Next Verse

Shloka 1

युद्धकाण्डे पञ्चनवतितमः सर्गः

Sarga 95: Lamentation in Laṅkā and the Causal Chain of Enmity

तानितानिसहस्राणिसारोहाणां च वाजिनाम् ।रथानांत्वग्निवर्णानांसध्वजानांसहस्रशः ।।।।राक्षसानांसहस्राणिगदापरिघयोधिनाम् ।काञ्चनध्वजचित्राणांशूराणांकामरूपिणाम् ।।।।निहतानिशरैर्दीस्तीक्ष्णैस्तप्तकाञ्चनभूषणैः ।रावणेनप्रयुक्तानिरामेणाक्लिष्टकर्मणा ।।।।

tāni tāni sahasrāṇi sārohāṇāṃ ca vājinām |

rathānāṃ tv agni-varṇānāṃ sa-dhvajānāṃ sahasraśaḥ ||

rākṣasānāṃ sahasrāṇi gadā-parigha-yodhinām |

kāñcana-dhvaja-citrāṇāṃ śūrāṇāṃ kāma-rūpiṇām ||

nihatāni śarair dīptais tīkṣṇais tapta-kāñcana-bhūṣaṇaiḥ |

rāvaṇena prayuktāni rāmeṇākliṣṭa-karmaṇā ||

അഗ്നിവർണ്ണമായ കുതിരകൾ ചേർത്തു ധ്വജങ്ങളാൽ ശോഭിച്ച രഥങ്ങളുടെ ആയിരങ്ങൾ, കൂടാതെ ഗദയും പരിഘവും കൈയിൽ എടുത്തു യുദ്ധം ചെയ്യുന്ന, കാഞ്ചനധ്വജങ്ങളാൽ ചിത്രിതമായ, ശൂരന്മാരും ഇച്ഛാനുസാരം രൂപം ധരിക്കുന്നവരുമായ രാക്ഷസരുടെ ആയിരങ്ങൾ—രാവണൻ നിയോഗിച്ച ആ സൈന്യത്തെ അക്ലിഷ്ടകർമ്മനായ ശ്രീരാമൻ തപ്തകാഞ്ചനാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച ദീപ്തവും തീക്ഷ്ണവുമായ ശരങ്ങളാൽ വധിച്ചു.

दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
पूर्वकाल (Prior action)
TypeIndeclinable
Rootदृश् (धातु) + त्वा (क्त्वा)
Formक्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund)
श्रुत्वाhaving heard
श्रुत्वा:
पूर्वकाल (Prior action)
TypeIndeclinable
Rootश्रु (धातु) + त्वा (क्त्वा)
Formक्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund)
and
:
समुच्चय (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
सम्भ्रान्ताःbewildered
सम्भ्रान्ताः:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootसम् + भ्रम् (धातु) + त (क्त)
Formभूतकर्मणि/भावे कृदन्त (PPP), पुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; (qualifies निशाचराः)
हतशेषाःsurviving/remnant
हतशेषाः:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootहत + शेष (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; बहुव्रीहि (those whose remainder is after being slain; ‘survivors’)
निशाचराःnight-rangers (Rakshasas)
निशाचराः:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootनिशाचर (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
राक्षसीःRakshasi women
राक्षसीः:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootराक्षसी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
and
:
समुच्चय (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
समागम्यhaving assembled
समागम्य:
पूर्वकाल (Prior action)
TypeIndeclinable
Rootसम् + गम् (धातु) + य (ल्यप्)
Formल्यप्-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund)
दीनाःwretched
दीनाः:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootदीन (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण (of राक्षसीः)
चिन्तापरिप्लुताःoverwhelmed by worry
चिन्तापरिप्लुताः:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootचिन्ता + परि + प्लुत (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; तत्पुरुष (overwhelmed by anxiety)
विधवाःwidows
विधवाः:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootविधवा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
हतपुत्राःwhose sons were slain
हतपुत्राः:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootहत + पुत्र (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; बहुव्रीहि (those whose sons are slain)
and
:
समुच्चय (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
क्रोशन्त्यःcrying out
क्रोशन्त्यः:
क्रिया (Predicate/Action)
TypeVerb
Rootक्रुश् (धातु) + शतृ (शतृ-प्रत्यय)
Formवर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (present active participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; (used as finite-like: ‘crying’)
हतबान्धवाःwhose relatives were slain
हतबान्धवाः:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootहत + बान्धव (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; बहुव्रीहि (those whose kinsmen are slain)
राक्षस्यःRakshasi women
राक्षस्यः:
कर्ता (Subject)
TypeNoun
Rootराक्षसी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
सहtogether
सह:
सहकारक (Accompaniment)
TypeIndeclinable
Rootसह (अव्यय)
Formसहार्थक-अव्यय (preposition-like; ‘together/with’)
सङ्गम्यhaving gathered
सङ्गम्य:
पूर्वकाल (Prior action)
TypeIndeclinable
Rootसम् + गम् (धातु) + य (ल्यप्)
Formल्यप्-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund)
दुःखार्ताःgrief-stricken
दुःखार्ताः:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootदुःख + आर्त (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; तत्पुरुष (afflicted by grief)
पर्यदेवयन्lamented
पर्यदेवयन्:
क्रिया (Predicate)
TypeVerb
Rootपरि + दिव् (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथम-पुरुष, बहुवचन

The Vanaras and Rakshasas attacked one another with wonderful maces, darts, swords, and axes in war.

R
Rāma
R
Rāvaṇa
R
Rākṣasas
C
Chariots (ratha)
H
Horses (vājin)
A
Arrows (śara)
B
Banners (dhvaja)

FAQs

Dharma is portrayed as effective protection against oppressive force: even vast, dazzling might collapses when opposed by righteous, disciplined action.

The narrator summarizes the immense scale of Rāma’s destruction of the rākṣasa forces fielded by Rāvaṇa.

Akliṣṭa-karma—Rāma’s tireless competence and unwavering commitment to duty.