Rig Veda 8.56.4 — Mandala 8, Sukta 56, Mantra 4

Sukta 8.56

Rishi: Kāṇva / Kāṇvāyana (uncertain from excerpt)

Devata: pūta-kratu (epithet; likely a divine power of purified will, often associated with Agni/Indra depending on hymn context)

Chandas: Not securely determinable from excerpt alone

Samhita Patha (Devanagari)

तत्रो अपि प्राणीयत पूतक्रतायै व्यक्ता । अश्वानामिन्न यूथ्याम् ॥

Transliteration

tatró ápi prá āṇīyata pūtá-kratāyai vyàktā | aśvānā́m ín ná yūthyā́m ||

Translation

അവിടെയും ഗതി മുന്നോട്ട് നയിക്കപ്പെട്ടു—പൂതക്രതായൈ (ശുദ്ധ-ഇച്ഛാശക്തി)ക്കായി വ്യക്തമായി പ്രകടമായി; കുതിരകളുടെ യൂഥത്തിൽ ക്രമബദ്ധമായ ഓട്ടംപോലെ—ശക്തികൾ ഒരൊറ്റ സുസ്വരമായ ഘടനയിൽ ഏകീകരിച്ചു.

Word by Word

• तत्र: there, in that place
• तत्र: अधिकरण
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय-प्रातिपदिक)

• उ: indeed, and
• उ: —
• Type: Indeclinable
• Root: उ (निपात)

• अपि: also, even
• अपि: —
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)

• प्राणी॑यत: he/it breathed forth; came to life
• प्राणी॑यत: — (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + अनी (धातु) / √अन् (प्राणने)

• पूतक्र॑तायै: to/for the Purified-Resolve (epithet; ‘to Pūtakratā’)
• पूतक्र॑तायै: सम्प्रदान
• Type: Noun (epithet)
• Root: पूतक्रतु (प्रातिपदिक: पूत- ‘purified’ + क्रतु ‘resolve/rite/power’)

• व्य॑क्ता: manifest, clearly shown
• व्य॑क्ता: कर्तृ-विशेषण / विधेय
• Type: Adjective/Participle
• Root: वि + अञ्ज्/अक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक) / ‘व्यक्त’

• अश्वा॑नाम्: of the horses
• अश्वा॑नाम्: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Noun
• Root: अश्व (प्रातिपदिक)

• इन्न: indeed, just
• इन्न: —
• Type: Indeclinable
• Root: इद्/इन् (निपात) + न (निपात) → इन्न (वैदिक संधि-रूप)

• यूथ्याम्: in the herd/troop (in the company)
• यूथ्याम्: अधिकरण
• Type: Noun/Adjective (used substantively)
• Root: यूथ्य (प्रातिपदिक; ‘belonging to a herd/troop’)