Rig Veda 6.55.3 — Mandala 6, Sukta 55, Mantra 3

Sukta 6.55

Rishi: Bharadvāja (Bārhaspatya) tradition

Devata: Uncertain from excerpt alone; āghṛṇe suggests radiant power; Ajāśva may be a speaker/addressee; confirm via full hymn metadata

Chandas: Triṣṭubh (probable; confirm in critical edition)

Samhita Patha (Devanagari)

रायो धारास्याघृणे वसो राशिरजाश्व । धीवतोधीवतः सखा ॥

Transliteration

rāyó dhā́rā asy āghṛṇe váso rāśír ajāśva | dhī́vato-dhī́vataḥ sákhā ||

Translation

ഹേ അഘൃണേ, നീ റായയുടെ ധാരയാണ്—അന്തര സമൃദ്ധിയുടെ പ്രവാഹം; വസോ, സുനിവാസത്തിന്റെ കൂമ്പാരം. ഹേ അജാശ്വ, എപ്പോഴും പരിശ്രമിക്കുന്ന ധീവാന്റെ സഖാവേ.

Word by Word

• रायः: of wealth, of riches
• रायः: सम्बन्ध (genitival relation) / षष्ठी-सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: राय् (प्रातिपदिक: रायि-/राय- ‘धन, संपत्ति’)

• धारास्य: of the stream/flow
• धारास्य: सम्बन्ध (genitival relation) / षष्ठी-सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: धारा (प्रातिपदिक: धारा ‘धारा, प्रवाह’)

• अघृणे: O unpitying one / O relentless one
• अघृणे: सम्बोधन
• Type: Adjective (vocative epithet)
• Root: अघृणि- (प्रातिपदिक: अ-घृणि ‘अकृपण/अघृण, दयारहित’—वेदिक विशेषण)

• वसो: O Vasu (good one/wealth-giver)
• वसो: सम्बोधन
• Type: Noun (vocative epithet)
• Root: वसु- (प्रातिपदिक: वसु ‘वसु, धन; प्रिय/उत्तम’)

• राशिः: a heap, a mass
• राशिः: कर्तृ (as subject/predicate-noun) / विधेय
• Type: Noun
• Root: राशि- (प्रातिपदिक: राशि ‘ढेर, राशि, समूह’)

• अजाश्व: O Ajāśva
• अजाश्व: सम्बोधन
• Type: Proper Noun
• Root: अजाश्व- (प्रातिपदिक: अजा- ‘बकरी’ + अश्व- ‘घोड़ा’; ऋषि/व्यक्ति-नाम)

• धीवतॊधीवत: of the two inspired/wise ones
• धीवतॊधीवत: सम्बन्ध (genitival relation) / षष्ठी-सम्बन्ध
• Type: Noun/Adjective (used substantively)
• Root: धीवत्- (प्रातिपदिक: धीवत् ‘धियुक्त/बुद्धिमान, स्तुतिकर्ता’)

• सखा: (is) a friend
• सखा: कर्तृ (as subject/predicate-noun)
• Type: Noun
• Root: सखि- (प्रातिपदिक: सखि ‘मित्र’)