
Sukta 8.61
ഈ സൂക്തം ഇന്ദ്രനോടുള്ള നേരിട്ടും അടിയന്തരവുമായ ക്ഷണമാണ്—കവിയുടെ “ഇരുവശത്തുനിന്നും” ഉയരുന്ന വിളി കേട്ട്, ധീ (പ്രചോദിത ചിന്ത) കൊണ്ട് ശക്തിപ്രാപിച്ച് സോമപാനത്തിനായി സമീപിക്കണമെന്നു. ശക്തമായ ഭുജങ്ങളുള്ളവനും തടസ്സങ്ങളെയും കോട്ടകളെയും തകർക്കുന്ന പുരന്ദരനുമായ ഇന്ദ്രനെ ഇത് പുകഴ്ത്തുന്നു; അവൻ വരിക, ഹവിസ് സ്വീകരിക, സമ്പത്ത്, സംരക്ഷണം, വിജയശക്തി എന്നിവ വിടുവിക്കണമെന്നു ആവർത്തിച്ച് അപേക്ഷിക്കുന്നു. അവസാന ദൃശ്യത്തിൽ ഇന്ദ്രന്റെ മഹാശക്തി സജ്ജമായി നിൽക്കുന്ന വജ്രത്തിൽ കേന്ദ്രീകരിച്ച്, പ്രതിരോധം തകർത്തു വിജയകരമായ ക്രമം സ്ഥാപിക്കാൻ തയ്യാറായിരിക്കുന്നതായി പ്രതിപാദിക്കുന്നു.
Mantra 1
उभयं शृणवच्च न इन्द्रो अर्वागिदं वचः । सत्राच्या मघवा सोमपीतये धिया शविष्ठ आ गमत् ॥
ഇന്ദ്രൻ ഞങ്ങൾക്കായി ഇരുവശത്തുനിന്നും കേൾക്കട്ടെ; ഈ വചനത്തോടു അർവാക്—സമീപമായി—വരട്ടെ. സത്രാചീ ഗതിയുള്ളവൻ, മഘവാ—ദാനവീരൻ—സോമപാനത്തിനായി ധിയയുടെ ശക്തിയാൽ, ശവിഷ്ഠ—അത്യന്തം ബലവാൻ—ഞങ്ങളിലേക്കു എത്തട്ടെ.
Mantra 2
तं हि स्वराजं वृषभं तमोजसे धिषणे निष्टतक्षतुः । उतोपमानां प्रथमो नि षीदसि सोमकामं हि ते मनः ॥
ആ സ്വരാജൻ (സ്വയം-ആധിപതി) വൃഷഭനെ—ബലത്തിനായി—ധിഷണകൾ (പ്രേരിത ബുദ്ധികൾ) രൂപപ്പെടുത്തി. ഉപമിക്കപ്പെടുന്നവരിൽ നീ ആദ്യം ഇരിക്കുന്നു; കാരണം നിന്റെ മനസ്സ് സത്യമായും സോമകാമമാണ്.
Mantra 3
आ वृषस्व पुरूवसो सुतस्येन्द्रान्धसः । विद्मा हि त्वा हरिवः पृत्सु सासहिमधृष्टं चिद्दधृष्वणिम् ॥
ഹേ പുരൂവസു (അപാര സമ്പത്തുള്ള) ഇന്ദ്രാ, സുതസോമത്തിന്റെ അന്ധസ് (രസം/മദം) മേൽ നീ ഒഴുകിവരിക. ഹേ ഹരിവഃ (ഹരി അശ്വങ്ങളുടെ അധിപതി), യുദ്ധങ്ങളിൽ ജയിക്കുന്നവനായി, ആരും ചെറുക്കാനാകാത്തിടത്തേക്കും ധൈര്യത്തോടെ കടന്നുചെല്ലുന്ന—അധൃഷ്ടത്തെയും ധൃഷണനാക്കുന്ന—നിന്നെ ഞങ്ങൾ അറിയുന്നു.
Mantra 4
अप्रामिसत्य मघवन्तथेदसदिन्द्र क्रत्वा यथा वशः । सनेम वाजं तव शिप्रिन्नवसा मक्षू चिद्यन्तो अद्रिवः ॥
ഹേ മഘവൻ, അപ്രാമിസത്യ (അച്യുതസത്യവാൻ), അങ്ങനെ തന്നെയാകട്ടെ; ഹേ ഇന്ദ്രാ, നിന്റെ ക്രതു (സങ്കൽപശക്തി)യും വശ (ഇച്ഛ)യും പ്രകാരം. ഹേ ശിപ്രീൻ (ബലിഷ്ഠജഡ്ബാവൻ), നിന്റെ നവസാ (സഹായം)കൊണ്ട് ഞങ്ങൾ വാജ (വിജയബലം/സമൃദ്ധി) നേടട്ടെ; ഹേ അദ്രിവഃ (ശിലാ/വജ്രധാരി), മുന്നേറുമ്പോൾ ഞങ്ങൾ അതിവേഗം തന്നെ സിദ്ധി പ്രാപിക്കട്ടെ.
Mantra 5
शग्ध्यू षु शचीपत इन्द्र विश्वाभिरूतिभिः । भगं न हि त्वा यशसं वसुविदमनु शूर चरामसि ॥
ശചീപതിയായ ഇന്ദ്രനേ, നിന്റെ എല്ലാ ഊതികളോടും കൂടി ഞങ്ങൾക്ക് നിശ്ചയമായും ബലം ദയചെയ്യുക. കാരണം ഭഗനെപ്പോലെ ഞങ്ങൾ നിന്നെ—യശസ്സുള്ളവനെ, വസുവിദ് (സമ്പത്ത് കണ്ടെത്തുന്നവനെ)—ഹേ ശൂര, നിന്റെ പാത പിന്തുടർന്ന് സഞ്ചരിക്കുന്നു.
Mantra 6
पौरो अश्वस्य पुरुकृद्गवामस्युत्सो देव हिरण्ययः । नकिर्हि दानं परिमर्धिषत्त्वे यद्यद्यामि तदा भर ॥
ഹേ ദേവാ, നീ അശ്വത്തിന്റെ പുരാതന ഉത്സം—സത്തയുടെ പ്രേരകശക്തിയുടെ ഉറവിടം; ഗവാം (കിരണ-ഗോവുകൾ)ക്കായി പുരുകൃത്, അനേകം പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്യുന്നവൻ; നീ ഹിരണ്യമയ സ്രോതസ്സാണ്. നിനക്കുള്ളിലെ ദാനം ആരും ക്ഷയിപ്പിക്കുകയില്ല. ഞാൻ ഏത് ഏത് പാതയിലേക്കു പോകുന്നുവോ, അവിടെ നിന്നുതന്നെ നിന്റെ സമൃദ്ധി-കൊണ്ടുവരൽ എനിക്കു കൊണ്ടുവരിക.
Mantra 7
त्वं ह्येहि चेरवे विदा भगं वसुत्तये । उद्वावृषस्व मघवन्गविष्टय उदिन्द्राश्वमिष्टये ॥
നീ നിശ്ചയമായും വരിക, ചലിക്കുന്ന അന്വേഷകനോടു; നമ്മുടെ വസുത്തി (സത്യസമ്പത്തിന്റെ വർദ്ധന)ക്കായി ഭഗ—ആനന്ദത്തിന്റെ പങ്ക്—പ്രകാശിപ്പിക്ക. ഹേ മഘവൻ, ഗവിഷ്ടി (കിരണവിജയം)ക്കായി എഴുന്നേറ്റ് ഒഴുകിപ്പെയ്യുക; ഹേ ഇന്ദ്ര, അശ്വമിഷ്ടി (അശ്വ-ശക്തിയുടെ വിജയം)ക്കായി എഴുന്നേറുക.
Mantra 8
त्वं पुरू सहस्राणि शतानि च यूथा दानाय मंहसे । आ पुरंदरं चकृम विप्रवचस इन्द्रं गायन्तोऽवसे ॥
നീ ദാനത്തിനായി കൂട്ടങ്ങളായി അനേകം സഹസ്രങ്ങളും ശതങ്ങളും കൂമ്പാരമാക്കുന്നു—പരിപൂർണ്ണ സമൃദ്ധിയുടെ നിന്റെ ഉദാരദാനശക്തി. പ്രചോദിത വാക്കിന്റെ ഋഷികളായ ഞങ്ങൾ, സഹായത്തിനായി, പാടിക്കൊണ്ട് പുരന്ദരനായ ഇന്ദ്രനെ നമ്മുടെ സമീപസാന്നിധ്യമായ ആശ്രയമാക്കുന്നു.
Mantra 9
अविप्रो वा यदविधद्विप्रो वेन्द्र ते वचः । स प्र ममन्दत्त्वाया शतक्रतो प्राचामन्यो अहंसन ॥
അവിപ്രൻ (അപ്രബുദ്ധൻ) ഇതു പണിതതായാലും, അല്ലെങ്കിൽ വിപ്രൻ (ഋഷി) തന്നെയായാലും—ഹേ ഇന്ദ്രാ—നിന്റെ ഈ വചനം; നിനക്കു നേരെ മനസ്സിനെ മുന്നോട്ടു തിരുത്തിയവനെ അത് ആനന്ദിപ്പിക്കുകയും ബലപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തു, ഹേ ശതക്രതോ, കൂടാതെ ‘അഹം’-ബോധത്തിൽ സ്ഥിരമായ ജയിയായി (ദൃഢ ആത്മസ്ഥിതി) അവനെ ആക്കി.
Mantra 10
उग्रबाहुर्म्रक्षकृत्वा पुरंदरो यदि मे शृणवद्धवम् । वसूयवो वसुपतिं शतक्रतुं स्तोमैरिन्द्रं हवामहे ॥
ഉഗ്രബാഹുവായ പുരന്ദരൻ എന്റെ വിളി കേട്ടാൽ—അപ്പോൾ ഞങ്ങൾ, വസുവിനെ ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ, സമൃദ്ധിയുടെ അധിപനായ ശതക്രതുവായ ഇന്ദ്രനെ സ്തോത്രങ്ങളാൽ ആവാഹിക്കുന്നു.
Mantra 11
न पापासो मनामहे नारायासो न जळ्हवः । यदिन्न्विन्द्रं वृषणं सचा सुते सखायं कृणवामहै ॥
ഞങ്ങൾ ഞങ്ങളെത്തന്നെ പാപികളെന്നോ, വൈരികളെന്നോ, വക്രസങ്കൽപ്പമുള്ളവരെന്നോ കരുതുന്നില്ല; കാരണം ഇപ്പോൾ പീഡിത സോമത്തിന്റെ സമീപത്ത് വൃഷണനായ ഇന്ദ്രനെ ഞങ്ങൾ സുഹൃത്തായും സഹചാരിയായും ആക്കുന്നു.
Mantra 12
उग्रं युयुज्म पृतनासु सासहिमृणकातिमदाभ्यम् । वेदा भृमं चित्सनिता रथीतमो वाजिनं यमिदू नशत् ॥
യുദ്ധങ്ങളിൽ ഞങ്ങൾ ഉഗ്രശക്തിയെ യോജിപ്പിക്കുന്നു—അജേയനായ ജയശീലൻ, അദാഭ്യൻ, ബന്ധനമായ ഋണത്തെ മുറിച്ചെറിയുന്നവൻ. തിരിഞ്ഞുമറിയുന്ന ആശയക്കുഴപ്പത്തെയും അവൻ അറിയുന്നു; എന്നിട്ടും ജയിക്കുന്നു. രഥികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ആ വാജി—അവനിലേക്കു ബലത്തിന്റെ പൂർണ്ണത നിശ്ചയമായി എത്തുന്നു.
Mantra 13
यत इन्द्र भयामहे ततो नो अभयं कृधि । मघवञ्छग्धि तव तन्न ऊतिभिर्वि द्विषो वि मृधो जहि ॥
ഹേ ഇന്ദ്രാ, ഞങ്ങൾ ഏതിനാൽ ഭയപ്പെടുന്നുവോ, അതിൽ നിന്നു ഞങ്ങൾക്ക് അഭയം (ഭയരഹിതത്വം) വരുത്തുക. ഹേ മഘവൻ, നിന്റെ ജയശക്തി ഞങ്ങൾക്ക് ദാനം ചെയ്യുക; നിന്റെ ഊതികളാൽ ദ്വേഷികളെ ചിതറിക്കളക, ശത്രുത്വാക്രമണങ്ങളെ ചിതറിക്കളക.
Mantra 14
त्वं हि राधस्पते राधसो महः क्षयस्यासि विधतः । तं त्वा वयं मघवन्निन्द्र गिर्वणः सुतावन्तो हवामहे ॥
ഹേ രാധസ്പതേ! നീ തന്നെയാണ് രാധാ (ദാന-പ്രഭ)യുടെ അധിപൻ; വിധാതാ (യജമാനൻ)ക്കായി മഹാസമൃദ്ധിയുടെ നിവാസ-സ്വാമി നീ തന്നെയാണ്. അതുകൊണ്ട് ഞങ്ങൾ—സോമം പിഴിഞ്ഞവർ—ഹേ മഘവൻ ഇന്ദ്ര, ഗിർവണ (സ്തുതിപ്രിയ), നിന്റെ ഫലപ്രദമായ സന്നിധിക്കായി നിന്നെ ആഹ്വാനം ചെയ്യുന്നു.
Mantra 15
इन्द्रः स्पळुत वृत्रहा परस्पा नो वरेण्यः । स नो रक्षिषच्चरमं स मध्यमं स पश्चात्पातु नः पुरः ॥
ഇന്ദ്രൻ—പ്രകടനും വിജയിയും—വൃത്രഹാ, പരസ്പാ, ഞങ്ങളുടെ വരേണ്യ ശക്തി. അവൻ നമ്മുടെ അവസാന പടിയെയും മദ്ധ്യ പടിയെയും കാക്കട്ടെ; പിന്നിലും മുന്നിലും ഞങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കട്ടെ.
Mantra 16
त्वं नः पश्चादधरादुत्तरात्पुर इन्द्र नि पाहि विश्वतः । आरे अस्मत्कृणुहि दैव्यं भयमारे हेतीरदेवीः ॥
ഹേ ഇന്ദ്ര! പിന്നിലും താഴെയും മുകളിലും മുന്നിലും—എല്ലാ ദിക്കുകളിലും—ഞങ്ങളെ ദൃഢമായി കാക്കുക. ഞങ്ങളിൽ നിന്ന് ദൂരെയാക്കുക പരത്തിൽ നിന്നു വരുന്ന ദൈവ്യഭയം; ദൂരെയാക്കുക ശത്രുപ്രഹരങ്ങൾ, അദേവീ ശക്തികൾ.
Mantra 17
अद्याद्या श्वःश्व इन्द्र त्रास्व परे च नः । विश्वा च नो जरितॄन्त्सत्पते अहा दिवा नक्तं च रक्षिषः ॥
ഇന്ന് ഇന്ന്, നാളെ നാളെയും—ഹേ ഇന്ദ്രാ, ഞങ്ങളെ രക്ഷിക്കേണമേ; ഞങ്ങളുടെ അതീതത്തിലുള്ളതിൽ നിന്നുമും ഞങ്ങളെ കാക്കേണമേ. ഹേ സത്യത്തിന്റെ അധിപൻ (സത്പതി), ഞങ്ങളുടെ എല്ലാ സ്തോത്രകരെയും—പകലും രാത്രിയും—നീ സംരക്ഷിക്കേണമേ.
Mantra 18
प्रभङ्गी शूरो मघवा तुवीमघः सम्मिश्लो विर्याय कम् । उभा ते बाहू वृषणा शतक्रतो नि या वज्रं मिमिक्षतुः ॥
ഭേദിച്ചു കടന്നുപോകുന്നവൻ, ശൂരൻ, മഹാദാതാവ്, മഹാദാനശാലി (തുവീമഘ)—ഇന്ദ്രൻ പരാക്രമത്തിന്റെ കൃത്യത്തിനായി സംയോജിതനാകുന്നു. ഹേ ശതക്രതു, വൃഷണസമമായ ബലവാൻ, നിന്റെ ഇരുകൈകളും വജ്രത്തെ താഴെ സ്ഥാപിച്ച് അമർത്തി അതിന്റെ സ്ഥിരസ്ഥാനത്ത് ഉറപ്പിക്കട്ടെ.
A two-sided hearing is requested: Indra is asked to listen from every direction and come close to the poet’s word for Soma-drinking (8.61.1).
Praise intensifies through warrior-epithets and the logic of reciprocity: if Indra hears the call, the wealth-seekers will invoke him with stomas, expecting protection and riches (e.g., 8.61.10).
Indra’s power is portrayed as concentrated and ready—he is ‘compacted for heroic might,’ with bull-strong arms setting the vajra into decisive poise (8.61.18).
The hymn ends with the image of the poised thunderbolt, implying assurance: Indra’s arrival and readiness guarantee the breaking of obstacles and the granting of boons.
ubhayaṃ śṛṇavac ca na indro arvāg idaṃ vacaḥ
उग्रबाहुर्म्रक्षकृत्वा पुरंदरो यदि मे शृणवद्धवम् । वसूयवो वसुपतिं शतक्रतुं स्तोमैरिन्द्रं हवामहे ॥प्रभङ्गी शूरो मघवा तुवीमघः सम्मिश्लो विर्याय कम् । उभा ते बाहू वृषणा शतक्रतो नि या वज्रं मिमिक्षतुः ॥It is an invitation hymn asking Indra to hear the poet’s call, come close for Soma-drinking, and grant strength, victory, and wealth by breaking obstacles.
In Vedic ritual Soma is the energizing offering that delights Indra and is believed to intensify his heroic power, making him swift to help the worshippers.
Purandara means “breaker of strongholds/fortresses.” Here it describes Indra as the one who shatters closed, resistant powers—both in outer conflict and inner struggle.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.