
Sukta 8.63
ഈ സൂക്തം മണ്ഡലം 8യിലെ ഇന്ദ്രസ്തുതിയുടെ പ്രവാഹം തുടരുന്നു. ഇന്ദ്രനെ പുരാതന “അന്വേഷകൻ” ആയി വരച്ചുകാട്ടുന്നു—നിശ്ചയബുദ്ധിയുള്ള ശക്തികൾ (ക്രതു) അവനെ സമീപിക്കുന്നു; മനുഷ്യാഭിലാഷവും പ്രചോദിതചിന്തയും ദേവലോകത്തിലേക്ക് കടക്കുന്ന ദിവ്യദ്വാരവും അവൻ തന്നെയാണ്. അഞ്ചുവിധ മനുഷ്യസമൂഹത്തിന്റെ കൂട്ടായ ആഹ്വാനത്തെ, ബർഹിസ് (പവിത്രാസനം) വിരിക്കുന്ന യാഗകർമ്മവുമായി ബന്ധിപ്പിച്ച്, അവസാനം സംരക്ഷണപ്രാർത്ഥനയിൽ സമാപിക്കുന്നു: രുദ്രന്മാരും സർവ്വദേവന്മാരും, മുൻപന്തിയിൽ ഇന്ദ്രനോടെ, വൃത്രഹനനസമരത്തിൽ—പുറത്തെ യുദ്ധത്തിലും ഉള്ളിലെ തടസ്സത്തിലും—ആരാധകനെ താങ്ങി നിർത്തണമെന്ന അപേക്ഷ.
Mantra 1
स पूर्व्यो महानां वेनः क्रतुभिरानजे । यस्य द्वारा मनुष्पिता देवेषु धिय आनजे ॥
അവൻ മഹത്തന്മാരിൽ പ്രാചീനൻ, മഹാ വേനൻ (അന്വേഷകൻ), ക്രതുക്കളായ ഇച്ഛാശക്തികളാൽ സമീപിച്ചിരിക്കുന്നു. അവന്റെ ദ്വാരങ്ങളിലൂടെ മനു-പിതാവ് പ്രവേശിച്ചു; അവൻ മുഖേന നമ്മുടെ ധിയഃ (ചിന്തകൾ) ദേവന്മാരിലേക്കു പ്രവേശിക്കുന്നു.
Mantra 2
दिवो मानं नोत्सदन्त्सोमपृष्ठासो अद्रयः । उक्था ब्रह्म च शंस्या ॥
ദിവ്യത്തിന്റെ അളവിൽ കുറവാകാതെ, സോമത്തെ പുറത്ത് വഹിക്കുന്ന അദ്രികൾ (കല്ലുകൾ) ചലനത്തിലാകുന്നു; ഉന്നത ഉക്ഥങ്ങളും ബ്രഹ്മം (പവിത്ര വചനം)യും പ്രസ്താവിക്കപ്പെടേണ്ടവയാണ്.
Mantra 3
स विद्वाँ अङ्गिरोभ्य इन्द्रो गा अवृणोदप । स्तुषे तदस्य पौंस्यम् ॥
അവൻ, വിദ്വാൻ—ഇന്ദ്രൻ—അംഗിരസർക്കായി ഗാവുകളെ (പ്രകാശകിരണങ്ങളെ) തുറന്നു കൊടുത്തു. അവന്റെ പൗംസ്യം—പുരുഷബലം, ജയശാലിയായ ആത്മശക്തി—ഞാൻ സ്തുതിക്കുന്നു.
Mantra 4
स प्रत्नथा कविवृध इन्द्रो वाकस्य वक्षणिः । शिवो अर्कस्य होमन्यस्मत्रा गन्त्ववसे ॥
പുരാതനകാലം മുതൽ കവികളെ വർധിപ്പിക്കുന്ന ഇന്ദ്രൻ വാക് (വാണി)യുടെ വാഹകനാണ്. അർക്ക (സ്തുതിഗാനം)യുടെ ഹോമസ്ഥാനത്തേക്ക്, ശിവസ്വരൂപനായി, അവൻ ഇവിടെ ഞങ്ങളിലേക്കു സഹായത്തിനായി വരട്ടെ.
Mantra 5
आदू नु ते अनु क्रतुं स्वाहा वरस्य यज्यवः । श्वात्रमर्का अनूषतेन्द्र गोत्रस्य दावने ॥
ഇപ്പോൾ തന്നേ, ഹേ ഇന്ദ്രാ, നിന്റെ ക്രതു (പ്രഭാവമുള്ള സംകല്പം) അനുഗമിച്ച് യജ്യവ ഭക്തർ ‘സ്വാഹാ’യോടെ വര (തിരഞ്ഞെടുത്ത) ആനന്ദം/വരം അർപ്പിക്കുന്നു. അർക്കങ്ങൾ (സ്തുതിഗീതങ്ങൾ) നിന്റെ ശ്വാത്ര (മഹാശക്തി) മുഴക്കുന്നു—ഗോത്ര (പ്രകാശധനം/ദീപ്തഗോവുകൾ) ദാനത്തിനായി.
Mantra 6
इन्द्रे विश्वानि वीर्या कृतानि कर्त्वानि च । यमर्का अध्वरं विदुः ॥
ഇന്ദ്രനിൽ എല്ലാ വീര്യങ്ങളും (വീരശക്തികൾ) ഒന്നിച്ചുകൂടിയിരിക്കുന്നു—നടന്നുകഴിഞ്ഞവയും ഇനിയും നടത്തേണ്ടവയും. അവനെ അർക്കങ്ങൾ (പ്രകാശിത സ്തുതികൾ) അധ്വര (യജ്ഞ)ത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ ഗതി/യാത്രയായി അറിയുന്നു.
Mantra 7
यत्पाञ्चजन्यया विशेन्द्रे घोषा असृक्षत । अस्तृणाद्बर्हणा विपोऽर्यो मानस्य स क्षयः ॥
പാഞ്ചജന്യ (അഞ്ചുവിധജന്മമുള്ള മനുഷ്യസമൂഹം)ക്കായി ഇന്ദ്രനിലേക്കു ആകാംക്ഷയുടെ ഘോഷങ്ങൾ വിടുതലായപ്പോൾ, വിപ (പ്രേരിത ദർശനമുള്ള ഋഷി) ബർഹണാ (ഉന്നതിപ്പിക്കുന്ന ആസനം/ബർഹിസ്) വിരിച്ചു. അതുതന്നെ ആര്യ (അന്തരാരോഹണത്തിൽ ഉദാത്തൻ) ആകുന്ന മനസ്സിന്റെ വാസസ്ഥലം.
Mantra 8
इयमु ते अनुष्टुतिश्चकृषे तानि पौंस्या । प्रावश्चक्रस्य वर्तनिम् ॥
ഇതാ നിനക്കായി ഞാൻ നിർമ്മിച്ച അനുഷ്ടുതി—ഈ സ്തുതി; അതിലൂടെ ആ പൗംസ്യ, പുരുഷാർത്ഥമയ ശക്തികളെ ഞാൻ പ്രസിദ്ധമാക്കുന്നു. ചക്രത്തിന്റെ പാതയും ഞാൻ വിശാലമാക്കുന്നു—ഞങ്ങളിലേക്കു നിന്റെ ബലത്തിന്റെ അഗ്രഗതിക്ക് വഴിതുറക്കുന്നു.
Mantra 9
अस्य वृष्णो व्योदन उरु क्रमिष्ट जीवसे । यवं न पश्व आ ददे ॥
ഈ വൃഷണൻ, മഹാബലവാന്റെ വിശാല വ്യോദനത്തിൽ നീ ജീവത്തിനായി വിശാലമായി പടിയിറങ്ങി പുറപ്പെട്ടു. യവം—ധാന്യം—നീ കൊണ്ടുവന്നു, പശുക്കൾക്കായി കൊണ്ടുവരുന്നതുപോലെ; ഉള്ളിലെ ഗോവൃന്ദങ്ങൾക്ക്, വളരേണ്ട ശക്തികൾക്ക് പോഷണമായി.
Mantra 10
तद्दधाना अवस्यवो युष्माभिर्दक्षपितरः । स्याम मरुत्वतो वृधे ॥
അതിനെ ദൃഢമായി ധരിച്ചു, സഹായം തേടി, നിങ്ങളെ—ദക്ഷപിതരേ, വിവേകത്തിന്റെ പിതാക്കന്മാരേ—കൂടെക്കൊണ്ട്, മരുത്വതന്റെ വളർച്ചയിൽ ഞങ്ങളും വർദ്ധിയായി മാറട്ടെ. മരുത്തുകളോടുകൂടെ ഇന്ദ്രൻ ഞങ്ങളുടെ അസ്തിത്വം വിശാലമാക്കട്ടെ.
Mantra 11
बळृत्वियाय धाम्न ऋक्वभिः शूर नोनुमः । जेषामेन्द्र त्वया युजा ॥
ഹേ ശൂര ഇന്ദ്രാ! ഋതുസമ്മതമായ നിന്റെ ധാമത്തിനും ബലത്തിനുമായി പ്രകാശമയ ഋക്കുകളാൽ ഞങ്ങൾ നിന്നെ മുന്നോട്ടു പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു; നിന്നോടൊപ്പം യുഗ്മമായി, നിന്നെ സഹചാര-ശക്തിയായി കൈകൊണ്ട് ഞങ്ങൾ വിജയം നേടട്ടെ.
Mantra 12
अस्मे रुद्रा मेहना पर्वतासो वृत्रहत्ये भरहूतौ सजोषाः । यः शंसते स्तुवते धायि पज्र इन्द्रज्येष्ठा अस्माँ अवन्तु देवाः ॥
ഞങ്ങൾക്കായി രുദ്രന്മാർ—ബലവാന്മാർ, പർവ്വതസദൃശർ—വൃത്രവധത്തിൽ, യുദ്ധഘോഷത്തിന്റെ ആഹ്വാനത്തിൽ, ആനന്ദത്തോടെ ഒരുമിച്ചു ചേരട്ടെ. ആരാണ് ശംസിക്കുന്നത്, ആരാണ് സ്തുതിക്കുന്നത്, അവർക്കായി ദൃഢമായ തേജസ് സ്ഥാപിക്കപ്പെടട്ടെ. ഇന്ദ്രനെ ജ്യേഷ്ഠനാക്കി ദേവന്മാർ ഞങ്ങളെ കാത്തുകൊള്ളട്ടെ.
Indra is presented indirectly yet majestically as the ancient great one—approached by purposeful will—and as the ‘gate’ through which human thought reaches the gods (8.63.1).
The hymn moves from individual/intellectual access to Indra toward collective invocation: the community’s cries rise to him, and the inspired seer establishes the uplifting ritual seat, linking outer rite and inner ascent (8.63.7).
The Vṛtra-hatya motif intensifies: Indra’s battle against obstruction becomes the central power the worshippers seek to participate in and benefit from, with allied divine forces gathering in support (8.63.12).
It ends in a broad protective benediction—Rudras and all gods, with Indra as foremost, are asked to guard the chanter and praiser, stabilizing strength and safety after the struggle.
स पूर्व्यो महानां वेनः क्रतुभिरानजे । यस्य द्वारा मनुष्पिता देवेषु धिय आनजे ॥यत्पाञ्चजन्यया विशेन्द्रे घोषा असृक्षत । अस्तृणाद्बर्हणा विपोऽर्यो मानस्य स क्षयः ॥indra-jyeṣṭhā asmām avantu devāḥ
Indra is the main deity. The final verse also brings in the Rudras and the “all gods,” with Indra described as the foremost leader among them.
It portrays Indra as the power that opens access to the divine realm. In simple terms, focused intention and prayer become effective and ‘reach the gods’ when supported by Indra’s force.
Vṛtra represents obstruction—something that blocks flow and progress. The hymn uses Indra’s victory as a model for removing outer dangers and inner blocks (fear, inertia, confusion) through ritual, praise, and steady will.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.