Rig Veda 1.106.6: Mandala 1, Sukta 106, Mantra 6

Sukta 1.106

Rishi: Likely Kutsa Āṅgirasa (traditional for RV 1.106) or associated seer-family in anukramaṇī; requires confirmation by specific śākha anukramaṇī

Devata: Indra (invoked via Kutsa narrative) with refrain to Vasus

Chandas: Jagatī (probable for RV 1.106.1 by syllable length; needs metrical verification)

Samhita Patha (Devanagari)

इन्द्रं कुत्सो वृत्रहणं शचीपतिं काटे निबाळ्ह ऋषिरह्वदूतये । रथं न दुर्गाद्वसवः सुदानवो विश्वस्मान्नो अंहसो निष्पिपर्तन ॥

Transliteration

índraṃ kútsो vṛtraháṇaṃ śacī́patiṃ kāṭé nibā́ḷha ṛ́ṣir ahvad ūtáye | ráthaṃ na durgā́d vasavaḥ sudānavo víśvasmān no áṃhaso níṣ pipartana ||

Translation

കുത്സ ഋഷി കാടേ—ഇടുങ്ങിയ കഠിനസ്ഥാനത്ത് അമർന്നു നിൽക്കുമ്പോൾ—സഹായത്തിനായി ഇന്ദ്രനെ, വൃത്രഹനനെ, ശചീപതിയെ ആഹ്വാനിച്ചു. ഹേ വസുക്കളേ, സുദാനവരേ! ദുർഗ്ഗമമായ കടവിൽ നിന്ന് രഥത്തെ പുറത്തേക്ക് വലിച്ചെടുക്കുന്നതുപോലെ, സർവ്വ അംഹസ്—സങ്കോചവും അന്തർദോഷവും—നിന്ന് ഞങ്ങളെ നിഷ്പിപർത്തന ചെയ്യുക.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• इन्द्रम्: Indra
• इन्द्रम्: कर्म (आह्वान/स्तुति-विषय)
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• कुत्सः: Kutsa (the seer)
• कुत्सः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: कुत्स (प्रातिपदिक)

• वृत्रहणम्: Vṛtra-slayer
• वृत्रहणम्: कर्म (इन्द्रस्य विशेषणम्)
• Type: Noun/Adjective
• Root: वृत्रहन् (प्रातिपदिक; वृत्र + हन्)

• शचीपतिम्: lord of Śacī
• शचीपतिम्: कर्म (इन्द्रस्य विशेषणम्)
• Type: Noun/Adjective
• Root: शचीपति (प्रातिपदिक; शची + पति)

• काटे: in the pit/cleft (kāṭa)
• काटे: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: काट (प्रातिपदिक)

• निबाळ्हः: being held down/hemmed in
• निबाळ्हः: कर्तृ (कुत्सस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: नि + बाळ्ह (प्रातिपदिक; ‘pressed down/held fast’)

• ऋषिः: seer
• ऋषिः: कर्तृ (कुत्सः = ऋषिः)
• Type: Noun
• Root: ऋषि (प्रातिपदिक)

• अह्वत्: called/invoked
• अह्वत्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √ह्वे (आह्वाने)

• ऊतये: for help/aid
• ऊतये: सम्प्रदान (प्रयोजन)
• Type: Noun
• Root: ऊति (प्रातिपदिक)

• रथम्: chariot
• रथम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: रथ (प्रातिपदिक)

• न: like/as
• न: —
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)

• दुर्गात्: from difficulty/strait
• दुर्गात्: अपादान
• Type: Noun
• Root: दुर्ग (प्रातिपदिक)

• वसवः: O Vasus
• वसवः: कर्तृ (सम्बोधनार्थे स्तुत्याः)
• Type: Noun
• Root: वसु (प्रातिपदिक)

• सुदानवः: good-giving (generous ones)
• सुदानवः: कर्तृ (वसवः इति विशेषणम्)
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: सुदानु (प्रातिपदिक; सु + दानु)

• विश्वस्मात्: from every (side/thing)
• विश्वस्मात्: अपादान
• Type: Pronoun/Adjective
• Root: विश्व (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• नः: of us / to us
• नः: सम्बन्ध/सम्प्रदान (contextual)
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम)

• अंहसः: from distress/sin
• अंहसः: अपादान
• Type: Noun
• Root: अंहस् (प्रातिपदिक)

• निष्पिपर्तन: carry (us) out/deliver
• निष्पिपर्तन: क्रिया
• Type: Verb
• Root: निस् + √पृत्/√पॄ (पारणे/तरणे; ‘to carry across, deliver’)