
Sukta 6.60
Bharadvāja (Bārhaspatya)
Indrāgnī (with Indra foregrounded as Vṛtra-slayer, Agni as co-power)
Triṣṭubh (probable for RV 6.60 opening; cadence suggests triṣṭubh)
ഋഗ്വേദം 6.60 ഇന്ദ്രാഗ്നി എന്ന ദ്വയശക്തിയെ ആഹ്വാനം ചെയ്യുന്നു; ഇവിടെ വൃത്രഹനായ ഇന്ദ്രൻ മുൻനിരയിൽ നിൽക്കുകയും, യജ്ഞത്തിൽ ജയത്തെ ഫലപ്രദമാക്കുന്ന സഹപ്രവർത്തകശക്തിയായി അഗ്നി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു. വേഗമേറിയ സംഘങ്ങളോടെ ആ ഇരട്ടവീരന്മാർ വരിക, ഹവിസ്സ് സ്വീകരിക, ആരാധകനിൽ ബലം, സമൃദ്ധി, വിജയോത്സാഹം എന്നിവ പകരിക എന്നതാണ് സ്തുതിയുടെ അപേക്ഷ. യജ്ഞത്തെ ഇത് സംഗമസ്ഥാനമായി വരച്ചുകാട്ടുന്നു—അവിടെ ദൈവിക പരാക്രമം (ഇന്ദ്രൻ)യും പവിത്രാഗ്നി/പ്രകാശം (അഗ്നി)യും ഒന്നിച്ച് തടസ്സം തകർത്തു, വാജം (ജയകരശക്തി) വർധിപ്പിക്കുന്നു.
Mantra 1
श्नथद्वृत्रमुत सनोति वाजमिन्द्रा यो अग्नी सहुरी सपर्यात् । इरज्यन्ता वसव्यस्य भूरेः सहस्तमा सहसा वाजयन्ता ॥
വൃത്രനെ (ആവരണം ചെയ്യുന്നവനെ) തകർത്തു വാജ—ബലത്തിന്റെ പൂർണ്ണത—നേടുന്നവൻ ഇന്ദ്രൻ; അഗ്നിയോടുകൂടെ ആ രണ്ടു മഹാബലികൾ യഥാവിധി സേവിക്കപ്പെടുന്നു. അവർ പ്രചുരമായ വസവ്യ—സമൃദ്ധമായ നന്മ—നേടാൻ പരിശ്രമിക്കുന്നു; ശക്തിയിൽ അതിശക്തർ, തങ്ങളുടെ സഹസത്തോടെ ഞങ്ങളിലുളള വിജയശക്തികളെ വളർത്തുന്നു.
Mantra 2
ता योधिष्टमभि गा इन्द्र नूनमपः स्वरुषसो अग्न ऊळ्हाः । दिशः स्वरुषस इन्द्र चित्रा अपो गा अग्ने युवसे नियुत्वान् ॥
ഹേ ഇന്ദ്രാ, ഇപ്പോൾ നീ ആ ദീപ്തമായ ഗാവുകളിലേക്കു ധീരമായി യുദ്ധം ചെയ്ക; ഹേ അഗ്നേ, പ്രകാശത്തിലേക്ക് ഉയർത്തപ്പെട്ട ജലങ്ങളിലേക്കും ഉഷസ്സുകളിലേക്കും നീ മുന്നേറുക. ഹേ ഇന്ദ്രാ, ഉഷസ്സിന്റെ ദ്യുതിയാൽ ദിക്കുകളെ ചിത്രമായി പ്രകാശിപ്പിക്ക; ഹേ അഗ്നേ, നിയുത്വാൻ (രഥാശ്വങ്ങളാൽ യുക്തൻ) ആയി, ജലങ്ങളെയും കിരണങ്ങളെയും യൗവനബലത്തിലേക്ക് പ്രേരിപ്പിച്ച്, ഞങ്ങളിലകത്ത് വർദ്ധി വരുത്തുക.
Mantra 3
आ वृत्रहणा वृत्रहभिः शुष्मैरिन्द्र यातं नमोभिरग्ने अर्वाक् । युवं राधोभिरकवेभिरिन्द्राग्ने अस्मे भवतमुत्तमेभिः ॥
ഹേ വൃത്രഹണനായ ഇന്ദ്രാ, ഹേ അഗ്നേ, വൃത്രഹണ ശക്തികളോടും പ്രചണ്ഡ ശുഷ്മങ്ങളോടും കൂടി ഇവിടെ വരിക; നമസ്കാരരൂപമായ ഞങ്ങളുടെ കർമ്മങ്ങളാൽ ഞങ്ങളിലേക്കു സമീപിക്ക. ഹേ ഇന്ദ്രാഗ്നീ, തെറ്റില്ലാത്ത ദീപ്തമായ ദാനങ്ങളാൽ ഞങ്ങൾക്ക് ഉത്തമമായ സഹായികളാകുക; ശ്രേഷ്ഠ സമൃദ്ധികളുടെ ദാതാക്കളാകുക.
Mantra 4
ता हुवे ययोरिदं पप्ने विश्वं पुरा कृतम् । इन्द्राग्नी न मर्धतः ॥
ആ രണ്ടുപേരെയും ഞാൻ ആഹ്വാനം ചെയ്യുന്നു—പുരാതനമായി സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട ഈ സർവ്വജഗത്തും അവരാൽ വ്യാപ്തവും അധിഷ്ഠിതവും ആകുന്നു; ഇന്ദ്രനും അഗ്നിയും കർമ്മത്തിൽ ഒരിക്കലും പരാജയപ്പെടുകയില്ല, ക്ഷീണിക്കുകയുമില്ല.
Mantra 5
उग्रा विघनिना मृध इन्द्राग्नी हवामहे । ता नो मृळात ईदृशे ॥
ഉഗ്രരും വിഘ്നങ്ങളെ സംഹരിക്കുന്നവരുമായ ഇന്ദ്ര-അഗ്നികളെ ഞങ്ങൾ ആഹ്വാനം ചെയ്യുന്നു; ഈ നമ്മുടെ ഇത്തരത്തിലുള്ള അവസ്ഥയിലും ആവശ്യത്തിലും അവർ ഞങ്ങളോട് കൃപ കാണിക്കട്ടെ.
Mantra 6
हतो वृत्राण्यार्या हतो दासानि सत्पती । हतो विश्वा अप द्विषः ॥
സത്യപഥത്തിന്റെ അധിപതികളായ ആ ഇരുവരാൽ വൃത്രങ്ങൾ (തടസ്സശക്തികൾ) സംഹരിക്കപ്പെടുന്നു; ദാസങ്ങൾ (അന്ധകാരബലങ്ങൾ) സംഹരിക്കപ്പെടുന്നു; എല്ലാ ദ്വേഷങ്ങളും സംഹരിക്കപ്പെട്ടു അകറ്റപ്പെടുന്നു.
Mantra 7
इन्द्राग्नी युवामिमेऽभि स्तोमा अनूषत । पिबतं शम्भुवा सुतम् ॥
ഹേ ഇന്ദ്ര-അഗ്നീ, ഈ സ്തോത്രങ്ങൾ നിങ്ങളിലേക്കു അഭിമുഖമായി മുഴങ്ങിക്കഴിഞ്ഞു; നിങ്ങളുടെ ശംഭു (കല്യാണം) നിമിത്തം പിഴിഞ്ഞ സോമം പാനം ചെയ്യുവിൻ.
Mantra 8
या वां सन्ति पुरुस्पृहो नियुतो दाशुषे नरा । इन्द्राग्नी ताभिरा गतम् ॥
ഹേ നരോ—വീരശക്തികളായ ഇന്ദ്രനും അഗ്നിയും! ദാശുഷനായ ദാതാവിനായി നിങ്ങളിൽ ഉള്ള, പലരും ആഗ്രഹിക്കുന്ന, പുരുസ്പൃഹമായ നിയുത് (യുക്ത രഥശക്തികൾ) — അവയോടുകൂടെ ഞങ്ങളിലേക്കു വരുവിൻ.
Mantra 9
ताभिरा गच्छतं नरोपेदं सवनं सुतम् । इन्द्राग्नी सोमपीतये ॥
ഹേ നരോ! ആ നിയുതുകളോടുകൂടെ ഇവിടെ വരുവിൻ—ഈ സവനത്തിൽ സുതമായ സോമത്തിനരികെ; ഹേ ഇന്ദ്രാ-അഗ്നി, സോമപീതിക്കായി.
Mantra 10
तमीळिष्व यो अर्चिषा वना विश्वा परिष्वजत् । कृष्णा कृणोति जिह्वया ॥
അവനെ സ്തുതിക്കുവിൻ—തന്റെ അർച്ചിഷാ (ജ്വാല) കൊണ്ട് സർവ്വ വനങ്ങളെയും പരിഷ്വജിക്കുന്നവനെ; തന്റെ ജിഹ്വയാൽ കൃഷ്ണ (അന്ധകാരം) പ്രകാശമയമാക്കി കർമ്മത്തിനായി ചെയ്യുന്നവനെ.
Mantra 11
य इद्ध आविवासति सुम्नमिन्द्रस्य मर्त्यः । द्युम्नाय सुतरा अपः ॥
അഗ്നി ജ്വലിക്കുമ്പോൾ ഇന്ദ്രന്റെ സുമ്നം—കൃപാപ്രസാദം—ലഭിക്കുവാൻ ഭക്തിപൂർവ്വം സേവിക്കുന്ന മർത്ത്യൻ, ദ്യുമ്നം—പ്രകാശമയ വിജയം—വരെ സുരക്ഷിതമായി നയിക്കുന്ന അപഃ (പ്രവാഹങ്ങൾ/ധാരകൾ) പ്രാപിക്കുന്നു.
Mantra 12
ता नो वाजवतीरिष आशून्पिपृतमर्वतः । इन्द्रमग्निं च वोळ्हवे ॥
ആ വാജവതീ ഇഷാഃ—ബലസമൃദ്ധമായ പ്രേരണകൾ—ഞങ്ങള്ക്കായി വേഗമുള്ള അശ്വങ്ങളെ നിറയ്ക്കട്ടെ; അവ ഇന്ദ്രനെയും അഗ്നിയെയും വഹിച്ച്, കർമത്തിൽ ഞങ്ങളുടെ നേതാക്കളായി, അവരെ സമീപത്തേക്ക് കൊണ്ടുവരട്ടെ.
Mantra 13
उभा वामिन्द्राग्नी आहुवध्या उभा राधसः सह मादयध्यै । उभा दाताराविषां रयीणामुभा वाजस्य सातये हुवे वाम् ॥
ഹേ ഇന്ദ്രാഗ്നീ, നിങ്ങളിരുവരെയും ഞാൻ ആഹ്വാനിക്കുന്നു—ഇരുവരും ആഹ്വാനാർഹർ; റാധസഃ—സമൃദ്ധികളിൽ—ഒരുമിച്ച് ആനന്ദിക്കുവാൻ നിങ്ങളിരുവരെയും വിളിക്കുന്നു. നിങ്ങളിരുവരും ഇഷാഃ (പ്രേരണകൾ)യും റയീഃ (അന്തരംഗ സമ്പത്ത്)യും നല്കുന്ന ദാതാക്കളാണ്; വാജ—വിജയീ ബലത്തിന്റെ പൂർണ്ണത—യുടെ സാതയേ (ജയം)ക്കായി നിങ്ങളിരുവരെയും ഞാൻ ഹുവെ ചെയ്യുന്നു.
Mantra 14
आ नो गव्येभिरश्व्यैर्वसव्यैरुप गच्छतम् । सखायौ देवौ सख्याय शम्भुवेन्द्राग्नी ता हवामहे ॥
ഗവ്യ (ഗോസംപത്ത്)ങ്ങളോടും, അശ്വ്യ (അശ്വബലം)ങ്ങളോടും, വസവ്യ (സമൃദ്ധിധനം)ങ്ങളോടും കൂടി ഞങ്ങളിലേക്കു വരുവിൻ; സമീപിക്കുവിൻ. ദേവസഖാക്കളേ, സഖ്യതയ്ക്കും ശംഭുത്വം—ശാന്തിയും കല്യാണവും—നേടുവാനുമായി, ഹേ ഇന്ദ്ര-അഗ്നീ, നിങ്ങളിരുവരെയും ഞങ്ങൾ ഹവിക്കുന്നു.
Mantra 15
इन्द्राग्नी शृणुतं हवं यजमानस्य सुन्वतः । वीतं हव्यान्या गतं पिबतं सोम्यं मधु ॥
ഹേ ഇന്ദ്ര-അഗ്നീ, സോമം പിഴിയുന്ന യജമാനന്റെ ഹവം കേൾക്കുവിൻ. ഹവ്യങ്ങളെ സ്വീകരിച്ച് ഇവിടെ വരുവിൻ; സോമ്യ മധു—സോമത്തിന്റെ മധുരരസം—പാനം ചെയ്യുവിൻ.
Indrāgnī is the paired deity Indra and Agni addressed together. Indra leads as the breaker of obstruction (Vṛtra-slayer), while Agni supports as the sacrificial fire that carries offerings and awakens luminous power.
The hymn seeks victory over obstacles, increase of strength (vāja), and prosperity for the worshipper. It asks Indra-and-Agni to come to the sacrifice, accept the offerings, and empower the sacrificer.
Because this sukta fits Soma-pressing worship: the gods are invited to drink the Soma (somya madhu). In Vedic symbolism, Soma is delight and clarity that becomes strength when received by the gods and returned as blessing to the devotee.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.