गणेश-वाक्यं तथा गणानां समर-सन्नाहः | Gaṇeśa’s Challenge and the Mustering of the Gaṇas

Verse 1

ब्रह्मोवाच । इत्युक्ता विभुना तेन निश्चयं परमं गताः । सन्नद्धास्तु तदा तत्र जग्मुश्च शिवमन्दिरम्

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ആ സർവ്വവ്യാപിയായ പ്രഭു ഇങ്ങനെ ഉപദേശിച്ചതോടെ അവർ പരമനിശ്ചയം പ്രാപിച്ചു. പിന്നെ അവിടെത്തന്നെ പൂർണ്ണമായി സന്നദ്ധരായി ശിവമന്ദിരത്തിലേക്ക് പോയി।

Verse 2

गणेशोऽपि तथा दृष्ट्वा ह्यायातान्गणसत्तमान् । युद्धाऽऽटोपं विधायैव स्थितांश्चैवाब्रवीदिदम्

ഗണേശനും ആ ശ്രേഷ്ഠ ഗണങ്ങൾ വരുന്നതു കണ്ട ഉടൻ യുദ്ധസന്നാഹം സ്വീകരിച്ചു; ദൃഢമായി നിന്നുകൊണ്ട് അവരോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു।

Verse 3

गणेश उवाच । आयांतु गणपास्सर्वे शिवाज्ञाप रिपालकाः । अहमेकश्च बालश्च शिवाज्ञापरिपालकः

ഗണേശൻ പറഞ്ഞു—ശിവാജ്ഞയെ കാത്തുസൂക്ഷിക്കുന്ന എല്ലാ ഗണപന്മാരും വരുവിൻ. ഞാൻ ഒരുത്തൻ മാത്രം ബാലനാണ്; എങ്കിലും ഞാനും ശിവാജ്ഞാപാലകനാണ്।

Verse 4

तथापि पश्यतां देवी पार्वती सूनुजं बलम् । शिवश्च स्वगणानां तु बलं पश्यतु वै पुनः

എങ്കിലും ദേവി പാർവതി തന്റെ പുത്രന്റെ ബലം കാണട്ടെ; ശിവനും വീണ്ടും തന്റെ ഗണങ്ങളുടെ ശക്തി നിശ്ചയമായി കാണട്ടെ।

Verse 5

बलवद्बालयुद्धं च भवानीशिव पक्षयोः । भवद्भिश्च कृतं युद्धं पूर्वं युद्धविशारदैः

ഭവാനിയുടെയും ശിവന്റെയും പക്ഷങ്ങൾക്കിടയിൽ ശക്തമായെങ്കിലും ബാലസഹജമായൊരു യുദ്ധം ഉണ്ടായി; യുദ്ധവിദഗ്ധരായ നിങ്ങളും മുമ്പ് ഇത്തരമൊരു യുദ്ധം നടത്തിയിരുന്നു।

Verse 6

मया पूर्वं कृतं नैव बालोस्मि क्रियतेऽधुना । तथापि भवतां लज्जा गिरिजाशिवयोरिह

ഞാൻ ഇത് മുമ്പ് ചെയ്തിട്ടില്ല; ഞാൻ ബാലനാണ്, ഇപ്പോഴാണ് ചെയ്യുന്നത്. എങ്കിലും ഗിരിജയും ശിവനും സന്നിധിയിൽ ഈ കാര്യത്തിൽ നിങ്ങളിൽ ലജ്ജയോടെയുള്ള സംയമം ഉണ്ടായിരിക്കണം।

Verse 7

ममैवं तु भवेन्नैव वैपरीत्यं भविष्यति । ममैव भवतां लज्जा गिरिजाशिवयोरिह

ഞാൻ പറഞ്ഞതുപോലെ തന്നെയാകും; ഇതിന് വിപരീതം സംഭവിക്കില്ല. ഇവിടെ ഗിരിജയും ശിവനും സന്നിധിയിൽ അനൗചിത്യത്തിന്റെ ലജ്ജ എനിക്കേ വരൂ; നിങ്ങള്ക്കല്ല।

Verse 8

एवं ज्ञात्वा च कर्त्तव्यः समरश्च गणेश्वराः । भवद्भिस्स्वामिनं दृष्ट्वा मया च मातरं तदा

ഹേ ഗണേശ്വരന്മാരേ, ഇങ്ങനെ അറിഞ്ഞ് ഇനി യുദ്ധം നടത്തേണ്ടതാണ്. നിങ്ങൾ നിങ്ങളുടെ സ്വാമിയെ ദർശിച്ചു; ഞാനും അന്ന് മാതാവിനെ ദർശിച്ചു.

Verse 9

क्रियते कीदृशं युद्धं भवितव्यं भवत्विति । तस्य वै वारणे कोऽपि न समर्थस्त्रिलोकके

“എന്തുതരം യുദ്ധം നടത്തണം? വിധിയായതു സംഭവിക്കട്ടെ.” എന്ന് നിശ്ചയിച്ച്, ആ വരാനിരിക്കുന്ന സംഭവത്തെ തടയാൻ ത്രിലോകത്തും ആരും സമർത്ഥനായിരുന്നില്ല.

Verse 10

ब्रह्मोवाच । इत्येवं भर्त्सितास्ते तु दंडभूषितबाहवः । विविधान्यायुधान्येवं धृत्वा ते च समाययुः

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ ശാസിക്കപ്പെട്ട, ദണ്ഡങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട ഭുജങ്ങളുള്ള ആ യോദ്ധാക്കൾ വിവിധ ആയുധങ്ങൾ ധരിച്ചു ഒന്നിച്ചു ചേർന്നു.

Verse 11

घर्षयन्तस्तथा दंतान् हुंकृत्य च पुनःपुनः । पश्य पश्य ब्रुवंतश्च गणास्ते समुपागताः

പല്ലുകൾ കടിച്ചുരച്ച്, വീണ്ടും വീണ്ടും ഭീകരമായ “ഹും” എന്ന് മുഴക്കി, “കാണൂ! കാണൂ!” എന്ന് വിളിച്ചുപറഞ്ഞുകൊണ്ട്, ആ ഗണങ്ങൾ (ശിവന്റെ അനുചരർ) പാഞ്ഞെത്തി ചേർന്നു.

Verse 12

नंदी प्रथममागत्य धृत्वा पादं व्यकर्षयत् । धावन्भृंगी द्वितीयं च पादं धृत्वा गणस्य च

നന്ദി ആദ്യം വന്ന് പാദം പിടിച്ച് പിന്നോട്ടു വലിച്ചു. പിന്നെ ഭൃംഗി ഓടിവന്ന് ആ ഗണന്റെ രണ്ടാമത്തെ പാദവും പിടിച്ച് വലിച്ചു.

Verse 13

यावत्पादे विकर्षन्तौ तावद्धस्तेन वै गणः । आहत्य हस्तयोस्ताभ्यामुत्क्षिप्तौ पादकौ स्वयम्

അവർ അവന്റെ പാദങ്ങൾ വലിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നത്രയും നേരം ആ ഗണൻ (ഗണേശൻ) കൈകൊണ്ട് അവരെ അടിച്ചു. അവരുടെ കൈകളെ പ്രഹരിച്ച്, താനേ തന്റെ പാദങ്ങളെ ഉയർത്തി വിട്ടുമാറി.

Verse 14

अथ देवीसुतो वीरस्सगृह्य परिघं बृहत् । द्वारस्थितो गणपतिः सर्वानापोथयत्तदा

അപ്പോൾ ദേവീസുതനായ വീര ഗണപതി ഒരു മഹാ പരിഘം (ഇരുമ്പുദണ്ഡം) പിടിച്ചു; വാതിലിൽ നിന്നുകൊണ്ട് അന്നേരം എല്ലാവരെയും പ്രഹരിച്ചു പിന്തിരിപ്പിച്ചു.

Verse 15

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वि० रुद्रसंहितायां च कुमारखण्डे गणेशयुद्धवर्णनं नाम पञ्चदशोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീശിവമഹാപുരാണത്തിന്റെ രണ്ടാം ഭാഗമായ രുദ്രസംഹിതയിലെ കുമാരഖണ്ഡത്തിൽ ‘ഗണേശയുദ്ധവർണനം’ എന്ന പേരിലുള്ള പതിനഞ്ചാം അധ്യായം സമാപിച്ചു.

Verse 16

केषांचिजानुनी तत्र केषांचित्स्कंधकास्तथा । सम्मुखे चागता ये वै ते सर्वे हृदये हताः

അവിടെ ചിലരുടെ മുട്ടുകൾ തകർന്നു, ചിലരുടെ തോളുകളും അതുപോലെ; നേരിട്ട് മുന്നിൽ വന്ന് ഏറ്റുമുട്ടിയവർ എല്ലാവരും ഹൃദയപ്രദേശത്ത് പ്രഹരിക്കപ്പെട്ടു വീണു.

Verse 17

केचिच्च पतिताभूमौ केचिच्च विदिशो गताः । केषांचिच्चरणौ छिन्नौ केचिच्छर्वान्तिकं गताः

ചിലർ ഭൂമിയിൽ വീണു; ചിലർ പല ദിക്കുകളിലേക്കു ഓടി. ചിലരുടെ പാദങ്ങൾ ഛേദിക്കപ്പെട്ടു; ചിലർ ശർവൻ—ശിവന്റെ—സന്നിധിയിലേക്കു ചേർന്നു.

Verse 18

तेषां मध्ये तु कश्चिद्वै संग्रामे सम्मुखो न हि । सिंहं दृष्ट्वा यथा यांति मृगाश्चैव दिशो दश

അവരിൽ ഒരാളും യുദ്ധത്തിൽ നേരിട്ട് നിലകൊണ്ടില്ല. സിംഹത്തെ കണ്ടാൽ മാൻ പത്ത് ദിക്കുകളിലേക്കും ഓടുന്നതുപോലെ, അവർ ഭയത്തോടെ ചിതറി ഓടി.

Verse 19

तथा ते च गणास्सर्वे गताश्चैव सहस्रशः । परावृत्य तथा सोपि सुद्वारि समुपस्थितः

അതുപോലെ ആ എല്ലാ ഗണങ്ങളും ആയിരക്കണക്കിന് പുറപ്പെട്ടു പോയി. പിന്നെ അവനും തിരിഞ്ഞ് മടങ്ങി ശുഭദ്വാരത്തിൽ വന്ന് നിന്നു.

Verse 20

कल्पांतकरणे कालो दृश्यते च भयंकरः । यथा तथैव दृष्टस्स सर्वेषां प्रलयंकरः

കൽപാന്ത സമയത്ത് കാലൻ ഭയങ്കരനായി ദൃശ്യമാകുന്നു. എങ്ങനെ കണ്ടാലും, അവൻ എല്ലാവർക്കും പ്രളയകാരകനാണ്.

Verse 21

एतस्मिन्समये चैव सरमेशसुरेश्वराः । प्रेरिता नारदेनेह देवास्सर्वे समागमन्

അന്നേ സമയത്ത് നാരദന്റെ പ്രേരണയാൽ ദേവാധിപന്മാരും ദേവശ്രേഷ്ഠന്മാരുമൊത്ത് എല്ലാ ദേവന്മാരും അവിടെ സമാഗമിച്ചു।

Verse 22

समब्रुवंस्तदा सर्वे शिव स्य हितकाम्यया । पुरःस्थित्वा शिवं नत्वा ह्याज्ञां देहि प्रभो इति

അപ്പോൾ ശിവന്റെ ഹിതം ആഗ്രഹിച്ച് എല്ലാവരും അവന്റെ മുമ്പിൽ നിന്നു, ശിവനെ നമസ്കരിച്ചു—“പ്രഭോ, ഞങ്ങൾക്ക് നിങ്ങളുടെ ആജ്ഞ നൽകണമേ” എന്നു പറഞ്ഞു।

Verse 23

त्वं परब्रह्म सर्वेशस्सर्वे च तव सेवकाः । सृष्टेः कर्ता सदा भर्ता संहर्ता परमेश्वरः

നീ പരബ്രഹ്മം, സർവേശ്വരൻ; സർവ്വ ജീവികളും നിന്റെ സേവകരാണ്. നീ സൃഷ്ടിയുടെ കർത്താവ്, നിത്യപാലകൻ, സംഹാരകൻ—ഹേ പരമേശ്വരാ।

Verse 24

रजस्सत्त्वतमोरूपो लीलया निर्गुणः स्वतः । का लीला रचिता चाद्य तामिदानीं वद प्रभो

ഹേ പ്രഭോ, നീ സ്വഭാവത്തിൽ നിർഗുണൻ; എങ്കിലും ലീലാവശാൽ രജസ്-സത്ത്വ-തമസ് രൂപങ്ങൾ ധരിക്കുന്നു. ആദിയിൽ നീ രചിച്ച ആ ലീല എന്താണ്? ഇപ്പോൾ അരുളിച്ചെയ്യൂ, ഹേ നാഥാ।

Verse 25

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तेषां मुनिश्रेष्ठ महेश्वरः । गणान् भिन्नांस्तदा दृष्ट्वा तेभ्यस्सर्वं न्यवेदयत्

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠാ, അവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട മഹേശ്വരൻ അപ്പോൾ ഗണങ്ങൾ വിഭജിതമായതായി കണ്ടു; പിന്നെ അവർക്കു സകലവും സമ്യകമായി വിശദീകരിച്ചു അറിയിച്ചു।

Verse 26

अथ सर्वेश्वरस्तत्र शंकरो मुनिसत्तम । विहस्य गिरिजानाथो ब्रह्माणं मामुवाच ह

അപ്പോൾ, ഹേ മുനിസത്തമാ, സർവേശ്വരൻ ശങ്കരൻ പുഞ്ചിരിച്ചു; ഗിരിജാനാഥൻ എന്നെ—ബ്രഹ്മാവിനെ—ഉദ്ദേശിച്ച് അരുളിച്ചെയ്തു।

Verse 27

शिव उवाच । ब्रह्मञ्छृणु मम द्वारि बाल एकस्समास्थितः । महाबलो यष्टिपाणिर्गेहावेशनिवारकः

ശിവൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ ബ്രഹ്മൻ, കേൾക്കുക. എന്റെ വാതിലിൽ ഒരു ബാലൻ ഒറ്റയ്ക്കായി നില്ക്കുന്നു—മഹാബലവാൻ, കൈയിൽ ദണ്ഡം ധരിച്ച്—ഗൃഹപ്രവേശം തടയുന്നു.

Verse 28

महाप्रहारकर्ताऽसौ मत्पार्षदविघातकः । पराजयः कृतस्तेन मद्गणानां बलादिह

അവൻ മഹാപ്രഹാരകൻ, എന്റെ പാർഷദന്മാരെ നശിപ്പിക്കുന്നവൻ. ഇവിടെ അവൻ ബലത്താൽ എന്റെ ഗണങ്ങളെ പരാജയപ്പെടുത്തി।

Verse 29

ब्रह्मन् त्वयैव गंतव्यं प्रसाद्योऽयं महाबलः । यथा ब्रह्मन्नयः स्याद्वै तथा कार्यं त्वया विधे

ഹേ ബ്രഹ്മൻ, നീ തന്നേ പോകുകയും ഈ മഹാബലവാനെ പ്രസന്നനാക്കുകയും വേണം. ഹേ വിധാതാവേ, നയംയും ശരിയായ മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശവും സ്ഥാപിക്കപ്പെടുന്ന വിധം നീ പ്രവർത്തിക്കണം।

Verse 30

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य प्रभोर्वाक्यमज्ञात्वाऽज्ञानमोहितः । तदीयनिकटं तात सर्वैरृषिवरैरयाम्

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—പ്രഭുവിന്റെ വാക്കുകൾ ഇങ്ങനെ കേട്ടിട്ടും, അവയെ ഗ്രഹിക്കാതെ അജ്ഞാനമോഹിതനായി, ഹേ താത, ഞാൻ എല്ലാ ശ്രേഷ്ഠ ഋഷിമാരോടും കൂടി അവന്റെ അടുക്കലേക്ക് ചെന്നു।

Verse 31

समायान्तं च मां दृष्ट्वा स गणेशो महाबली । क्रोधं कृत्वा समभ्येत्य मम श्मश्रूण्यवाकिरत्

എന്നെ സമീപിച്ചു വരുന്നതു കണ്ട ആ മഹാബലവാൻ ഗണേശൻ കോപത്തോടെ അടുത്തുവന്ന് എന്റെ മീശ/താടി പിഴുതെറിഞ്ഞു ചിതറിച്ചു।

Verse 32

क्षम्यतां क्षम्यतां देव न युद्धार्थं समागतः । ब्राह्मणोहमनुग्राह्यः शांतिकर्तानुपद्रवः

ക്ഷമിക്കണമേ, ക്ഷമിക്കണമേ, ദേവാ! ഞാൻ യുദ്ധത്തിനായി വന്നിട്ടില്ല. ഞാൻ ബ്രാഹ്മണൻ, അനുഗ്രഹത്തിന് അർഹൻ; ഞാൻ ശാന്തികർത്താവ്, ഉപദ്രവം ചെയ്യാത്തவன்।

Verse 33

इत्येवं ब्रुवति ब्रह्मंस्तावत्परिघमाददे । स गणेशो महावीरो बालोऽबालपराक्रमः

ബ്രഹ്മാവ് ഇങ്ങനെ പറയുമ്പോഴേക്കും ഗണേശൻ ഉടൻ തന്നെ ഒരു ഭാരമേറിയ പരിഘം എടുത്തു. ബാലനായിട്ടും അവൻ മഹാവീരൻ; സാധാരണരെക്കാൾ അതീതമായ പരാക്രമം ഉള്ളവൻ.

Verse 34

गृहीतपरिघं दृष्ट्वा तं गणेशं महाबलम् । पलायनपरो यातस्त्वहं द्रुततरं तदा

ഭാരമേറിയ പരിഘം പിടിച്ചിരുന്ന ആ മഹാബലനായ ഗണേശനെ കണ്ടപ്പോൾ, ഞാൻ അപ്പോൾ ഓടിപ്പോകാനേ തിരിഞ്ഞു, അതിലും വേഗത്തിൽ മാറിപ്പോയി.

Verse 35

यात यात ब्रुवंतस्ते परिघेन हतास्तदा । स्वयं च पतिताः केचित्केचित्तेन निपातिताः

അവർ “പോകൂ, പോകൂ” എന്നു വിളിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ അപ്പോൾ പരിഘത്തിന്റെ അടിയേറ്റ് വീണുപോയി. ചിലർ സ്വയം വീണു; ചിലർ ആ പ്രഹാരത്താൽ തള്ളിവീഴ്ത്തപ്പെട്ടു.

Verse 36

केचिच्च शिवसामीप्यं गत्वा तत्क्षणमात्रतः । शिवं विज्ञापयांचक्रुस्तद्वृत्तां तमशेषतः

അവരിൽ ചിലർ ക്ഷണമാത്രത്തിൽ തന്നെ ശിവസന്നിധിയിൽ ചെന്നു, സംഭവിച്ച എല്ലാറ്റിന്റെയും സമഗ്രവൃത്താന്തം ശിവനോട് പൂർണ്ണമായി അറിയിച്ചു।

Verse 37

तथाविधांश्च तान् दृष्ट्वा तद्वृत्तांतं निशम्य सः । अपारमादधे कोपं हरो लीलाविशारदः

അവരെ ആ അവസ്ഥയിൽ കണ്ടും സംഭവവൃത്താന്തം മുഴുവനായി കേട്ടും, ദിവ്യലീലയിൽ നിപുണനായ ഹരൻ അത്യന്തം അതിരില്ലാത്ത കോപത്തിൽ ആകപ്പെട്ടു।

Verse 38

इंद्रादिकान्देवगणान् षण्मुखप्रवरान् गणान् । भूतप्रेतपिशाचांश्च सर्वानादेशयत्तदा

അപ്പോൾ അദ്ദേഹം ഇന്ദ്രൻ മുതലായ ദേവഗണങ്ങളോടും, ഷൺമുഖൻ (കാർത്തികേയൻ) നയിക്കുന്ന ശ്രേഷ്ഠ ഗണങ്ങളോടും, കൂടാതെ ഭൂത-പ്രേത-പിശാചന്മാരെല്ലാവരോടും ആജ്ഞാപിച്ചു.

Verse 39

ते सर्वे च यथायोग्यं गतास्ते सर्वतो दिशम् । तं गणं हंतुकामा हि शिवाज्ञाता उदायुधाः

അവർ എല്ലാവരും യഥായോഗ്യം എല്ലാ ദിക്കുകളിലേക്കും പുറപ്പെട്ടു. ശിവാജ്ഞപ്രകാരം ആയുധധാരികളായി, ആ ഗണത്തെ വധിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിച്ചു.

Verse 40

यस्य यस्यायुधं यच्च तत्तत्सर्वं विशेषतः । तद्गणेशोपरि बलात्समागत्य विमोचितम्

ആരുടേതായ ഏത് ആയുധമായാലും, അവയെല്ലാം പ്രത്യേകമായി ബലപ്രയോഗത്തോടെ ഗണേശനിലേക്കു വലിക്കപ്പെട്ടു; അവന്റെ അടുക്കൽ എത്തിയപ്പോൾ തന്നെ അവ നിഷ്ഫലമായി വീണുപോയി.

Verse 41

हाहाकारो महानासीत्त्रैलोक्ये सचराचरे । त्रिलोकस्था जनास्सर्वे संशयं परमं गताः

ചരാചരസഹിതമായ ത്രൈലോക്യത്തിൽ മഹാ ഹാഹാകാരം ഉയർന്നു. ത്രിലോകവാസികളായ എല്ലാവരും പരമ സംശയത്തിലും അത്യന്തം അനിശ്ചിതത്വത്തിലും ആകപ്പെട്ടു.

Verse 42

न यातं ब्रह्मणोऽप्यायुर्ब्रह्मांड क्षयमेति हि । अकाले च तथा नूनं शिवेच्छावशतः स्वयम्

ബ്രഹ്മാവിന്റെ ആയുസ്സും ഇനിയും തീർന്നിരുന്നില്ല; ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിന്റെ ക്ഷയവും വന്നിരുന്നില്ല. എങ്കിലും കാലത്തിനു മുമ്പേ അത് സംഭവിച്ചു—നിശ്ചയമായും സ്വയം ശിവന്റെ പരമ ഇച്ഛാവശാൽ.

Verse 43

ते सर्वे चागतास्तत्र षण्मुखाद्याश्च ये पुनः । देवा व्यर्थायुधा जाता आश्चर्यं परमं गताः

അപ്പോൾ എല്ലാവരും അവിടെ എത്തിച്ചേർന്നു—ഷൺമുഖൻ മുതലായവരും കൂടെയുണ്ടായിരുന്നു. ദേവന്മാരുടെ ആയുധങ്ങൾ വ്യർത്ഥമായി, അവർ പരമ വിസ്മയത്തിൽ ആകുലരായി.

Verse 44

एतस्मिन्नन्तरे देवी जगदम्बा विबोधना । ज्ञात्वा तच्चरितं सर्वमपारं क्रोधमादधे

ഇതിനിടയിൽ ജഗദംബാ ദേവി—എപ്പോഴും ജാഗ്രതയും വിവേകവും ഉള്ളവൾ—ആ മുഴുവൻ ചരിതം അറിഞ്ഞ് അളവറ്റ ക്രോധം ധരിച്ചു.

Verse 45

शक्तिद्वयं तदा तत्र तया देव्या मुनीश्वर । निर्मितं स्वगणस्यैव सर्वसाहाय्यहेतवे

ഹേ മുനീശ്വരാ, അപ്പോൾ അവിടെ തന്നെ ആ ദേവി തന്റെ ഗണങ്ങൾക്ക് സർവ്വവിധ സഹായത്തിനായി രണ്ട് ശക്തികളെ സൃഷ്ടിച്ചു.

Verse 46

एका प्रचंडरूपं च धृत्वातिष्ठन्महामुने । श्यामपर्वतसंकांशं विस्तीर्य मुखगह्वरम्

ഹേ മഹാമുനേ, അവരിൽ ഒരുത്തി അത്യന്തം ഭീകരരൂപം ധരിച്ചു ഉറച്ചുനിന്നു; അവളുടെ ദേഹം ശ്യാമപർവ്വതസദൃശം, അവൾ വായ്‌ഗുഹ വിശാലമാക്കി.

Verse 47

एका विद्युत्स्वरूपा च बहुहस्तसमन्विता । भयंकरा महादेवी दुष्टदंडविधायिनी

മറ്റൊരുത്തി മിന്നലുപോലെ ദീപ്തസ്വരൂപിണിയായി, അനേകം കൈകളാൽ സമന്വിതയായി. ഭീകരയായ ആ മഹാദേവി ദുഷ്ടർക്കു ദണ്ഡം വിധിക്കുന്നവളായിരുന്നു.

Verse 48

आयुधानि च सर्वाणि मोचितानि सुरैर्गणैः । गृहीत्वा स्वमुखे तानि ताभ्यां शीघ्रं च चिक्षिपे

ദേവഗണങ്ങൾ എറിഞ്ഞ എല്ലാ ആയുധങ്ങളും അവൻ പിടിച്ച് സ്വന്തം വായിൽ ഉൾക്കൊണ്ടു; പിന്നെ അവയെ അതിവേഗം അവർക്കെതിരേ തന്നെ തിരികെ എറിഞ്ഞു.

Verse 49

देवायुधं न दृश्येत परिघः परितः पुनः । एवं ताभ्यां कृतं तत्र चरितं परमाद्भुतम्

അവിടെ ഒരു ദേവായുധവും കാണപ്പെട്ടില്ല; പരിഘം (ഇരുമ്പ് ഗദാദണ്ഡം) മാത്രം ചുറ്റും വീണ്ടും വീണ്ടും ചുറ്റിക്കൊണ്ടിരുന്നു. ഇങ്ങനെ അവിടെ ആ രണ്ടുപേർ ചെയ്ത ചരിതം പരമാദ്ഭുതമായിരുന്നു.

Verse 50

एको बालोऽखिलं सैन्यं लोडयामास दुस्तरम् । यथा गिरिवरेणैव लोडितस्सागरः पुरा

ആ ഒരേയൊരു ബാലൻ ദുർജയമായ മുഴുവൻ സൈന്യത്തെയും കീഴടക്കി; പണ്ടുകാലത്ത് മഹാപർവ്വതംകൊണ്ട് സമുദ്രം മഥിക്കപ്പെട്ടതുപോലെ।

Verse 51

एकेन निहतास्सर्वे शक्राद्या निर्जरास्तथा । शंकरस्य गणाश्चैव व्याकुलाः अभवंस्तदा

ആ ഒരാളാൽ ഇന്ദ്രാദി എല്ലാ അമരദേവന്മാരും തോൽപ്പിക്കപ്പെട്ടു; അപ്പോൾ ശങ്കരന്റെ ഗണങ്ങളും അത്യന്തം വ്യാകുലരായി।

Verse 52

अथ सर्वे मिलित्वा ते निश्श्वस्य च मुहुर्मुहुः । परस्परं समूचुस्ते तत्प्रहारसमाकुलाः

അപ്പോൾ അവർ എല്ലാവരും ഒന്നിച്ചു കൂടി, വീണ്ടും വീണ്ടും നെടുവീർപ്പിട്ട്, ആ പ്രഹാരങ്ങളാൽ വ്യാകുലരായി പരസ്പരം സംസാരിച്ചു।

Verse 53

देवगणा ऊचुः । किं कर्तव्यं क्व गंतव्यं न ज्ञायंते दिशो दश । परिघं भ्रामयत्येष सव्यापसव्यमेव च

ദേവഗണങ്ങൾ പറഞ്ഞു—“ഇപ്പോൾ എന്ത് ചെയ്യണം, എവിടേക്ക് പോകണം? പത്ത് ദിക്കുകളും തിരിച്ചറിയാനാകുന്നില്ല. ഇത് പരിഘം ചുഴറ്റുന്നു—ഇടത്തേക്കും വലത്തേക്കും—എല്ലാം ആശയക്കുഴപ്പത്തിലാക്കുന്നു।”

Verse 54

ब्रह्मोवाच । एतत्कालेऽप्सरश्रेष्ठाः पुष्पचन्दनपाणयः । ऋषयश्च त्वदाद्या हि येऽतियुद्धेतिलालसाः

ബ്രഹ്മാവ് അരുളിച്ചെയ്തു—അന്നേരം പുഷ്പവും ചന്ദനലേപവും കൈകളിൽ ധരിച്ച ശ്രേഷ്ഠ അപ്സരസ്സുകൾ അവിടെ എത്തി. നിങ്ങളെ മുതലാക്കി മഹായുദ്ധദർശനത്തിൽ അത്യന്തം ആകാംക്ഷയുള്ള ഋഷിമാരും അവിടെ വന്നു ചേർന്നു.

Verse 55

ते सर्वे च समाजग्मुर्युद्धसंदर्शनाय वै । पूरितो व्योम सन्मार्गस्तैस्तदा मुनिसत्तम

അവർ എല്ലാവരും യുദ്ധദർശനത്തിനായി തീർച്ചയായും ഒരുമിച്ചു കൂടി. ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠാ, അന്നേരം അവരുടെ സാന്നിധ്യംകൊണ്ട് ആകാശവും അതിലെ മംഗളപഥങ്ങളും നിറഞ്ഞു.

Verse 56

तास्ते दृष्ट्वा रणं तं वै महाविस्मयमागताः । ईदृशं परमं युद्धं न दृष्टं चैकदापि हि

ആ യുദ്ധം കണ്ടപ്പോൾ അവർ മഹാവിസ്മയത്തിൽ ആകപ്പെട്ടു. ഇത്തരമൊരു പരമവും അപൂർവവുമായ യുദ്ധം അവർ ഒരിക്കലും മുമ്പ് കണ്ടിട്ടില്ലായിരുന്നു.

Verse 57

पृथिवी कंपिता तत्र समुद्रसहिता तदा । पर्वताः पतिताश्चैव चक्रुः संग्रामसंभवम्

അപ്പോൾ അവിടെയെല്ലാം സമുദ്രങ്ങളോടുകൂടി ഭൂമി കുലുങ്ങി. പർവ്വതങ്ങളും വീണു; ഇങ്ങനെ യുദ്ധത്തിൽ നിന്നുയർന്ന മഹാകലഹം പടർന്നു.

Verse 58

द्यौर्ग्रहर्क्षगणैर्घूर्ण्णा सर्वे व्याकुलतां गताः । देवाः पलायितास्सर्वे गणाश्च सकलास्तदा

ഗ്രഹ-നക്ഷത്രങ്ങളുടെ ചുഴലിക്കൂട്ടങ്ങൾ കൊണ്ട് ആകാശം കലങ്ങി. എല്ലാവരും വ്യാകുലരായി; അപ്പോൾ എല്ലാ ദേവന്മാരും സമസ്ത ഗണങ്ങളും കൂടി ഓടിപ്പോയി।

Verse 59

केवलं षण्मुखस्तत्र नापलायत विक्रमी । महावीरस्तदा सर्वानावार्य पुरतः स्थितः

അവിടെ പരാക്രമിയായ ഷൺമുഖൻ മാത്രമേ ഓടിപ്പോയില്ല. ആ മഹാവീരൻ അപ്പോൾ എല്ലാവരെയും തടഞ്ഞ് മുൻനിരയിൽ ദൃഢമായി നിന്നു।

Verse 60

शक्तिद्वयेन तद्युद्धे सर्वे च निष्फलीकृताः । सर्वास्त्राणि निकृत्तानि संक्षिप्तान्यमरैर्गणैः

ആ യുദ്ധത്തിൽ ആ രണ്ടു ശക്തികളാൽ എല്ലാവരുടെയും ശ്രമങ്ങൾ നിഷ്ഫലമായി. അമരഗണങ്ങൾ അവരുടെ എല്ലാ അസ്ത്രങ്ങളും വെട്ടി ചുരുക്കി കളഞ്ഞു.

Verse 61

येऽव स्थिताश्च ते सर्वे शिवस्यांतिकमागताः । देवाः पलायितास्सर्वे गणाश्च सकलास्तदा

അപ്പോൾ ആ സമയത്ത് ശേഷിച്ചിരുന്നവർ എല്ലാവരും ശിവന്റെ സമീപത്തേക്ക് എത്തി; എന്നാൽ ദേവന്മാർ എല്ലാവരും ഓടി രക്ഷപ്പെട്ടു, എല്ലാ ഗണങ്ങളും അന്നേ പലയനം ചെയ്തു.

Verse 62

ते सर्वे मिलिताश्चैव मुहुर्नत्वा शिवं तदा । अब्रुवन्वचनं क्षिप्रं कोऽयं गणवरः प्रभो

അപ്പോൾ അവർ എല്ലാവരും ഒന്നിച്ചുകൂടി, വീണ്ടും വീണ്ടും ശിവനോട് നമസ്കരിച്ചു വേഗത്തിൽ പറഞ്ഞു—“പ്രഭോ, അങ്ങയുടെ ഗണങ്ങളിൽ ഈ ശ്രേഷ്ഠൻ ആര്?”

Verse 63

पुरा चैव श्रुतं युद्धमिदानीं बहुधा पुनः । दृश्यते न श्रुतं दृष्टमीदृशं तु कदाचन

“പണ്ടുകാലത്ത് യുദ്ധങ്ങളെക്കുറിച്ച് ഞങ്ങൾ കേട്ടിട്ടുണ്ട്; ഇന്നും പലവിധമായി വീണ്ടും വീണ്ടും കേൾക്കുന്നു. എന്നാൽ കണ്ടതിലും കേട്ടതിലും ഇത്തരമൊരു യുദ്ധം ഒരിക്കലും ഉണ്ടായിട്ടില്ല.”

Verse 64

किंचिद्विचार्यतां देव त्वन्यथा न जयो भवेत् । त्वमेव रक्षकस्स्वामिन्ब्रह्मांडस्य न संशयः

“ഹേ ദേവാ, അല്പം ആലോചിക്കണമേ; അല്ലെങ്കിൽ വിജയം ലഭിക്കുകയില്ല. സ്വാമീ, സമസ്ത ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിന്റെയും രക്ഷകൻ അങ്ങ് മാത്രമാണ്—ഇതിൽ സംശയമില്ല.”

Verse 65

ब्रह्मोवाच । इत्येवं तद्वचः श्रुत्वा रुद्रः परमकोपनः । कोपं कृत्वा च तत्रैव जगाम स्वगणैस्सह

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ആ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ പരമക്രോധശീലനായ രുദ്രൻ അത്യന്തം കോപിച്ചു. കോപം ജ്വലിപ്പിച്ച് അവിടെയിൽ നിന്നുതന്നെ തന്റെ ഗണങ്ങളോടൊപ്പം പുറപ്പെട്ടു.

Verse 66

देवसैन्यं च तत्सर्वं विष्णुना चक्रिणा सह । समुत्सवं महत्कृत्वा शिवस्यानुजगाम ह

അപ്പോൾ സമസ്ത ദേവസൈന്യവും, ചക്രധാരിയായ വിഷ്ണുവിനോടൊപ്പം, മഹോത്സവം നടത്തി ശിവനെ പിന്തുടർന്നു.

Verse 67

एतस्मिन्नंतरे भक्त्या नमस्कृत्य महेश्वरम् । अब्रवीन्नारद त्वं वै देवदेवं कृतांजलिः

അതിനിടയിൽ ഭക്തിയോടെ മഹേശ്വരനെ നമസ്കരിച്ചു, കരംകൂപ്പി നാരദൻ ദേവദേവനെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു।

Verse 68

नारद उवाच । देवदेव महादेव शृणु मद्वचनं विभो । त्वमेव सर्वगस्स्वामी नानालीलाविशारदः

നാരദൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവദേവ മഹാദേവാ, ഹേ വിഭോ, എന്റെ വചനം ശ്രവിക്കണമേ. നീയേ സർവ്വത്രഗാമിയായ സ്വാമി; നാനാവിധ ദിവ്യലീലകളിൽ നിപുണൻ।

Verse 69

त्वया कृत्वा महालीलां गणगर्वोऽपहारितः । अस्मै दत्त्वा बलं भूरि देवगर्वश्च शंकर

ഹേ ശങ്കരാ! നീ മഹാലീല നടത്തി ഗണങ്ങളുടെ ഗർവ്വം അപഹരിച്ചു; അവനു ധാരാളം ബലം നൽകി ദേവന്മാരുടെ അഹങ്കാരവും ശമിപ്പിച്ചു।

Verse 70

दर्शितं भुवने नाथ स्वमेव बलमद्भुतम् । स्वतंत्रेण त्वया शंभो सर्वगर्वप्रहारिणा

ഹേ നാഥാ, ലോകങ്ങളിൽ നിങ്ങളുടെ തന്നെ അത്ഭുതബലം നിങ്ങൾ പ്രകടമാക്കി. ഹേ ശംഭോ, സർവ്വഗർവ്വത്തെ തകർക്കുന്ന നിങ്ങളുടെ സ്വതന്ത്ര ഐശ്വര്യത്താൽ നിങ്ങൾ ഇതു വെളിപ്പെടുത്തി।

Verse 71

इदानीं न कुरुष्वेश तां लीलां भक्तवत्सलः । स्वगणानमरांश्चापि सुसन्मान्याभिवर्द्धय

ഹേ ഈശ്വരാ, ഭക്തവത്സലാ, ഇനി ആ ലീല നടത്തരുതേ. നിങ്ങളുടെ ഗണങ്ങളെയും ദേവന്മാരെയും യഥോചിതമായി ആദരിച്ചു, അവരുടെ മംഗളവും സമൃദ്ധിയും വർധിപ്പിക്കണമേ।

Verse 72

न खेलयेदानीं जहि ब्रह्मपदप्रद । इत्युक्त्वा नारद त्वं वै ह्यंतर्द्धानं गतस्तदा

“ഇനി കളിച്ചുനിൽക്കരുത്—ഹേ ബ്രഹ്മപദപ്രദാ, അവനെ സംഹരിക്ക.” ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് നാരദൻ അന്നേ ക്ഷണത്തിൽ അന്തർധാനം ചെയ്തു.