शिवविहारवर्णनम् (Śivavihāra-varṇana) — “Description of Śiva’s Divine Pastimes/Sojourn”

Verse 1

इति श्रीशिवमहापुराणे रुद्रसंहितायां कुमारखण्डे शिवविहारवर्णनं नाम प्रथमोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീശിവമഹാപുരാണത്തിലെ റുദ്രസംഹിതയിലെ കുമാരഖണ്ഡത്തിൽ ‘ശിവവിഹാരവർണനം’ എന്ന ആദ്യ അധ്യായം ആരംഭിക്കുന്നു।

Verse 2

नारद उवाच । विवाहयित्वा गिरिजां शंकरो लोकशंकरः । गत्वा स्वपर्वतं ब्रह्मन् किमकार्षिद्धि तद्वद

നാരദൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ബ്രഹ്മൻ! ലോകക്ഷേമകാരിയായ ശങ്കരൻ ഗിരിജയെ വിവാഹം കഴിച്ച് തന്റെ പർവ്വതവാസത്തിലേക്ക് പോയ ശേഷം പിന്നെ എന്തു ചെയ്തു? ദയവായി പറയുക.

Verse 3

कथं हि तनयो जज्ञे शिवस्य परमात्मनः । यदर्थमात्मारामोऽपि समुवाह शिवां प्रभुः

പരമാത്മാവായ ശിവന് പുത്രൻ എങ്ങനെ ജനിച്ചു? സ്വയംപര്യാപ്തനായ ആത്മാരാമനായ പ്രഭു എന്തിനാണ് ശിവാ (പാർവതി)യെ വിവാഹം കഴിച്ചത്?

Verse 4

तारकस्य कथं ब्रह्मन् वधोऽभूद्देवशंकरः । एतत्सर्वमशेषेण वद कृत्वा दयां मयि

ഹേ പൂജ്യ ബ്രഹ്മൻ! ദേവശങ്കരന്റെ കൃപയും ശക്തിയും കൊണ്ടു താരകന്റെ വധം എങ്ങനെ സംഭവിച്ചു? എന്നോടു കരുണ കാണിച്ച് ഇതെല്ലാം സമ്പൂർണ്ണമായി പറയുക.

Verse 5

सूत उवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य नारदस्य प्रजापतिः । सुप्रसन्नमनाः स्मृत्वा शंकरं प्रत्युवाच ह

സൂതൻ പറഞ്ഞു—നാരദന്റെ വചനങ്ങൾ ഇങ്ങനെ കേട്ട പ്രജാപതി ബ്രഹ്മാവ് അത്യന്തം പ്രസന്നചിത്തനായി. ശങ്കരനെ സ്മരിച്ചു പിന്നെ മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 6

ब्रह्मोवाच । चरितं शृणु वक्ष्यामि शशिमौलेस्तु नारद । गुहजन्मकथां दिव्यां तारकासुरसद्वधम्

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ഹേ നാരദാ, കേൾക്കുക; ഇപ്പോൾ ഞാൻ ശശിമൗളിയായ ശിവന്റെ ദിവ്യചരിതം പറയും—ഗുഹയുടെ ജന്മകഥയും, താരകാസുരന്റെ ധർമ്മസമ്മത വധവും.

Verse 7

श्रूयतां कथयाम्यद्य कथां पापप्रणाशिनीम् । यां श्रुत्वा सर्वपापेभ्यो मुच्यते मानवो ध्रुवम्

ശ്രദ്ധിച്ചു കേൾക്കുക—ഇന്ന് ഞാൻ പാപനാശിനിയായ പുണ്യകഥ പറയുന്നു. അത് കേട്ടാൽ മനുഷ്യൻ നിശ്ചയമായി എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നും മോചിതനാകും।

Verse 8

इदमाख्यानमनघं रहस्यं परमाद्भुतम् । पापसंतापहरणं सर्वविघ्नविनाशनम्

ഈ ആഖ്യാനം മലിനതയില്ലാത്തതും പരമ രഹസ്യവും അത്യദ്ഭുതവും ആകുന്നു. പാപജന്യമായ ദുഃഖദാഹം അകറ്റി എല്ലാ വിഘ്നങ്ങളും നശിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 9

सर्वमंगलदं सारं सर्वश्रुतिमनोहरम् । सुखदं मोक्षबीजं च कर्ममूलनिकृंतनम्

ഇത് സർവമംഗളദായകമായ സാരം; എല്ലാ ശ്രുതികൾക്കും മനോഹരം. ഇത് സുഖപ്രദം, മോക്ഷത്തിന്റെ ബീജം, കൂടാതെ കർമമൂലം ഛേദിക്കുന്നതുമാണ്.

Verse 10

कैलासमागत्य शिवां विवाह्य शोभां प्रपेदे नितरां शिवोऽपि । विचारयामास च देवकृत्यं पीडां जनस्यापि च देवकृत्ये

കൈലാസത്തിൽ എത്തി ശിവാ (പാർവതി)യെ വിവാഹം കഴിച്ച് സ്വയം ഭഗവാൻ ശിവനും അത്യന്തം ദീപ്തി പ്രാപിച്ചു. എങ്കിലും അതേ നിലയിൽ അദ്ദേഹം ദേവകാര്യത്തെ ചിന്തിക്കുകയും, ദേവകാര്യവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് ജനങ്ങൾക്ക് ഉണ്ടാകുന്ന പീഡയും പരിഗണിക്കുകയും ചെയ്തു.

Verse 11

शिवस्स भगवान् साक्षात्कैलासमगमद्यदा । सौख्यं च विविधं चक्रुर्गणास्सर्वे सुहर्षिताः

സാക്ഷാൽ ഭഗവാൻ ശിവൻ കൈലാസത്തിൽ എത്തിയപ്പോൾ, മഹാഹർഷത്തോടെ നിറഞ്ഞ എല്ലാ ഗണങ്ങളും നാനാവിധ സുഖവും ആനന്ദവും അനുഭവിച്ച് പ്രകടിപ്പിച്ചു.

Verse 12

महोत्सवो महानासीच्छिवे कैलासमागते । देवास्स्वविषयं प्राप्ता हर्षनिर्भरमानसाः

ശിവൻ കൈലാസത്തിൽ എത്തിയപ്പോൾ മഹോത്സവം ഉദിച്ചു; ദേവന്മാർ തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ ലോകങ്ങളിലേക്കു മടങ്ങി, ഹർഷം നിറഞ്ഞ മനസ്സോടെ ഇരുന്നു।

Verse 13

अथ शंभुर्महादेवो गृहीत्वा गिरिजां शिवाम् । जगाम निर्जनं स्थानं महादिव्यं मनोहरम्

അപ്പോൾ ശംഭു മഹാദേവൻ ഗിരിജാ-ശിവയെ (പാർവതിയെ) കൈപിടിച്ച്, നിർജനമായ അത്യന്തം ദിവ്യവും മനോഹരവും ആയ സ്ഥലത്തേക്ക് പോയി।

Verse 14

शय्यां रतिकरीं कृत्वा पुष्पचन्दनचर्चिताम् । अद्भुतां तत्र परमां भोगवस्त्वन्वितां शुभाम्

അവിടെ പുഷ്പങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച് ചന്ദനലേപനം ചെയ്ത, രതി ഉണർത്തുന്ന ശയ്യ ഒരുക്കി; ഭോഗവസ്തുക്കളോടുകൂടിയ അത്ഭുതകരവും ശ്രേഷ്ഠവും ശുഭവുമായ ക്രമീകരണവും ചെയ്തു।

Verse 15

स रेमे तत्र भगवाञ्शंभुगिरिजया सह । सहस्रवर्षपर्यन्तं देवमानेन मानदः

അവിടെ ഭഗവാൻ ശംഭു ഗിരിജയോടൊപ്പം രമിച്ചു; ദേവമാനപ്രകാരം പൂർണ്ണമായ ആയിരം വർഷം വരെ—അവൻ എല്ലാവർക്കും മാനമരുളുന്നവൻ।

Verse 16

दुर्गांगस्पर्शमात्रेण लीलया मूर्च्छितः शिवः । मूर्च्छिता सा शिवस्पर्शाद्बुबुधे न दिवानिशम्

ദുർഗയുടെ ദേഹസ്പർശമാത്രത്തിൽ ശിവൻ ലീലയിൽ മൂർച്ചിതനായതുപോലെ ആയി; അവളും ശിവസ്പർശത്തിൽ മൂർച്ചിതയായി പകലും രാത്രിയും ബോധം പ്രാപിച്ചില്ല।

Verse 17

हरे भोगप्रवृत्ते तु लोकधर्म प्रवर्तिनि । महान् कालो व्यतीयाय तयोः क्षण इवानघ

ഹേ നിർമലനേ! അവർ ഇരുവരും ഭോഗത്തിൽ ലീനരായി ലോകധർമ്മം പ്രവർത്തിപ്പിക്കുമ്പോൾ, മഹത്തായ കാലവും അവർക്കു ക്ഷണമാത്രംപോലെ കടന്നുപോയി.

Verse 18

अथ सर्वे सुरास्तात एकत्रीभूय चैकदा । मंत्रयांचक्रुरागत्य मेरौ शक्रपुरोगमाः

അപ്പോൾ, ഹേ പ്രിയനേ, എല്ലാ ദേവന്മാരും ഒരിക്കൽ ഒരുമിച്ച് സംഗമിച്ചു. ഇന്ദ്രൻ മുൻപന്തിയിൽ നിന്നുകൊണ്ട് അവർ മേരു പർവതത്തിലേക്ക് വന്ന് പരസ്പരം ആലോചന തുടങ്ങി.

Verse 19

सुरा ऊचुः । विवाहं कृतवाञ्छंभुरस्मत्कार्यार्थमीश्वरः । योगीश्वरो निर्विकारो स्वात्मारामो निरंजनः

ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു—ഞങ്ങളുടെ കാര്യസിദ്ധിക്കായി ഈശ്വരൻ ശംഭു വിവാഹം ചെയ്തു. അദ്ദേഹം യോഗീശ്വരൻ, നിർവികാരൻ, സ്വാത്മാരാമൻ, നിരഞ്ജനൻ ആയിട്ടും ഞങ്ങളുടെ ആവശ്യത്തിനായി ഈ ലൗകിക കർമ്മം സ്വീകരിച്ചു.

Verse 20

नोत्पन्नस्तनयस्तस्य न जानामोऽत्र कारणम् । विलंबः क्रियते तेन कथं देवेश्वरेण ह

അവർക്കു പുത്രൻ ജനിച്ചിട്ടില്ല; അതിന്റെ കാരണം ഇവിടെ ഞങ്ങൾ അറിയുന്നില്ല. എന്നാൽ ദേവേശ്വരനായ ശങ്കരൻ എന്തുകൊണ്ട് ഇങ്ങനെ വൈകിക്കുന്നു?

Verse 21

एतस्मिन्नंतरे देवा नारदाद्देवदर्शनात् । बुबुधुस्तन्मितं भोगं तयोश्च रममाणयोः

ഇതിനിടയിൽ, ദിവ്യദർശനം ലഭിച്ച നാരദനിൽ നിന്ന് കേട്ട് ദേവന്മാർ മനസ്സിലാക്കി—ആ ദിവ്യദമ്പതികൾ രമിച്ചിരുന്നാലും അവരുടെ ഭോഗം അളവോടെയും നിയന്ത്രണത്തോടെയും ആയിരുന്നു.

Verse 22

चिरं ज्ञात्वा तयोर्भोगं चिंतामापुस्सुराश्च ते । ब्रह्माणं मां पुरस्कृत्य ययुर्नारायणांतिकम्

അവരുടെ ഇരുവരുടെയും ഭോഗം ദീർഘകാലം തുടരുമെന്ന് അറിഞ്ഞ് ആ ദേവന്മാർ ആശങ്കപ്പെട്ടു. എന്നെ—ബ്രഹ്മാവിനെ—മുന്നിൽ നിർത്തി അവർ നാരായണന്റെ സന്നിധിയിലേക്കു പോയി.

Verse 23

तं नत्वा कथितं सर्वं मया वृत्तांतमीप्सितम् । सन्तस्थिरे सर्वदेवा चित्रे पुत्तलिका यथा

അവനെ നമസ്കരിച്ചു ഞാൻ അഭിപ്രേതമായ വൃത്താന്തം മുഴുവനായി പറഞ്ഞു. പിന്നെ എല്ലാ ദേവന്മാരും ചിത്രത്തിലെ പ്രതിമകളെപ്പോലെ നിശ്ചലവും മൗനവുമായി നിന്നു.

Verse 24

ब्रह्मोवाच । सहस्रवर्ष पर्य्यन्तं देवमानेन शंकरः । रतौ रतश्च निश्चेष्टो योगी विरमते न हि

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ദേവമാനപ്രകാരം ആയിരം വർഷം വരെ ശങ്കരൻ രതിയിൽ രതനായി ഇരുന്നുവെങ്കിലും, യോഗിയായ അദ്ദേഹം നിശ്ചലനായി, അന്തഃസമാധിയിൽ നിന്ന് ഒരിക്കലും വിരമിച്ചില്ല.

Verse 25

भगवानुवाच । चिन्ता नास्ति जगद्धातस्सर्वं भद्रं भविष्यति । शरणं व्रज देवेश शंकरस्य महाप्रभोः

ഭഗവാൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ജഗദ്ധാതാവേ, ദുഃഖിക്കരുത്; എല്ലാം മംഗളകരമാകും. ഹേ ദേവേശാ, മഹാപ്രഭു ശങ്കരന്റെ ശരണം പ്രാപിക്കൂ.

Verse 26

महेशशरणापन्ना ये जना मनसा मुदा । तेषां प्रजेशभक्तानां न कुतश्चिद्भयं क्वचित्

ആനന്ദമുള്ള മനസ്സോടെ മഹേശ്വരന്റെ ശരണം പ്രാപിച്ചവർക്ക്—അത്തരം പ്രഭുഭക്തരെ ഏതുദിശയിൽ നിന്നുമോ ഏതുകാലത്തുമോ ഭയം സ്പർശിക്കുകയില്ല.

Verse 27

शृंगारभंगस्समये भविता नाधुना विधे । कालप्रयुक्तं कार्यं च सिद्धिं प्राप्नोति नान्यथा

ഹേ വിധാതാവേ! ശൃംഗാരഭംഗം യഥാസമയത്തിൽ സംഭവിക്കും; ഇപ്പോഴല്ല. കാലാനുസൃതമായി ചെയ്ത കര്‍മ്മം മാത്രമേ സിദ്ധി പ്രാപിക്കൂ; അല്ലാതെ അല്ല.

Verse 28

शम्भोस्सम्भोगमिष्टं को भेदं कर्तुमिहेश्वरः । पूर्णे वर्षसहस्रे च स्वेच्छया हि विरंस्यति

ശംഭുവിന് പ്രിയമായതിൽ ഇവിടെ ഭേദം വരുത്താൻ ആര് കഴിയും? പൂർണ്ണമായ ആയിരം വർഷങ്ങൾ കഴിഞ്ഞാലും അവൻ തന്റെ സ്വേച്ഛയാൽ മാത്രം അതിൽ നിന്ന് വിരക്തനാകും.

Verse 29

स्त्रीपुंसो रतिविच्छेदमुपायेन करोति यः । तस्य स्त्रीपुत्रयोर्भेदो भवेज्जन्मनि जन्मनि

ആരായാലും കപടോപായത്തോടെ സ്ത്രീ-പുരുഷരുടെ പ്രേമസംയോഗം വേർപെടുത്തുന്നുവെങ്കിൽ, അവന് ജന്മം ജന്മമായി ഭാര്യയും പുത്രന്മാരും വിട്ടു വേർപാട് സംഭവിക്കും.

Verse 30

भ्रष्टज्ञानो नष्टकीर्त्तिरलक्ष्मीको भवेदिह । प्रयात्यंते कालसूत्र वर्षलक्षं स पातकी

ആ പാപി ഇവിടെ വിവേകജ്ഞാനം നഷ്ടപ്പെട്ടവനായി, കീർത്തി നശിച്ചവനായി, ദുര്ഭാഗ്യബാധിതനായി മാറുന്നു. മരണാനന്തരം അവനെ കാലസൂത്ര നരകത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയി ഒരു ലക്ഷം വർഷം അവിടെ പാർപ്പിക്കുന്നു.

Verse 31

रंभायुक्तं शक्रमिमं चकार विरतं रतौ । महामुनीन्द्रो दुर्वासास्तत्स्त्रीभेदो बभूव ह

മഹാമുനീന്ദ്രനായ ദുർവാസാവ്, രംഭയോടുകൂടിയ ഈ ഇന്ദ്രനെ രതിസുഖത്തിൽ നിന്ന് വിരമിപ്പിച്ചു; അതിനാൽ ആ ദമ്പതികൾക്കിടയിൽ സത്യമായും വേർപാട് സംഭവിച്ചു.

Verse 32

पुनरन्यां स संप्राप्य विषेव्य शुभपाणिकाम् । दिव्यं वर्षसहस्रं च विजहौ विरहज्वरम्

പിന്നെയും അവൻ മറ്റൊരു ശുഭകന്യയെ പ്രാപിച്ച് അവളുടെ സഹവാസം ആസ്വദിച്ചു; വിരഹജ്വരം വിട്ട് ആയിരം ദിവ്യവർഷങ്ങൾ ജീവിച്ചു।

Verse 33

घृताच्या सह संश्लिष्टं कामं वारितवान् गुरुः । षण्मासाभ्यंतरे चन्द्रस्तस्य पत्नीं जहार ह

ഘൃതാചിയോടു ചേർന്ന് അടുത്ത് ലീനമായിരിക്കെ അവനിൽ കാമം ഉദിച്ചപ്പോൾ ഗുരു ആ വാഞ്ഛയെ തടഞ്ഞു; എങ്കിലും ആറുമാസത്തിനുള്ളിൽ ചന്ദ്രൻ അവന്റെ ഭാര്യയെ അപഹരിച്ചു।

Verse 34

पुनश्शिवं समाराध्य कृत्वा तारामयं रणम् । तारां सगर्भां संप्राप्य विजहौ विरहज्वरम्

അതിനുശേഷം അവൻ വീണ്ടും പരമേശ്വരനായ ശിവനെ ആരാധിച്ചു; താരയ്ക്കായി യുദ്ധം നടത്തി, ഗർഭിണിയായ താരയെ പ്രാപിച്ചപ്പോൾ വിരഹജ്വരം വിട്ടു।

Verse 35

मोहिनीसहितं चन्द्रं चकार विरतं रतौ । महर्षिर्गौतमस्तस्य स्त्रीविच्छेदो बभूव ह

മോഹിനിയോടുകൂടെ (പ്രഭു) ചന്ദ്രനെ രതിഭോഗത്തിൽ നിന്ന് വിരമിപ്പിച്ചു; ആ ചന്ദ്രന് ഭാര്യാവിച്ഛേദം സംഭവിച്ചു എന്നു മഹർഷി ഗൗതമൻ പറയുന്നു।

Verse 36

हरिश्चन्द्रो हालिकं च वृषल्यासह संयुतम् । चारयामास निश्चेष्टं निर्जनं तत्फलं शृणु

രാജാ ഹരിശ്ചന്ദ്രൻ ഹാലികനെയും—അവനോടൊപ്പം ചേർന്ന വൃഷല്യയോടുകൂടെ—ശക്തിഹീനനാക്കി നിർജനസ്ഥാനത്തേക്ക് ഓടിച്ചു വിട്ടു; ഇനി ആ കൃത്യത്തിന്റെ ഫലം കേൾക്കുക।

Verse 37

भ्रष्टः स्त्रीपुत्रराज्येभ्यो विश्वामित्रेण ताडितः । ततश्शिवं समाराध्य मुक्तो भूतो हि कश्मलात्

ഭാര്യ, പുത്രൻ, രാജ്യം എന്നിവ നഷ്ടപ്പെട്ടു വിശ്വാമിത്രന്റെ ശിക്ഷ അനുഭവിച്ച അവൻ, പിന്നീട് ഭക്തിയോടെ ശിവനെ സമാരാധിച്ചു; അങ്ങനെ ഭീകര പാപമോഹത്തിന്റെ കല്മഷത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനായി।

Verse 38

अजामिलं द्विजश्रेष्ठं वृषल्या सह संयुतम् । न भिया वारयामासुस्सुरास्तां चापि केचन

അജാമിലൻ എന്ന ദ്വിജശ്രേഷ്ഠൻ ഒരു വൃഷലിയോടൊപ്പം ചേർന്നിരുന്നു; എന്നാൽ ഭയത്താൽ ദേവന്മാരിൽ ആരും അവനെ യാതൊരു വിധത്തിലും തടയാൻ ധൈര്യപ്പെട്ടില്ല।

Verse 39

सर्वं निषेकसाध्यं च निषेको बलवान् विधे । निषेकफलदो वै स निषेकः केन वार्य्यते

‘ഹേ വിധാതാവേ! എല്ലാം നിഷേകം (ദീക്ഷ/അഭിഷേകം) കൊണ്ടാണ് സിദ്ധമാകുന്നത്; നിഷേകം മഹാബലവാനാണ്. അത് നിഷേകഫലം നൽകുന്നു—അത്തരം നിഷേകത്തെ ആരാണ് തടയാൻ കഴിയുക?’

Verse 40

दिव्यं वर्षसहस्रं च शंभोः संभोगकर्म तत् । पूर्णे वर्षसहस्रे च गत्वा तत्र सुरेश्वराः

ശംഭുവിന്റെ ആ ദിവ്യ സംയോഗകർമ്മം ഒരു സഹസ്ര ദിവ്യവർഷങ്ങൾ വരെ തുടർന്നു. സഹസ്രവർഷം പൂർത്തിയായപ്പോൾ ദേവാധിപന്മാർ അവിടേക്കു ചെന്നു പ്രഭുവിനെ സമീപിച്ചു.

Verse 41

येन वीर्यं पतेद्भूमौ तत् करिष्यथ निश्चितम् । तत्र वीर्य्ये च भविता स्कन्दनामा प्रभोस्सुतः

ഏതു മാർഗ്ഗത്തിലായാലും ദിവ്യവീര്യം ഭൂമിയിൽ പതിക്കുമാറ്—അത് നിർഭയമായി ചെയ്യുക. ആ വീര്യത്തിൽ നിന്നുതന്നെ പ്രഭുവിന്റെ പുത്രൻ ജനിച്ച് ‘സ്കന്ദ’ എന്ന നാമം പ്രാപിക്കും.

Verse 42

अधुना स्वगृहं गच्छ विधे सुरगणैस्सह । करोतु शंभुस्संभोगं पार्वत्या सह निर्जने

ഇപ്പോൾ, ഹേ വിധി (ബ്രഹ്മാ), ദേവഗണങ്ങളോടുകൂടെ നിന്റെ സ്വഗൃഹത്തിലേക്ക് മടങ്ങുക; ശംഭു നിർജനത്തിൽ പാർവതിയോടൊപ്പം ദാമ്പത്യസംഗമം ആസ്വദിക്കട്ടെ।

Verse 43

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा कमलाकान्तः शीघ्रं स्वन्तः पुरं ययौ । स्वालयं प्रययुर्देवा मया सह मुनीश्वर

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ട് കമലാകാന്തൻ (ലക്ഷ്മീപതി വിഷ്ണു) വേഗത്തിൽ തന്റെ അന്തഃപുര-ധാമത്തിലേക്ക് പോയി. ഹേ മുനീശ്വരാ, ദേവന്മാരും എന്നോടൊപ്പം തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ വാസസ്ഥാനങ്ങളിലേക്കു മടങ്ങി.

Verse 44

शक्तिशक्तिमतोश्चाऽथ विहारेणाऽति च क्षितिः । भाराक्रांता चकंपे सा सशेषाऽपि सकच्छपा

അപ്പോൾ ശക്തിയും ശക്തിമാനായ പ്രഭുവും വിഹരിക്കുമ്പോൾ ഭൂമി അത്യന്തം കുലുങ്ങി. അവരുടെ അപാര ദിവ്യഭാരത്താൽ അമർന്നു, ശേഷനും കച്ചപനും താങ്ങായിരുന്നിട്ടും അവൾ വിറച്ചു.

Verse 45

कच्छपस्य हि भारेण सर्वाधारस्समीरणः । स्तंभितोऽथ त्रिलोकाश्च बभूवुर्भयविह्वलाः

കച്ചപന്റെ ഭാരത്താൽ അമർന്നു സർവാധാരമായ പ്രാണവായു (സമീരണം) സ്തംഭിച്ചു. അപ്പോൾ ത്രിലോകങ്ങളും ഭയവിഹ്വലമായി കുലുങ്ങി.

Verse 46

अथ सर्वे मया देवा हरेश्च शरणं ययुः । सर्वं निवेदयांचक्रुस्तद्वृत्तं दीनमानसाः

അപ്പോൾ ദേവന്മാർ എല്ലാവരും എന്നോടൊപ്പം ഹരൻ (ശിവൻ) എന്ന ശരണത്തിലേക്ക് പോയി. ദുഃഖത്താൽ ദീനമായ മനസ്സോടെ സംഭവിച്ച മുഴുവൻ വൃത്താന്തവും അവനോട് അറിയിച്ചു.

Verse 47

देवा ऊचुः । देवदेव रमानाथ सर्वाऽवनकर प्रभोः । रक्ष नः शरणापन्नान् भयव्याकुलमानसान्

ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവദേവ, ഹേ രമാനാഥ, സർവ്വരെയും കാക്കുന്ന പ്രഭോ! ഞങ്ങൾ ശരണാഗതരാണ്; ഭയത്തിൽ വ്യാകുലമായ ഞങ്ങളുടെ മനസ്സുകളെ രക്ഷിക്കണമേ.

Verse 48

स्तंभितस्त्रिजगत्प्राणो न जाने केन हेतुना । व्याकुलं मुनिभिर्लेखैस्त्रैलोक्यं सचराचरम्

ത്രിജഗത്തിന്റെ പ്രാണൻ തന്നെ നിശ്ചലമായതുപോലെ തോന്നി—എന്തു കാരണമെന്നു എനിക്കറിയില്ല. മുനിമാരുടെ പ്രഖ്യാപനങ്ങളും എഴുതിയ വിധികളും മൂലം ചരാചരങ്ങളോടുകൂടിയ സമസ്ത ത്രൈലോക്യവും വ്യാകുലമായി.

Verse 49

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा सकला देवा मया सह मुनीश्वर । दीनास्तस्थुः पुरो विष्णोर्मौनीभूतास्सु दुःखिताः

ബ്രഹ്മാവ് അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ മുനീശ്വരാ! ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ട്, എന്നോടുകൂടെ എല്ലാ ദേവന്മാരും വിഷ്ണുവിന്റെ മുമ്പിൽ ദീനരായി നിന്നു; മൗനമായി, മഹാദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങി।

Verse 50

तदाकर्ण्य समादाय सुरान्नः सकलान् हरिः । जगाम पर्वतं शीघ्रं कैलासं शिववल्लभम्

അത് കേട്ട ഹരി (വിഷ്ണു) ഞങ്ങളോടുകൂടെ എല്ലാ ദേവന്മാരെയും കൂട്ടിച്ചേർത്ത്, ശിവനു പ്രിയമായ കൈലാസപർവതത്തിലേക്ക് വേഗത്തിൽ പുറപ്പെട്ടു।

Verse 51

तत्र गत्वा हरिर्देवैर्मया च सुरवल्लभः । ययौ शिववरस्थानं शंकरं द्रष्टुकाम्यया

അവിടെ എത്തിയ ശേഷം, ദേവന്മാർക്ക് പ്രിയനായ ഹരി (വിഷ്ണു) ദേവഗണങ്ങളോടും എന്നോടും കൂടി, ശങ്കരനെ ദർശിക്കുവാനുള്ള ആഗ്രഹത്തോടെ ശിവന്റെ ശ്രേഷ്ഠ ധാമത്തിലേക്ക് നീങ്ങി।

Verse 52

तत्र दृष्ट्वा शिवं विष्णुर्नसुरैर्विस्मितोऽभवत् । तत्र स्थिताञ् शिवगणान् पप्रच्छ विनयान्वितः

അവിടെ ശിവനെ കണ്ടപ്പോൾ വിഷ്ണു അസുരന്മാരെപ്പോലെ അല്ല, മറിച്ച് വിസ്മയിച്ചു. തുടർന്ന് അവിടെ നിന്നിരുന്ന ശിവഗണങ്ങളെ അദ്ദേഹം വിനയത്തോടെ ചോദിച്ചു.

Verse 53

विष्णुरुवाच । हे शंकराः शिवः कुत्र गतस्सर्वप्रभुर्गणाः । निवेदयत नः प्रीत्या दुःखितान्वै कृपालवः

വിഷ്ണു പറഞ്ഞു—ഹേ ശങ്കരഗണങ്ങളേ! സർവ്വപ്രഭുവായ ശിവൻ എവിടെ പോയി? അവന്റെ ഗണങ്ങളും എവിടെ? കരുണാളുക്കളേ, ഞങ്ങൾ ദുഃഖിതരാണ്; സ്നേഹത്തോടെ ഞങ്ങളോട് അറിയിക്കൂ।

Verse 54

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य सामरस्य हरेर्गुणाः । प्रोचुः प्रीत्या गणास्ते हि शंकरस्य रमापतिम्

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ആ സമരസനായ ഹരിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, ശങ്കരഭക്തരും ഹരിയുടെ ഗുണങ്ങളെ പുകഴ്ത്തുന്നവരുമായ ആ ഗണങ്ങൾ സ്നേഹത്തോടെ രമാപതി (വിഷ്ണു)യോട് പറഞ്ഞു।

Verse 55

शिवगणा ऊचुः । हरे शृणु शिवप्रीत्या यथार्थं ब्रूमहे वयम् । ब्रह्मणा निर्जरैस्सार्द्धं वृत्तान्तमखिलं च यत्

ശിവഗണങ്ങൾ പറഞ്ഞു—ഹേ ഹരേ! ശിവപ്രീതിയോടെ കേൾക്കുക; ഞങ്ങൾ യഥാർത്ഥം തന്നെയാകും പറയുക. ബ്രഹ്മാവിനോടും ദേവന്മാരോടും കൂടി സംഭവിച്ച മുഴുവൻ വൃത്താന്തവും ഞങ്ങൾ അറിയിക്കും।

Verse 56

सर्वेश्वरो महादेवो जगाम गिरिजालयम् । संस्थाप्य नोऽत्र सुप्रीत्या रानालीलाविशारदः

സർവ്വേശ്വരനായ മഹാദേവൻ ഗിരിജയുടെ ആലയത്തിലേക്ക് പോയി. ഞങ്ങളെ ഇവിടെ അത്യന്തം സ്നേഹത്തോടെ സ്ഥാപിച്ച ശേഷം, ദിവ്യലീലയിൽ നിപുണനായ അവൻ പ്രസ്ഥാനം ചെയ്തു।

Verse 57

तद्गुहाभ्यन्तरे शंभुः किं करोति महेश्वरः । न जानीमो रमानाथ व्यतीयुर्बहवस्समाः

ആ ഗുഹയുടെ ഉള്ളിൽ ശംഭു—മഹേശ്വരൻ—എന്ത് ചെയ്യുന്നു? ഹേ രമാനാഥാ, ഞങ്ങൾ അറിയുന്നില്ല; അനേകം വർഷങ്ങൾ കഴിഞ്ഞുപോയി.

Verse 58

ब्रह्मोवाच । श्रुत्वेति वचनं तेषां स विष्णुस्सामरो मया । विस्मितोऽति मुनिश्रेष्ठ शिवद्वारं जगाम ह

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—അവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, ആ വിഷ്ണു ദേവന്മാരോടും എന്നോടും കൂടി അത്യന്തം വിസ്മയിച്ചു, ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠാ; പിന്നെ ശിവന്റെ വാതിലിലേക്കു പോയി.

Verse 59

तत्र गत्वा मया देवैस्स हरिर्देववल्लभः । आर्तवाण्या मुने प्रोचे तारस्वरतया तदा

അവിടെ ദേവന്മാരോടൊപ്പം ചെന്നപ്പോൾ, ദേവപ്രിയനായ ഹരി, ഹേ മുനേ, അന്ന് ആർത്തവാണിയോടെ ഉയർന്നും വലിഞ്ഞും നിന്ന സ്വരത്തിൽ എന്നോടു പറഞ്ഞു।

Verse 60

शंभुमस्तौन्महाप्रीत्या सामरो हि मया हरिः । तत्र स्थितो मुनिश्रेष्ठ सर्वलोकप्रभुं हरम्

ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠാ, ഞാൻ ഹരി (വിഷ്ണു) സാമഗാനങ്ങളോടെ മഹാപ്രീതിയോടെ ശംഭുവിനെ സ്തുതിച്ചു. അവിടെ നിന്നുകൊണ്ട് സർവ്വലോകപ്രഭുവായ ഹരനെ ഞാൻ പുകഴ്ത്തി।

Verse 61

विष्णुरुवाच । किं करोषि महादेवाऽभ्यन्तरे परमेश्वर । तारकार्तान्सुरान्सर्वान्पाहि नः शरणागतान्

വിഷ്ണു പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാദേവാ, ഹേ പരമേശ്വരാ, നീ അകത്ത് അന്തർഹിതനായി എന്തു ചെയ്യുന്നു? താരകനാൽ പീഡിതരായ എല്ലാ ദേവന്മാരെയും കാക്കുക; ശരണാഗതരായ ഞങ്ങളെ രക്ഷിക്കണം।

Verse 62

इत्यादि संस्तुवञ् शंभुं बहुधा सोमरैर्मया । रुरोदाति हरिस्तत्र तारकार्तैर्मुनीश्वर

ഓ മുനീശ്വരാ! ഇങ്ങനെ ഞാൻ രചിച്ച ദിവ്യ സോമസ്തോത്രങ്ങളാൽ ശംഭുവിനെ പലവിധം സ്തുതിക്കുമ്പോൾ, അവിടെ ഹരി (വിഷ്ണു) താരകന്റെ പീഡയിൽ ദുഃഖിച്ച് കരഞ്ഞുതുടങ്ങി.

Verse 63

दुःखकोलाहलस्तत्र बभूव त्रिदिवौकसाम् । मिश्रितश्शिव संस्तुत्याऽसुरार्त्तानां मुनीश्वर

ഓ മുനീശ്വരാ! അവിടെ ത്രിദിവവാസികളിൽ ദുഃഖത്തിന്റെ കോലാഹലം ഉയർന്നു; അത് ശിവസ്തുതിയോടു ചേർന്നു, കാരണം അവർ പീഡിത അസുരരുടെ ദുഃസ്ഥിതി കണ്ടു.