
Sukta 1.154
Dīrghatamas Āucathya (traditional for RV 1.154)
Viṣṇu
Triṣṭubh
ഈ സൂക്തം വിഷ്ണുവിന്റെ വീര “വിശാല പാദചുവടുകൾ” പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു; അവയിലൂടെ അവൻ ഭൂമിയിലെ വിസ്തൃതികളെ അളക്കുന്നു, പരമസ്ഥാനത്തെ സ്ഥിരപ്പെടുത്തുന്നു, സ്വർഗ്ഗവും ഭൂമിയും ത്രിവിധ അടിസ്ഥാനമായി താങ്ങി നിർത്തുന്നു. അവസാനം വിഷ്ണുവിന്റെ “പരമ പദം” (paramaṃ padam) എന്ന ദർശനത്തിലേക്ക് എത്തുന്നു—ദീപ്തവും അന്വേഷിക്കപ്പെടുന്നതുമായ വാസസ്ഥലം; അവിടെ പ്രകാശമുള്ള “ഗാവുകൾ” (കിരണങ്ങൾ/അന്തര്ദൃഷ്ടികൾ) ക്ഷീണമില്ലാതെ സഞ്ചരിക്കുന്നു, ആരാധകനെ ആ പരമപ്രകാശത്തിലേക്ക് ക്ഷണിക്കുന്നു.
Mantra 1
विष्णोर्नु कं वीर्याणि प्र वोचं यः पार्थिवानि विममे रजांसि । यो अस्कभायदुत्तरं सधस्थं विचक्रमाणस्त्रेधोरुगायः ॥
ഇപ്പോൾ ഞാൻ വിഷ്ണുവിന്റെ വീര്യ (വീരപരാക്രമങ്ങൾ) പ്രസ്താവിക്കുന്നു: ഭൂമിയിലെ രാജാംസി—ലോകവിസ്താരങ്ങൾ—അളന്നവൻ; ഉയർന്ന സധസ്ഥ (ഉന്നത സ്ഥാനം) താങ്ങിനിറുത്തിയവൻ; ഉരുഗായ (വ്യാപകസ്തുതിയർഹൻ) ആയ വിഷ്ണു ത്രേധാ—മൂന്നുതരം ഗതി—ആയി പാദംവെച്ച് മുന്നേറി.
Mantra 2
प्र तद्विष्णुः स्तवते वीर्येण मृगो न भीमः कुचरो गिरिष्ठाः । यस्योरुषु त्रिषु विक्रमणेष्वधिक्षियन्ति भुवनानि विश्वा ॥
അതുകൊണ്ട് വിഷ്ണുവിനെ അവന്റെ വീര്യത്താൽ സ്തുതിക്കുന്നു—ഭയങ്കരമായി അലഞ്ഞുതിരിയുന്ന മൃഗംപോലെ, പർവതശിഖരങ്ങളിൽ വസിക്കുന്നവൻ. അവന്റെ വിശാലമായ മൂന്ന് വിക്രമണങ്ങളിൽ സർവ്വഭുവനങ്ങളും തങ്ങളുടെ വാസസ്ഥാനം പ്രാപിക്കുന്നു.
Mantra 3
प्र विष्णवे शूषमेतु मन्म गिरिक्षित उरुगायाय वृष्णे । य इदं दीर्घं प्रयतं सधस्थमेको विममे त्रिभिरित्पदेभिः ॥
വിഷ്ണുവിലേക്കു നമ്മുടെ മനോഭാവം ശക്തിയോടെ പുറപ്പെടട്ടെ—ഗിരിക്ഷിത്, ഉരുഗായ, വൃഷൺ; അവൻ ഏകനായി ഈ ദീർഘമായി വ്യാപിച്ച സദസ്ഥാനം വെറും മൂന്ന് പാദങ്ങളാൽ അളന്നു.
Mantra 4
यस्य त्री पूर्णा मधुना पदान्यक्षीयमाणा स्वधया मदन्ति । य उ त्रिधातु पृथिवीमुत द्यामेको दाधार भुवनानि विश्वा ॥
ആരുടെ മൂന്ന് പാദങ്ങൾ മധുവാൽ പൂർണ്ണം—അക്ഷയം, സ്വധയാൽ ആനന്ദിക്കുന്നവ. അവൻ ഏകനായി പൃഥിവിയെയും ദ്യൗവിനെയും ത്രിധാതു ആധാരമായി ധരിച്ചു, സർവ്വഭുവനങ്ങളെയും വഹിക്കുന്നു.
Mantra 5
तदस्य प्रियमभि पाथो अश्यां नरो यत्र देवयवो मदन्ति । उरुक्रमस्य स हि बन्धुरित्था विष्णोः पदे परमे मध्व उत्सः ॥
നാം ആ പ്രിയ പാതയെ പ്രാപിക്കട്ടെ; അവിടെ ദേവനെ തേടുന്ന നരർ ആനന്ദിക്കുന്നു. ഇതുതന്നെ ഉരുക്രമൻ (വിഷ്ണു) എന്ന വിശാലപാദിയുടെ യഥാർത്ഥ ബന്ധുത്വം; വിഷ്ണുവിന്റെ പരമ പദത്തിൽ മധുരാനന്ദത്തിന്റെ ഉറവിടമുണ്ട്.
Mantra 6
ता वां वास्तून्युश्मसि गमध्यै यत्र गावो भूरिशृङ्गा अयासः । अत्राह तदुरुगायस्य वृष्णः परमं पदमव भाति भूरि ॥
ഞങ്ങൾ നിങ്ങളിരുവരുടെയും ആ വാസസ്ഥലങ്ങളിലേക്കു എത്താൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; അവിടെ അനേകശൃംഗങ്ങളുള്ള ഗാവുകൾ—പ്രകാശമയ ജ്ഞാനത്തിന്റെ കിരണങ്ങൾ—ക്ലാന്തിയില്ലാതെ സഞ്ചരിക്കുന്നു. അവിടെയത്രേ, ഉരുഗായനായ (വിശാലസ്തുത്യനായ) വൃഷഭൻ, വ്യാപകനായവൻ, അവന്റെ പരമ പദം സമൃദ്ധമായ പ്രകാശത്തിൽ ദീപ്തമായി തിളങ്ങുന്നു.
It praises Viṣṇu as the wide-strider who measures and orders the worlds through his three strides, and it points to his highest, radiant “supreme step” (paramaṃ padam).
They describe Viṣṇu establishing the threefold cosmic order—often understood as earth, midspace, and heaven—and also symbolize an ascent to a highest station of light and truth.
“Paramaṃ padam” means Viṣṇu’s supreme step or highest place. The hymn treats it as a shining, sought-after realm—an image of the ultimate luminous goal for seers and worshippers.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.