Kumārasya Krāuñcaparvatagamanam (Kumāra’s Departure to Mount Krāuñca)
സൂതൻ വീണ്ടും പറയുന്നു—ഭക്തിയോടെ ശ്രദ്ധിച്ച് ശ്രവിക്കുന്നത് പാവനമാക്കുന്നു; ‘ദിവ്യ കുമാരചരിതം’ പാപനാശകമാണ്. താരകവധത്തിൽ പ്രസിദ്ധനായ ശിവപുത്രൻ കുമാരൻ ഭൂമിസഞ്ചാരം കഴിഞ്ഞ് കൈലാസത്തിലേക്ക് മടങ്ങുന്നു. അപ്പോൾ ഒരു സുരഋഷി വന്ന് ഗണേശവിവാഹാദി വാർത്തകൾ അറിയിച്ച് കുമാരന്റെ നിശ്ചയം വഴിമാറുന്നു. കുമാരൻ മാതാപിതാക്കളെ നമസ്കരിച്ചു, അവർ തടയാൻ ശ്രമിച്ചിട്ടും, ക്രൗഞ്ചപർവതത്തിലേക്ക് പുറപ്പെടുന്നു. വിരഹത്തിൽ ദുഃഖിതയായ ഗിരിജയെ ശങ്കരൻ ആശ്വസിപ്പിക്കുന്നു—ശോകിക്കരുത്, പുത്രൻ മടങ്ങിവരും. ദുഃഖം മാറാതിരുന്നതിനാൽ ശങ്കരൻ ദേവന്മാരെയും ഋഷിമാരെയും ഗണങ്ങളോടുകൂടെ അയച്ച് കുമാരനെ തിരികെ കൊണ്ടുവരാൻ കല്പിക്കുന്നു; അവർ ഭക്തിയോടെ നമസ്കരിച്ചു വീണ്ടും വീണ്ടും അപേക്ഷിക്കുന്നു. അധ്യായത്തിന്റെ ഗൂഢബോധം—ദൈവകുടുംബത്തിലെ വിരഹ-സമാഗമവും ലോകഭരണത്തിന്റെ പാഠമായി, ഉപദേശം, നിയോഗം, സമരസത പുനഃസ്ഥാപനം എന്നിവയിലൂടെ സൃഷ്ടിസമതുല്യം നിലനിർത്തുന്നു എന്നതാണ്।
Shlokas
Verse 1
सूत उवाच । अतः परं प्रवक्ष्यामि मल्लिकार्जुनसंभवम् । यः श्रुत्वा भक्तिमान्धीमान्सर्वपापैः प्रमुच्यते
സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഇനി ഞാൻ മല്ലികാർജുനന്റെ പുണ്യപ്രാകട്യകഥ പ്രസ്താവിക്കുന്നു. ഭക്തിയോടും സ്ഥിരമായ വിവേകബുദ്ധിയോടും കൂടി ഇത് കേൾക്കുന്നവൻ സർവ്വപാപങ്ങളിൽ നിന്നു മോചിതനാകും.
Verse 2
पूर्वं चा कथितं यच्च तत्पुनः कथयाम्यहम् । कुमारचरितं दिव्यं सर्वपापविनाशनम्
മുമ്പ് പറഞ്ഞതിനെ ഞാൻ വീണ്ടും പറയുന്നു. സർവ്വപാപനാശകമായ കുമാരൻ (സ്കന്ദൻ) എന്ന ദിവ്യചരിതം ഞാൻ വിവരിക്കും.
Verse 3
यदा पृथ्वीं समाक्रम्य कैलासं पुनरागतः । कुमारस्स शिवापुत्रस्तारकारिर्महाबलः
മഹാബലനായ കുമാരൻ—ശിവപുത്രൻ, താരകാസുരസംഹാരകൻ—ഭൂമിയെ സഞ്ചരിച്ച് വീണ്ടും കൈലാസത്തിലേക്ക് മടങ്ങിയപ്പോൾ.
Verse 4
तदा सुरर्षिरागत्य सर्वं वृत्तं जगाद ह । गणेश्वरविवाहादि भ्रामयंस्तं स्वबुद्धितः
അപ്പോൾ ദേവർഷി വന്ന് സംഭവിച്ച എല്ലാം അവനോട് പറഞ്ഞു—ഗണേശ്വരന്റെ വിവാഹാദി മുതൽ ആരംഭിച്ച്—സ്വവിവേകബുദ്ധിയാൽ അവനെ വഴിനടത്തി തിരുത്തുകയും ചെയ്തു.
Verse 5
तच्छुत्वा स कुमारो हि प्रणम्य पितरौ च तौ । जगाम पर्वतं क्रौचं पितृभ्यां वारितोऽपि हि
അത് കേട്ട ദിവ്യകുമാരൻ തന്റെ ഇരുപിതാമാതാക്കളെയും നമസ്കരിച്ചു; അവർ തടഞ്ഞിട്ടും ക്രൗഞ്ചപർവതത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു।
Verse 6
कुमारस्य वियोगेन तन्माता गिरिजा यदा । दुःखितासीत्तदा शंभुस्तामुवाच सुबोधकृत्
കുമാരന്റെ വിരഹം മൂലം അവന്റെ മാതാവ് ഗിരിജ അത്യന്തം ദുഃഖിതയായപ്പോൾ, സുദ്ബോധം നൽകുന്ന ശംഭു (ശിവൻ) അവളെ ആശ്വസിപ്പിച്ച് ഉപദേശിച്ചു।
Verse 7
कथं प्रिये दुःखितासि न दुःखं कुरु पार्वति । आयास्यति सुतः सुभ्रूस्त्यज्यतां दुःखमुत्कटम्
“പ്രിയേ, നീ എന്തിന് ദുഃഖിതയാകുന്നു? ഹേ പാർവതി, ശോകിക്കരുത്. ഹേ സുന്ദരഭ്രൂവതീ, പുത്രൻ നിശ്ചയമായി വരും; അതിനാൽ ഈ കഠിന ദുഃഖം വിട്ടുകളയുക.”
Verse 8
सा यदा च न तन्मेने पार्वती दुःखिता भृशम् । तदा च प्रेषितास्तत्र शंकरेण सुरर्षयः
പാർവതി അത് അംഗീകരിക്കാതെ അത്യന്തം ദുഃഖിതയായപ്പോൾ, ശങ്കരൻ അവിടേക്ക് ദേവർഷിമാരെ അയച്ചു।
Verse 9
देवाश्च ऋषयस्सर्वे सगणा हि मुदान्विताः । कुमारानयनार्थं वै तत्र जग्मुः सुबुद्धयः
എല്ലാ ദേവന്മാരും സർവ്വ ഋഷിമാരും തങ്ങളുടെ ഗണങ്ങളോടുകൂടി, ആനന്ദത്തിൽ നിറഞ്ഞ്, ദിവ്യ കുമാരനെ ആഹ്വാനിച്ച് കൊണ്ടുവരുവാൻ സുസ്പഷ്ടബുദ്ധിയോടെ അവിടേക്ക് പോയി।
Verse 10
तत्र गत्वा च ते सर्वे कुमारं सुप्रणम्य च । विज्ञाप्य बहुधाप्येनं प्रार्थनां चक्रुरादरात्
അവിടെ ചെന്നു അവർ എല്ലാവരും കുമാരനെ ഭക്തിയോടെ ആഴമായി നമസ്കരിച്ചു. പിന്നെ വീണ്ടും വീണ്ടും ആദരത്തോടെ അറിയിച്ച്, ഭക്തിപൂർവ്വം അപേക്ഷ നടത്തി.
Verse 11
देवादिप्रार्थनां तां च शिवाज्ञासंकुलां गुरुः । न मेने स कुमारो हि महाहंकारविह्वलः
ശിവാജ്ഞയാൽ നിറഞ്ഞ ദേവാദികളുടെ ആ അപേക്ഷയെ ആ ഗുരു അംഗീകരിച്ചില്ല; കാരണം മഹാ അഹങ്കാരത്തിൽ വിറങ്ങലിച്ച കുമാരൻ അതിനെ ഗണിച്ചില്ല.
Verse 12
ततश्च पुनरावृत्य सर्वे ते हि शिवांतिकम् । स्वंस्वं स्थानं गता नत्वा प्राप्य शंकरशासनम्
അതിനുശേഷം അവർ എല്ലാവരും വീണ്ടും ശിവസന്നിധിയിലേക്കു മടങ്ങി വണങ്ങി. ശങ്കരന്റെ ആജ്ഞ ലഭിച്ച ശേഷം അവർ തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ സ്ഥാനങ്ങളിലേക്കു പോയി.
Verse 13
तदा च गिरिजादेवी विरहं पुत्रसंभवम् । शंभुश्च परमं दुःखं प्राप तस्मिन्ननागते
അപ്പോൾ ഗിരിജാദേവി വിരഹം മൂലം പുത്രസംബവത്തിന് കാരണമായി; പുത്രൻ ഇനിയും വന്നിട്ടില്ലാത്ത ആ സമയത്ത് ശംഭുവും പരമദുഃഖത്തിൽ ആഴ്ന്നു.
Verse 14
अथो सुदुःखितौ दीनौ लोकाचारकरौ तदा । जग्मतुस्तत्र सुस्नेहात्स्वपुत्रो यत्र संस्थितः
അപ്പോൾ അവർ ഇരുവരും അത്യന്തം ദുഃഖിതരായി ദീനാവസ്ഥയിലായിട്ടും ലോകാചാരം പാലിച്ചുകൊണ്ട്, ഗാഢസ്നേഹത്താൽ പ്രേരിതരായി സ്വന്തം പുത്രൻ പാർത്തിരുന്ന സ്ഥലത്തേക്ക് പോയി।
Verse 15
इति श्रीशिवपुराणे चतुर्थ्यां कोटि रुद्रसंहिताया मल्लिकार्जुनद्वितीयज्योतिर्लिंगवर्णनंनाम पंचदशोऽध्यायः
ഇങ്ങനെ ശ്രീശിവപുരാണത്തിലെ നാലാം കോടിരുദ്രസംഹിതയിൽ ‘മല്ലികാർജുനം—ദ്വിതീയ ജ്യോതിര്ലിംഗവർണ്ണനം’ എന്ന പതിനഞ്ചാം അധ്യായം സമാപ്തമായി.
Verse 16
क्रौंचे च पर्वते दूरं गते तस्मिन्स्वपुत्रके । तौ च तत्र समासीनौ ज्यो तीरूपं समाश्रितौ
അവൻ തന്റെ പുത്രനോടുകൂടെ ദൂരെയുള്ള ക്രൗഞ്ചപർവ്വതത്തിലേക്ക് പോയപ്പോൾ, അവർ ഇരുവരും അവിടെ ഇരുന്ന് ദിവ്യജ്യോതിരൂപമായ ശിവതേജസ്സിൽ ആശ്രയം പ്രാപിച്ചു.
Verse 17
पुत्रस्नेहातुरौ तौ वै शिवौ पर्वणिपर्वणि । दर्शनार्थं कुमारस्य स्वपुत्रस्य हि गच्छतः
പുത്രസ്നേഹത്തിൽ ആകുലരായ ശിവനും പാർവതിയും ഓരോ പർവ്വദിനത്തിലും ഉത്സവത്തിലും തങ്ങളുടെ കുമാരൻ—സ്വന്തം പുത്രൻ—ദർശനം ചെയ്യാൻ പോകുമായിരുന്നു.
Verse 18
अमावास्यादिने शंभुस्स्वयं गच्छति तत्र ह । पौर्णमासीदिने तत्र पार्वती गच्छति ध्रुवम्
അമാവാസി ദിനത്തിൽ ശംഭു സ്വയം നിശ്ചയമായി അവിടെ പോകുന്നു; പൗർണ്ണമി ദിനത്തിൽ പാർവതി നിർഭാഗ്യവുമില്ലാതെ അവിടെ പോകുന്നു।
Verse 19
तद्दिनं हि समारभ्य मल्लिकार्जुनसंभवम् । लिंगं चैव शिवस्यैकं प्रसिद्धं भुवनत्रये
ആ ദിനം മുതൽ മല്ലികാർജുനരൂപത്തിൽ പ്രാദുർഭവിച്ച പരമശിവന്റെ ആ ഏക ലിംഗം ത്രിലോകമൊട്ടാകെ പ്രസിദ്ധമായി।
Verse 20
तल्लिंगं यः समीक्षेत स सर्वैः किल्बिषैरपि । मुच्यते नात्र सन्देहः सर्वान्कामानवाप्नुयात्
ആ ശിവലിംഗം ദർശിക്കുന്നവൻ എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നുമുതൽ പോലും മോചിതനാകും—ഇതിൽ സംശയമില്ല—എല്ലാ അഭീഷ്ടഫലങ്ങളും പ്രാപിക്കും।
Verse 21
दुःखं च दूरतो याति सुखमात्यंतिकं लभेत् । जननीगर्भसंभूतं कष्टं नाप्नोति वै पुनः
ദുഃഖം ദൂരെയായി മാറും; പരമവും അഖണ്ഡവുമായ സുഖം ലഭിക്കും; വീണ്ടും മാതൃഗർഭപ്രവേശജന്യമായ കഷ്ടം (പുനർജന്മബന്ധം) അനുഭവിക്കേണ്ടതില്ല।
Verse 22
धनधान्यसमृद्धिश्च प्रतिष्ठारोग्यमेव च । अभीष्टफलसिद्धिश्च जायते नात्र संशयः
ധനധാന്യസമൃദ്ധി, പ്രതിഷ്ഠയും ആരോഗ്യവും ലഭിക്കും; അഭീഷ്ടഫലസിദ്ധിയും ഉണ്ടാകും—ഇതിൽ സംശയമില്ല।
Verse 23
ज्योतिर्लिंगं द्वितीयं च प्रोक्तं मल्लिकसंज्ञितम् । दर्शनात्सर्वसुखदं कथितं लोकहेतवे
രണ്ടാമത്തെ ജ്യോതിര്ലിംഗം ‘മല്ലിക’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസ്താവിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; അതിന്റെ ദർശനമാത്രം സർവ്വസുഖദായകം—ലോകഹിതത്തിനായി ഇതു പറഞ്ഞതാണ്।
Frequently Asked Questions
Kumāra, after returning to Kailāsa, leaves for Mount Krāuñca despite parental restraint; Pārvatī grieves, Śiva consoles her, and devas with ṛṣis are sent to petition Kumāra to return.
Separation and return are used as a pedagogic template: grief becomes a site for Śiva’s instruction, while emissaries (devas/ṛṣis/gaṇas) symbolize ordered mediation—how divine will restores equilibrium without negating personal emotion.
Śiva appears as Śambhu/Śaṅkara in the role of the compassionate instructor and stabilizing sovereign; Gaurī appears as Girijā/Pārvatī embodying maternal devotion and affective bhakti refined through Śiva’s counsel.