Rig Veda 8.9.12 — Mandala 8, Sukta 9, Mantra 12

Sukta 8.9

Rishi: Kāṇva (Kaṇva lineage)

Devata: Aśvinau (with references to Indra, Vāyu, Ādityas, R̥bhus, Viṣṇu)

Chandas: Jagatī (likely due to length and cadence; requires metrical verification)

Samhita Patha (Devanagari)

यदिन्द्रेण सरथं याथो अश्विना यद्वा वायुना भवथः समोकसा । यदादित्येभिॠभुभिः सजोषसा यद्वा विष्णोर्विक्रमणेषु तिष्ठथः ॥

Transliteration

yád índreṇa saráthaṃ yāthó aśvinā yád vā vāyúnā bhávathaḥ sámokasā | yád ādityébhiḥ ṛbhúbhiḥ sajóṣasā yád vā víṣṇor vikrámaṇeṣu tíṣṭhathaḥ ||

Translation

ഹേ അശ്വിന്മാരേ, നിങ്ങൾ ഇന്ദ്രനോടൊപ്പം ഒരേ രഥത്തിൽ യാത്രചെയ്യുന്നുവോ, അല്ലെങ്കിൽ വായുവിനോടൊപ്പം ഒരേ ഗൃഹത്തിൽ വസിക്കുന്നുവോ; നിങ്ങൾ ആദിത്യന്മാരും ഋഭുക്കളും കൂടെ ഏകാനന്ദ സഹവാസത്തിൽ ഉള്ളവരോ, അല്ലെങ്കിൽ വിഷ്ണുവിന്റെ വിശാല വിക്രമങ്ങളിൽ നിലകൊള്ളുന്നവരോ—ഇവിടെ ഞങ്ങളെ ഓർത്ത് പ്രവർത്തിക്കുവിൻ, ഞങ്ങളുടെ ഭവനത്തിനായി.

Word by Word

• यत्: when/that which
• यत्: सम्बन्ध/अव्यभिचार्य-सम्बन्ध (यदा-तदा प्रकारेण) / कर्म (यत्=यम्)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) / यद्-शब्द

• इन्द्रेण: with Indra
• इन्द्रेण: सह/करण (सहचर्ये)
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• स-रथम्: in the same chariot / together in one car
• स-रथम्: क्रियाविशेषण/सहचर्य-निर्देश
• Type: Adjective (compound)
• Root: रथ (प्रातिपदिक) + स- (उपसर्ग/पूर्वपद ‘सह’)

• याथः: you two go
• याथः: क्रिया
• Type: Verb
• Root: या (धातु)

• अश्विना: O Aśvins
• अश्विना: सम्बोधन (आह्वान)
• Type: Noun (dual deity name)
• Root: अश्विन् (प्रातिपदिक)

• यत्: when/that which
• यत्: सम्बन्ध/कर्म (यत्=यम्)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• वा: or
• वा: —
• Type: Indeclinable
• Root: वा (निपात)

• वायुना: with Vāyu
• वायुना: सह/करण (सहचर्ये)
• Type: Noun
• Root: वायु (प्रातिपदिक)

• भवथः: you two are / become
• भवथः: क्रिया
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)

• सम-ओकसौ: dwelling together / of the same abode
• सम-ओकसौ: कर्तृ-विशेषण
• Type: Adjective (compound)
• Root: ओकस् (प्रातिपदिक ‘आवास/गृह’) + सम- (पूर्वपद)

• यदा: when
• यदा: कालाधिकरण
• Type: Indeclinable
• Root: यद् (सर्वनाम) + -दा (कालवाचक अव्यय-प्रत्यय)

• आदित्येभिः: with the Ādityas
• आदित्येभिः: सह/करण (सहचर्ये)
• Type: Noun
• Root: आदित्य (प्रातिपदिक)

• ऋभुभिः: with the Ṛbhus
• ऋभुभिः: सह/करण (सहचर्ये)
• Type: Noun
• Root: ऋभु (प्रातिपदिक)

• स-जोषसा: in concord / together in fellowship
• स-जोषसा: क्रियाविशेषण (सहभाव/एकभाव-निर्देश)
• Type: Adjective (compound)
• Root: जोषस् (प्रातिपदिक ‘सन्तोष/अनुराग/सहभाव’) + स- (पूर्वपद ‘सह’)

• यत्: when/that which
• यत्: सम्बन्ध/कर्म (यत्=यम्)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• वा: or
• वा: —
• Type: Indeclinable
• Root: वा (निपात)

• विष्णोः: of Viṣṇu
• विष्णोः: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक)

• वि-क्रमणेषु: in the strides/steps (the wide steps)
• वि-क्रमणेषु: अधिकरण (स्थान/प्रसङ्ग)
• Type: Noun
• Root: क्रम (धातु) → विक्रमण (कृदन्त/भाव-प्रातिपदिक) ; वि- (उपसर्ग)

• तिष्ठथः: you two stand / take your station
• तिष्ठथः: क्रिया
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु) / तिष्ठ (वर्तमान-धातु-आदेश)