Shloka 2

ततोहतांस्तान् सहसानिशम्यराजामुमोहपरिप्लुताक्षः ।पुत्रक्षयंभ्रातृवधं च घोरंविचिन्त्यराजाविपुलंप्रदध्यौ ।।।।

tato hatāṃs tān sahasā niśamya rājā mumūha pariplutākṣaḥ | putrakṣayaṃ bhrātṛvadhaṃ ca ghoraṃ vicintya rājā vipulaṃ pradadhyau ||

അവർ പെട്ടെന്നു വധിക്കപ്പെട്ടുവെന്ന വാർത്ത കേട്ടപ്പോൾ, കണ്ണുകൾ കണ്ണീരാൽ നിറഞ്ഞ രാജാവ് മൂർച്ചിച്ചു വീണു. പുത്രനഷ്ടവും സഹോദരവധവും എന്ന ഭീകര ദുഃഖം ചിന്തിച്ച് രാജാവ് അതിഗംഭീരമായ വിചാരത്തിൽ മുങ്ങി.

ततःthereupon, then
ततः:
अधिकरण (कालाधिकरण-भावः)
TypeIndeclinable
Rootततः (तद्-प्रातिपदिकात् अव्यय-रूपम्)
Formअव्ययम् (क्रियाविशेषणम्) = adverb; अर्थे: तस्मात्/तदनन्तरम्
हतान्killed, slain
हतान्:
कर्म (निशम्य इत्यस्य)
TypeAdjective
Rootहन् (धातु) → हत (कृदन्त-प्रातिपदिकम्)
Formभूतकर्मणि कृदन्तः (क्त-प्रत्ययान्तः) = past passive participle; पुल्लिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, बहुवचनम्
तान्those (them)
तान्:
कर्म (निशम्य इत्यस्य; हतान् इत्यस्य विशेष्यः)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिकम्)
Formसर्वनाम-शब्दः; पुल्लिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, बहुवचनम्
सहसाsuddenly
सहसा:
क्रियाविशेषण (रीति/आकस्मिकता)
TypeIndeclinable
Rootसहसा (अव्ययम्)
Formअव्ययम् (क्रियाविशेषणम्) = adverb
निशम्यhaving heard/learned
निशम्य:
पूर्वक्रिया (मुख्यक्रियायाः पूर्वम्)
TypeIndeclinable
Rootनि-शम् (धातु) → निशम्य (ल्यप्/क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्तः)
Formअव्ययकृदन्तः (ल्यप्/क्त्वा-समर्थः) = gerund/absolutive; पूर्वकालिकक्रिया
राजाthe king
राजा:
कर्ता (मुमोह/प्रदध्यौ इत्ययोः)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिकम्)
Formपुल्लिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
मुमोहbecame deluded, fainted
मुमोह:
मुख्यक्रिया
TypeVerb
Rootमुह् (धातु)
Formलिट्-लकारः (परस्मैपदम्) = perfect; प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्
परिप्लुताक्षःwhose eyes were flooded (with tears)
परिप्लुताक्षः:
कर्ता-विशेषणम्
TypeAdjective
Rootपरिप्लुत + अक्षि (प्रातिपदिके; परि-√प्लु (धातु) → परिप्लुत)
Formषष्ठी-तत्पुरुष/उपपद-समासः (परिप्लुतानि अक्षी यस्य/परिप्लुते अक्षिणी इति); पुल्लिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; राज्ञः विशेषणम्
पुत्रक्षयम्the loss of (his) son
पुत्रक्षयम्:
कर्म (विचिन्त्य इत्यस्य)
TypeNoun
Rootपुत्र + क्षय (प्रातिपदिके)
Formषष्ठी-तत्पुरुषः (पुत्रस्य क्षयः) = loss/destruction of (his) son; पुल्लिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
भ्रातृवधम्the killing of (his) brother
भ्रातृवधम्:
कर्म (विचिन्त्य इत्यस्य)
TypeNoun
Rootभ्रातृ + वध (प्रातिपदिके)
Formषष्ठी-तत्पुरुषः (भ्रातुः वधः) = killing of (his) brother; पुल्लिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
and
:
समुच्चय (coordination)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्ययम्)
Formअव्ययम् (समुच्चयार्थक-निपातः) = conjunction
घोरम्dreadful, terrible
घोरम्:
कर्म-विशेषणम्
TypeAdjective
Rootघोर (प्रातिपदिकम्)
Formनपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; (पुत्रक्षयम्/भ्रातृवधम् इत्यस्य भावस्य) विशेषणम्
विचिन्त्यhaving reflected upon
विचिन्त्य:
पूर्वक्रिया (मुख्यक्रियायाः पूर्वम्)
TypeIndeclinable
Rootवि-चिन्त् (धातु) → विचिन्त्य (ल्यप्/क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्तः)
Formअव्ययकृदन्तः (ल्यप्/क्त्वा-समर्थः) = gerund/absolutive; पूर्वकालिकक्रिया
राजाthe king
राजा:
कर्ता (प्रदध्यौ इत्यस्य)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिकम्)
Formपुल्लिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
विपुलम्greatly, intensely
विपुलम्:
क्रियाविशेषण (परिमाण/तीव्रता)
TypeAdjective
Rootविपुल (प्रातिपदिकम्)
Formनपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; क्रियाविशेषणवत् (प्रदध्यौ इत्यस्य) = greatly/abundantly
प्रदध्यौpondered, brooded, thought deeply
प्रदध्यौ:
मुख्यक्रिया
TypeVerb
Rootप्र-धा (धातु; ध्यै/धा-सम्बन्धः) → प्रदध्यौ
Formलिट्-लकारः (परस्मैपदम्) = perfect; प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्

Ravana, the prosperous king of Rakshasas, seeing his son sallying forth surrounded by huge army spoke.

R
Rāvaṇa

FAQs

It underscores karmic consequence: grievous violence rebounds as grief and inner collapse, reminding that adharma brings suffering even to the powerful.

Rāvaṇa learns of severe losses in battle—his kin have been killed—and he is overwhelmed by sorrow and shock.

Not virtue but a cautionary contrast: the verse highlights the fragility of pride and power when confronted with the results of wrongdoing.