Previous Verse
Next Verse

Shloka 16

युद्धकाण्डे द्विनवतितमः सर्गः

Indrajit’s Fall, Rama’s Embrace, and Sushena’s Battlefield Healing

अहोरात्रैस्त्रिभिर्वीरःकथञ्चितवन्दिपातितः ।विरमित्रःकृतोऽस्म्यद्यनिर्यास्यतिहिरावणः ।।।।बलव्यूहेनमहताश्रुत्वापुत्त्रंनिपातितम् ।

aho-rātraiḥ tribhiḥ vīraḥ kathañcid vinipātitaḥ |

vi-ramitraḥ kṛto 'smi adya niryāsyati hi rāvaṇaḥ |

bala-vyūhena mahatā śrutvā putraṃ nipātitam ||6.92.16||

മൂന്നു പകലും മൂന്നു രാത്രിയും കൊണ്ട് ആ വീരൻ എങ്ങനെയോ വീണു. ഇന്ന് ഞാൻ ആ ശത്രുവിൽ നിന്ന് വിമുക്തനായി; കാരണം തന്റെ പുത്രൻ വധിക്കപ്പെട്ടുവെന്ന് കേട്ടാൽ രാവണൻ മഹത്തായ സൈന്യവ്യൂഹവുമായി തീർച്ചയായും പുറപ്പെടും.

ahorātraiḥby days and nights
ahorātraiḥ:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootahorātra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (करण) बहुवचन; द्वन्द्वसमासः (अहः+रात्रि)
tribhiḥby three
tribhiḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Roottri (प्रातिपदिक)
Formत्रिलिङ्ग, तृतीया बहुवचन; संख्याविशेषणम्
vīraḥthe hero
vīraḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootvīra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन
kathañcitsomehow
kathañcit:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootkathañcit (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषणम् (adverb)
vandi-pātitaḥbrought down by the eulogists (i.e., by praise/entreaty)
vandi-pātitaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootvandin + pātita (कृदन्त; √pat (धातु) + णिच्/प्रेरणार्थ, क्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त विशेषणम्; तत्पुरुषसमासः (वन्दिना पातितः)
viramitraḥwithout enemies
viramitraḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootvi + amitra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; उपसर्गपूर्वक-विशेषणम्
kṛtaḥmade
kṛtaḥ:
Karma-samānādhikaraṇa (कर्मसमानाधिकरण)
TypeAdjective
Root√kṛ (धातु) क्त (कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle)
asmiI am
asmi:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√as (धातु)
Formलट् (वर्तमान), उत्तमपुरुष, एकवचन
adyatoday/now
adya:
Kāla-adhikaraṇa (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootadya (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषणम्
niryāsyatiwill come out
niryāsyati:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootnir + √yā (धातु)
Formलृट् (भविष्यत्), प्रथमपुरुष, एकवचन; उपसर्गः (निर्)
hiindeed
hi:
Sambandha-bodhaka (सम्बन्धबोधक)
TypeIndeclinable
Roothi (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle/emphasis)
rāvaṇaḥRavana
rāvaṇaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootrāvaṇa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन
balavyūhenawith a battle-formation/army array
balavyūhena:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootbala + vyūha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया एकवचन; तत्पुरुषसमासः (बलस्य व्यूहः)
mahatāgreat/large
mahatā:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootmahat (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया एकवचन; विशेषणम् (balavyūhena)
śrutvāhaving heard
śrutvā:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeIndeclinable
Root√śru (धातु) त्वा (क्त्वान्त)
Formक्त्वान्त अव्यय (gerund); पूर्वकालिक क्रिया
putramson
putram:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootputra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया एकवचन
nipātitamstruck down
nipātitam:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootni + √pat (धातु) क्त (कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त विशेषणम् (putram)

'Hero! In three days and nights indeed, you have made short of Indrajith. Hearing that Ravana's son has been made short of, Ravana will come now with large army troops.'

R
Rāvaṇa
I
Indrajit (implied as the slain hero/son)

FAQs

Dharma emphasizes steadfastness in a righteous war: persistence against adharma, and truthful appraisal of consequences—Rāma anticipates the enemy’s next move without arrogance.

Rāma reflects on the hard-won slaying of Rāvaṇa’s son (Indrajit) and predicts that Rāvaṇa will now personally enter battle with a massive force.

Strategic clarity and composure: Rāma remains focused, reading the battlefield realistically while maintaining commitment to the just objective.