Rig Veda Sukta 123
Mandala 10Sukta 1238 Mantras

Sukta 123

Sukta 10.123

Rishi

Traditionally associated with Vena (or a Vena-related seer) in RV 10.123; exact attribution varies by Anukramaṇī traditions.

Devata

Vena / Gandharva-Sūrya complex (a luminous messenger/mediator power); Sūrya and the Waters are central supporting powers in the verse.

Chandas

Triṣṭubh (11-syllable cadence; typical of RV 10 hymns with expansive imagery).

ഋഗ്വേദം 10.123-ൽ വേനനെ പ്രകാശമയമായ ഒരു മധ്യസ്ഥശക്തിയായി—പലപ്പോഴും ഗന്ധർവ–സൂര്യ സംയുക്തമായി വായിക്കപ്പെടുന്നവനായി—സ്തുതിക്കുന്നു; ജനനം, വെളിപ്പെടൽ/പ്രചോദനം, കൂടാതെ ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിലെ വിരുദ്ധധ്രുവങ്ങളുടെ സംഗമം എന്നിവയെ അവൻ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നവനായി വരുന്നു. ഗർഭസ്ഥമായ പ്രകാശത്തിന്റെ ശക്തമായ ദൃശ്യങ്ങൾ, ജലങ്ങളും സൂര്യനും കൂടിച്ചേരുന്ന സംഗമം, 그리고 കാമ്യ-പ്രതീകാത്മകമായ സ്വർഗീയ ഐക്യം എന്നിവയിലൂടെ ശ്ലോകങ്ങൾ നീങ്ങുന്നു; അവസാനം “ബിന്ദു/കിരണം” മൂന്ന് ലോകങ്ങളിലുടനീളം ഋത/ക്രമം സ്ഥാപിക്കുന്നതായി സമാപിക്കുന്നു.

Mantras

Mantra 1

अयं वेनश्चोदयत्पृश्निगर्भा ज्योतिर्जरायू रजसो विमाने । इममपां संगमे सूर्यस्य शिशुं न विप्रा मतिभी रिहन्ति ॥

ഈ വേനൻ പൃശ്നിഗർഭാ (ബഹുവർണ്ണ ഗർഭങ്ങൾ/ഭവനത്തിന്റെ ഗർഭങ്ങൾ)യെ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു—ജനനത്തിന്റെ ഝില്ലയിൽ ഇനിയും പൊതിഞ്ഞിരിക്കുന്ന ഒരു ജ്യോതി, രജസ് (മധ്യലോകം) എന്ന വിശാല വിഹായസ്സിൽ സ്ഥാപിതം. ഇവിടെ അപാം (ജലങ്ങൾ)യും സൂര്യനും സംഗമിക്കുന്നിടത്ത്, വിപ്ര (ഋഷിമാർ) തങ്ങളുടെ മതികളാൽ അതിനെ നക്കുന്നു—പുതുജാത ശിശുവിനെ പോഷിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ.

Mantra 2

समुद्रादूर्मिमुदियर्ति वेनो नभोजाः पृष्ठं हर्यतस्य दर्शि । ऋतस्य सानावधि विष्टपि भ्राट् समानं योनिमभ्यनूषत व्राः ॥

സമുദ്രത്തിന്റെ ആഴത്തിൽ നിന്ന് വേനൻ ഊർമി (തിര)യെ ഉയർത്തുന്നു; നഭോജാഃ (ആകാശജന്യൻ) ആയി, ഹര്യത (സ്വർണ്ണ)ത്തിന്റെ പൃഷ്ഠം വെളിപ്പെടുത്തുന്നു. ഋതത്തിന്റെ ശിഖരത്തിൽ, ഉന്നതമായ വിഷ്ടപത്തിൽ, ദീപ്തശക്തികൾ ഒരേ സമാന യോനി ലക്ഷ്യമാക്കി നീങ്ങി, സമ്മതത്തിന്റെ ഗാനം ചൊല്ലുന്നു.

Mantra 3

समानं पूर्वीरभि वावशानास्तिष्ठन्वत्सस्य मातरः सनीळाः । ऋतस्य सानावधि चक्रमाणा रिहन्ति मध्वो अमृतस्य वाणीः ॥

ഒരേ പൊതുവായ ഉറവിടത്തിലേക്ക് പുരാതന മാതാക്കൾ ഉത്സാഹത്തോടെ അടുക്കുന്നു; ഒരേ കൂടിൽ കാളക്കുട്ടിയെ ചുറ്റി ഒരുമിച്ച് നില്ക്കുന്നു. ഋതത്തിന്റെ ശിഖരത്തിൽ സഞ്ചരിച്ച് അവർ അമൃതത്തിന്റെ മധുരവാണികളെ നക്കിയെടുത്തു പുറത്തെടുക്കുന്നു.

Mantra 4

जानन्तो रूपमकृपन्त विप्रा मृगस्य घोषं महिषस्य हि ग्मन् । ऋतेन यन्तो अधि सिन्धुमस्थुर्विदद्गन्धर्वो अमृतानि नाम ॥

രൂപം അറിഞ്ഞ് വിപ്രന്മാർ അതിനെ രൂപപ്പെടുത്തി; അവർ വന്യജീവിയുടെ ഘോഷത്തിലേക്കും മഹാന്റെ വിളിയിലേക്കും ചെന്നു. ഋതപ്രകാരം സഞ്ചരിച്ച് അവർ നദിപ്രവാഹത്തിന്മേൽ നിലകൊണ്ടു; ഗന്ധർവൻ അമൃതമായ നാമങ്ങളെ കണ്ടെത്തി.

Mantra 5

अप्सरा जारमुपसिष्मियाणा योषा बिभर्ति परमे व्योमन् । चरत्प्रियस्य योनिषु प्रियः सन्त्सीदत्पक्षे हिरण्यये स वेनः ॥

അപ്സരസ്, തന്റെ ജാരൻ (പ്രിയൻ) നോക്കി പുഞ്ചിരിച്ച്, ആ സ്ത്രീ പരമവ്യോമത്തിൽ അവനെ ധരിക്കുന്നു. പ്രിയന്റെ യോനികളിൽ സഞ്ചരിച്ച്, സ്വയം പ്രിയനായ വേനൻ സ്വർണ്ണചിറകിൽ ഇരിക്കുന്നു.

Mantra 6

नाके सुपर्णमुप यत्पतन्तं हृदा वेनन्तो अभ्यचक्षत त्वा । हिरण्यपक्षं वरुणस्य दूतं यमस्य योनौ शकुनं भुरण्युम् ॥

നാകത്തിൽ (ആകാശത്തിൽ) നീ സുപർണപക്ഷിയായി സമീപമായി പറക്കുമ്പോൾ, ഹൃദയത്തോടെ നിന്നെ തേടുന്നവർ നിന്നെ ദർശിക്കുന്നു. ഹിരണ്യപക്ഷൻ—വരുണന്റെ ദൂതൻ—യമന്റെ യോനിയിൽ ഉള്ള ശകുനം, ഭുരണ്യു (അപ്രതിഹത വേഗമുള്ളവൻ) ആയി നീ തടസ്സമില്ലാത്ത ഗതിയിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു.

Mantra 7

ऊर्ध्वो गन्धर्वो अधि नाके अस्थात्प्रत्यङ्चित्रा बिभ्रदस्यायुधानि । वसानो अत्कं सुरभिं दृशे कं स्वर्ण नाम जनत प्रियाणि ॥

ഊർദ്ധ്വനായി ഗന്ധർവൻ നാകത്തിൽ അധി നില്ക്കുന്നു; അന്തർമുഖനായി തന്റെ ചിത്ര (തേജസ്വി) ആയുധങ്ങളെ ധരിക്കുന്നു. ദർശനത്തിനായി സുരഭിയായ അർക്ക/അട്ക (കിരണവസ്ത്രം) ധരിച്ചു, ‘സ്വർ’ എന്ന നാമത്താൽ പ്രിയവസ്തുക്കളെ ജനിപ്പിക്കുന്നു.

Mantra 8

द्रप्सः समुद्रमभि यज्जिगाति पश्यन्गृध्रस्य चक्षसा विधर्मन् । भानुः शुक्रेण शोचिषा चकानस्तृतीये चक्रे रजसि प्रियाणि ॥

ദ്രപ്സ (രസബിന്ദു) സമുദ്രത്തോട്ടു നീങ്ങുമ്പോൾ, ഗൃധ്രന്റെ ചക്ഷുസ്സുപോലെ ദൂരദൃഷ്ടിയോടെ കണ്ടുകൊണ്ട് ധർമ്മത്തെ വിധർമൻ (സ്ഥാപിച്ചു/ധരിച്ചു) നിലനിർത്തുന്നു. ഭാനു ശുക്ര ശോചിഷ് (പ്രകാശമയ ജ്വാല) കൊണ്ട് ആനന്ദിച്ച്, തൃതീയ രജസ്സിന്റെ ചക്രത്തിൽ പ്രിയവസ്തുക്കളെ സ്ഥാപിക്കുന്നു.

Frequently Asked Questions

Vena is portrayed as a radiant, mediating power—often associated with a Gandharva-like messenger quality—who brings hidden light into manifestation and links the Sun with the Waters.

The hymn uses birth imagery to describe insight: illumination first appears subtle and protected, and the seers’ focused contemplation ‘nurtures’ it until it becomes clear, stable knowledge.

When inner vitality (Waters) meets clarity (Sun), a mediating light arises that can be cultivated through disciplined thought, leading to alignment with ṛta—truth, right order, and right action.

Read Rig Veda in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App