Devīkṛta-praśna-varṇana (Description of the Goddess’s Questions) / देवीकृतप्रश्नवर्णनम्

Verse 1

व्यास उवाच । साधु पृष्टमिदं विप्रा भवद्भिर्भाग्यवत्तमैः । दुर्लभं हि शिवज्ञानं प्रणवार्थप्रकाशकम्

വ്യാസൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ വിപ്രന്മാരേ, നിങ്ങൾ അത്യന്തം ഭാഗ്യവാന്മാർ; നിങ്ങൾ നല്ല ചോദ്യം ചോദിച്ചു. ശിവജ്ഞാനം ദുർലഭം; അതുതന്നെ പ്രണവം (ഓം) എന്നതിന്റെ അർത്ഥം പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നു।

Verse 2

इति श्रीशिवमहापुराणे षष्ठ्यां कैलास संहितायां देवीदेवसंवादे देवीकृतप्रश्नवर्णनं नाम द्वितीयोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീശിവമഹാപുരാണത്തിലെ ഷഷ്ഠമായ കൈലാസസംഹിതയിൽ ദേവി-ദേവ (പാർവതി-ശിവ) സംവാദത്തിൽ ‘ദേവീകൃത പ്രശ്നവർണനം’ എന്ന രണ്ടാം അധ്യായം സമാപിച്ചു।

Verse 3

जायते न हि सन्देहो नेतरेषामिति श्रुतिः । शिवभक्तिविहीनानामिति तत्त्वार्थनिश्चयः

ഇതിൽ സംശയം ജനിക്കുകയില്ല—എന്ന് ശ്രുതി പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു; എന്നാൽ മറ്റുള്ളവർക്ക് അങ്ങനെ അല്ല. ഇത് ഉറച്ച തത്ത്വനിശ്ചയം: ശിവഭക്തിയില്ലാത്തവർക്ക് തത്ത്വാർത്ഥനിശ്ചയവും ഫലസിദ്ധിയും ലഭ്യമല്ല।

Verse 4

दीर्घसत्रेण युष्माभिर्भगवानम्बिकापतिः । उपासित इतीदं मे दृष्टमद्य विनिश्चितम्

നിങ്ങളുടെ ദീർഘ സത്രയാഗംകൊണ്ട് ഭഗവാൻ അംബികാപതി നിശ്ചയമായും ഉപാസിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു—ഇത് ഇന്ന് ഞാൻ വ്യക്തമായി കണ്ടു ഉറപ്പിച്ചു।

Verse 5

तस्माद्वक्ष्यामि युष्माकमितिहासम्पुरातनम् । उमामहेशसम्वादरूपमद्भुतमास्तिकाः

അതുകൊണ്ട്, ഹേ ആസ്തികജനങ്ങളേ, ഞാൻ നിങ്ങളോട് ഒരു പുരാതന പവിത്ര ഇതിഹാസം പറയാം—ഉമാ-മഹേശ സംവാദരൂപത്തിൽ അത്ഭുതകരമായത്।

Verse 6

पुराखिलजगन्माता सती दाक्षायणी तनुम् । शिवनिन्दाप्रसङ्गेन त्यक्त्वा च जनकाध्वरे

പൂർവകാലത്ത് അഖിലജഗന്മാതയായ സതി ദാക്ഷായണി ശിവനിന്ദയുടെ പ്രസംഗം മൂലം പിതാവായ ദക്ഷന്റെ യാഗത്തിൽ ദേഹം ഉപേക്ഷിച്ചു।

Verse 7

ततः प्रभावात्सा देवी सुताऽभूद्धिमवद्गिरेः । शिवार्थमतपत्सा वै नारदस्योपदेशतः

അതിനുശേഷം ആ ദിവ്യപ്രഭാവത്താൽ ദേവി ഹിമവാന്റെ പുത്രിയായി ജനിച്ചു. നാരദന്റെ ഉപദേശപ്രകാരം ശിവപ്രാപ്തിക്കായി അവൾ തപസ്സു ചെയ്തു।

Verse 8

तस्मिन्भूधरवर्य्ये तु स्वयंवरविधानतः । देवेशे च कृतोद्वाहे पार्वती सुखमाप सा

ആ ശ്രേഷ്ഠമായ പർവ്വതത്തിൽ സ്വയംവരവിധിപ്രകാരം, ദേവേശൻ (ഭഗവാൻ ശിവൻ) സഹിതം വിവാഹം വിധിപൂർവ്വം സമാപിച്ചതോടെ പാർവതി പരമസുഖം പ്രാപിച്ചു।

Verse 9

तथैकस्मिन्महादेवी समये पतिना सह । सूपविष्टा महाशैले गौरी देवमभाषत

ഇങ്ങനെ ഒരിക്കൽ മഹാദേവി ഗൗരി ഭർത്താവിനോടൊപ്പം മഹാശൈലത്തിൽ സുഖമായി ഉപവിഷ്ടയായി ദേവനെ (ശിവനെ) അഭിസംബോധന ചെയ്ത് സംസാരിച്ചു।

Verse 10

महादेव्युवाच । भगवन्परमेशान पञ्चकृत्यविधायक । सर्वज्ञ भक्तिसुलभ परमामृतविग्रह

മഹാദേവി പറഞ്ഞു— ഹേ ഭഗവൻ, ഹേ പരമേശാന! പഞ്ചകൃത്യങ്ങളുടെ വിധാതാവേ, സർവ്വജ്ഞനേ, ഭക്തിയാൽ സുലഭനേ, പരമ അമൃതമയ വിഗ്രഹമേ!

Verse 12

दाक्षायणीन्तनुं त्यक्त्वा तव निन्दाप्रसंगतः । आसमद्य महेशान पुत्री हिमवतो गिरेः । कृपया परमेशान मंत्रदीक्षाविधानतः । मां विशुद्धात्मतत्त्वस्थां कुरु नित्यं महेश्वर

നിന്റെ നിന്ദയുടെ അവസരത്തിൽ ദാക്ഷായണിയുടെ ദേഹം ഉപേക്ഷിച്ച്, ഹേ മഹേശാനേ, ഇപ്പോൾ ഞാൻ ഹിമവത് പർവതത്തിന്റെ പുത്രിയായി നിന്റെ ശരണത്തിൽ എത്തിയിരിക്കുന്നു. ഹേ പരമേശാനേ, കരുണയാൽ മന്ത്രദീക്ഷാവിധിപ്രകാരം എന്നെ നിത്യവും ശുദ്ധ ആത്മതത്ത്വത്തിൽ സ്ഥാപിക്കണമേ, ഹേ മഹേശ്വരാ।

Verse 13

इति सम्प्रार्थितो देव्या देवः शीतांशु भूषणः । प्रत्युवाच ततो देवीं प्रहृष्टेनान्तरात्मना

ഇങ്ങനെ ദേവി അപേക്ഷിച്ചതിനാൽ, ചന്ദ്രഭൂഷണനായ ദേവൻ ആനന്ദഭരിതമായ അന്തരാത്മാവോടെ ദേവിയോട് മറുപടി പറഞ്ഞു।

Verse 14

महादेव उवाच । धन्या त्वं देवदेवशि यदि जातेदृशी मतिः । कैलास शिखरं गत्वा करिष्ये त्वां च तादृशीम्

മഹാദേവൻ അരുളിച്ചെയ്തു— ഹേ ദേവദേവേശി, നിനക്കുള്ളിൽ ഇത്തരമൊരു ബോധം ഉദിച്ചാൽ നീ ധന്യയാണ്. കൈലാസശിഖരത്തിലേക്ക് ചെന്നു നിന്നെയും അതേ നിലയിൽ ആക്കും।

Verse 15

ततो हिमवतो गत्वा कैलासम्भूधरेश्वरम् । जगौ दीक्षाविधानेन प्रणवादीन्मनून् क्रमात्

അതിനുശേഷം ഹിമവതിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു കൈലാസപർവതാധീശനടുത്തേക്ക് ചെന്നു, ദീക്ഷാവിധിപ്രകാരം പ്രണവം (ഓം) മുതലായ മന്ത്രങ്ങളെ ക്രമമായി ജപിച്ചു।

Verse 16

उक्त्वा मंत्रांश्च तान्देवीं कृत्वा शुद्धात्मनि स्थिताम् । सार्द्धं देव्या महादेवो देवोद्यानं गतोऽभवत्

ആ മന്ത്രങ്ങൾ ഉച്ചരിച്ച് മഹാദേവൻ ദേവിയെ ശുദ്ധാത്മസ്ഥിതിയിൽ സ്ഥാപിച്ചു; തുടർന്ന് ദേവിയോടൊപ്പം മഹാദേവൻ ദിവ്യോദ്യാനത്തിലേക്ക് പോയി।

Verse 17

ततः सुमालिनीमुख्यैर्दैव्याः प्रियसखीजनैः । समाहृतैः प्रफुल्लैस्तैः पुष्पैः कल्पतरूद्भवैः

അതിനുശേഷം സുമാലിനി മുഖ്യയായ ദിവ്യ പ്രിയസഖിമാർ, കല്പതരുവിൽ നിന്നു ജനിച്ച പൂർണ്ണമായി വിരിഞ്ഞ പുഷ്പങ്ങൾ പൂജാർപ്പണത്തിനായി സമാഹരിച്ചു।

Verse 18

अलंकृत्य महादेवीं स्वांकमारोप्य शंकरः । प्रहृष्टवदनस्तस्थौ विलोक्य च तदाननम्

മഹാദേവിയെ അലങ്കരിച്ച് ശങ്കരൻ അവളെ തന്റെ മടിയിൽ ഇരുത്തി. ഹർഷോന്മുഖനായി അവിടെ നിലകൊണ്ട് അവളുടെ മുഖമണ്ഡലം സ്നേഹത്തോടെ ദർശിച്ചു।

Verse 19

ततः प्रियकथा जाताः पार्वतीपरमेशयोः । हिताय सर्वलोकानां साक्षाच्छ्रुत्यर्थं सम्मिता

അതിനുശേഷം പാർവതിയും പരമേശ്വരനും തമ്മിൽ പ്രിയവും അന്തരംഗവുമായ സംഭാഷണങ്ങൾ ഉദിച്ചു; അവ സർവ്വലോകങ്ങളുടെ ഹിതത്തിനായി വേദാർത്ഥത്തോട് യോജിച്ച ഉപദേശങ്ങളായിരുന്നു।

Verse 20

तदा सर्वजगन्माता भर्तुरंकं समाश्रिता । विलोक्य वदनं भर्तुरिदमाहः तपोधनाः

അപ്പോൾ സർവ്വജഗന്മാതാവ് ഭർത്താവിന്റെ മടിയെ ആശ്രയിച്ച്, ഭർത്താവിന്റെ മുഖം നോക്കി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു—ഹേ തപോധന മഹർഷിമാരേ!

Verse 22

कथम्प्रणव उत्पन्नः कथं प्रणव उच्यते । मात्राः कति समाख्याताः कथं वेदादिरुच्यते

പ്രണവം എങ്ങനെ ഉത്ഭവിച്ചു, അതിനെ ‘പ്രണവം’ എന്നു എന്തുകൊണ്ട് വിളിക്കുന്നു? അതിന് എത്ര മാത്രകൾ പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്നു? കൂടാതെ അത് വേദത്തിന്റെ ആദി എന്നു എങ്ങനെ പറയുന്നു?

Verse 23

देवताः कति च प्रोक्ताः कथं वेदादिभावना । क्रियाः कतिविधाः प्रोक्ता व्याप्यव्यापकता कथम्

ദേവതകൾ എത്രയെന്ന് പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്നു? വേദാദി ശാസ്ത്രങ്ങളുടെ ഭാവന-ധ്യാനം എങ്ങനെ ഗ്രഹിക്കണം? ക്രിയകൾ എത്രവിധമെന്ന് പഠിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു? വ്യാപ്യ-വ്യാപക തത്ത്വം എങ്ങനെ വ്യാഖ്യാനിക്കണം?

Verse 24

ब्रह्माणि पंच मंत्रेऽस्मिन्कथं तिष्ठंत्यनुक्रमात् । कलाः कति समाख्याताः प्रपंचात्मकता कथम्

ഈ മന്ത്രത്തിൽ അഞ്ചു ‘ബ്രഹ്മ’ങ്ങൾ ക്രമമായി എങ്ങനെ നിലകൊള്ളുന്നു? കലകൾ എത്രയെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു? ഈ മന്ത്രം എങ്ങനെ പ്രപഞ്ചസ്വരൂപമാകുന്നു?

Verse 25

वाच्यवाचकसम्बन्धस्थानानि च कथं शिव । कोऽत्राधिकारी विज्ञेयो विषयः क उदाहृतः

ഹേ ശിവ, വാച്യ-വാചക ബന്ധത്തിന്റെ സ്ഥാനങ്ങൾ/രീതികൾ എങ്ങനെ ഗ്രഹിക്കണം? ഇവിടെ അധികാരി ആരെന്ന് അറിയണം? ഏത് വിഷയമാണ് പ്രതിപാദിക്കുന്നത്?

Verse 26

सम्बन्धः कोत्र विज्ञेयः किंप्रयोजनमुच्यते । उपासकस्तु किंरूपः किं वा स्थानमुपासनम्

ഇവിടെ അറിയേണ്ട യഥാർത്ഥ ബന്ധം ഏത്? അതിന്റെ പ്രയോജനം എന്തെന്ന് പറയുന്നു? ഉപാസകന്റെ സ്വരൂപം എങ്ങനെയാണ്? ഉപാസനയ്ക്കുള്ള യോജ്യസ്ഥലവും വിധിയും എന്ത്?

Verse 27

उपास्यं वस्तु किंरूपं किं वा फलमुपासितुः । अनुष्ठान विधिः कोवा पूजास्थानं च किं प्रभो

ഹേ പ്രഭോ, ഉപാസിക്കേണ്ട തത്ത്വത്തിന്റെ സ്വരൂപം എന്ത്? ഉപാസകനു ലഭിക്കുന്ന ഫലം എന്ത്? അനുഷ്ഠാനവിധി ഏത്, പൂജയ്ക്കു യോജ്യമായ സ്ഥലം ഏത്?

Verse 28

पूजायां मण्डलं किं वा किं वा ऋष्यादिकं हर । न्यासजातविधिः को वा को वा पूजाविधिक्रमः

ഹേ ഹര, പൂജയിൽ മണ്ഡലം എന്ത്, ഋഷി മുതലായ പ്രാരംഭവിശദാംശങ്ങൾ എന്ത്? വിവിധ ന്യാസങ്ങളുടെ വിധി ഏത്, പൂജാവിധിയുടെ ക്രമം ഏത്?

Verse 29

एतत्सर्वं महेशान समाचक्ष्व विशेषतः । श्रोतुमिच्छामि तत्त्वेन यद्यस्ति मयि ते कृपा

ഹേ മഹേശാന, ഇതെല്ലാം എനിക്ക് പ്രത്യേകമായി വിശദീകരിക്കണമേ. എനിക്കു മേൽ നിന്റെ കൃപ ഉണ്ടെങ്കിൽ, ഞാൻ ഇതിനെ തത്ത്വമായി കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.

Verse 30

इति देव्या समापृष्टो भगवानिन्दुभूषणः । सम्प्रशस्य महेशानीं वक्तुं समुपचक्रमे

ദേവി ഇങ്ങനെ ചോദിച്ചപ്പോൾ ചന്ദ്രഭൂഷണനായ ഭഗവാൻ മഹേശാനി (പാർവതി)യെ യഥാവിധി പ്രശംസിച്ച് സംസാരിക്കാൻ ആരംഭിച്ചു।