गद्गदगिरः: with a choked voice
• गद्गदगिरः: Karta (कर्ता/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: गद्गद + गिर् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारय ‘gagging/stammering speech’ → ‘one whose voice is choked’

• जगदेकबन्धुः: the sole friend of the world
• जगदेकबन्धुः: Karta (कर्ता/अप्पोज़िशन)
• Type: Noun
• Root: जगत् + एक + बन्धु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; जगतः एकः बन्धुः (षष्ठी-तत्पुरुष)

• न: not
• न: Sambandha (सम्बन्ध/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक अव्यय (negation)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• किञ्चन: anything
• किञ्चन: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: किञ्चन (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; ‘anything’ (object of उवाच)

• विभुः: the all-powerful one
• विभुः: Karta (कर्ता/अप्पोज़िशन)
• Type: Noun
• Root: विभु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• भुवनैकभर्ता: the sole lord of the worlds
• भुवनैकभर्ता: Karta (कर्ता/अप्पोज़िशन)
• Type: Noun
• Root: भुवन + एक + भर्तृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; भुवनस्य एकः भर्ता (षष्ठी-तत्पुरुष)

Speaker

Sūta Gosvāmin (narrating to the sages at Naimiṣāraṇya)

Shaiva Theology

Tattva Level: pati

Shiva Form: Mahādeva

Mantra Metadata

Type: stotra

Shakti Dimension

Shakti Form: Pārvatī

Role: nurturing

Characters & Entities

• Shiva
• Parvati

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It shows Śiva as Pati—the sole Lord and protector—yet moved by pure bhakti; His silence and choked voice indicate that divine love can transcend speech and reveal grace beyond words.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

Though Śiva is the all-pervading absolute, this verse highlights His saguna tenderness with Girijā; in Liṅga-worship, devotees approach that same compassionate Lord whose presence is felt even when no words are spoken.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

Practice silent japa of the Pañcākṣarī (“Om Namaḥ Śivāya”) and dhyāna on Śiva with Pārvatī; let the mind rest in stillness, as devotion matures from spoken prayer into inward remembrance.