Previous Verse
Next Verse

Shloka 64

त्रिशिरा–देवान्तक–महोदर–मत्त

महापार्श्व) वधः | Slaying of Trisira, Devantaka, Mahodara, and Matta (Mahaparsva

अभिदुद्राववेगेनगदांतस्यमहात्मनः ।गृहीत्वातांगदांभीमामाविध्य च पुनःपुनः ।।।।मत्तानीकंमहात्मानंजघानरणमूर्धनि ।

abhidudrāva vegena gadāṃ tasya mahātmanaḥ |

gṛhītvā tāṃ gadāṃ bhīmām āvidhya ca punaḥpunaḥ |

mattānīkaṃ mahātmānaṃ jaghāna raṇamūrdhani ||

മഹാത്മാവായ യോദ്ധാവിന്റെ ഗദയിലേക്കു ഋഷഭൻ വേഗത്തോടെ പാഞ്ഞെത്തി; ആ ഭീകരഗദ പിടിച്ചു വീണ്ടും വീണ്ടും ചുഴറ്റി, യുദ്ധത്തിന്റെ മുൻനിരയിൽ തന്നേ മത്താനീക മഹാത്മാവിനെ പ്രഹരിച്ചു.

अभिदुद्रावran towards
अभिदुद्राव:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootअभि + द्रु (धातु)
Formलिट्-लकार; परस्मैपद; प्रथमपुरुष; एकवचन
वेगेनwith speed
वेगेन:
Karana (करण/manner-instrument)
TypeNoun
Rootवेग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; तृतीया; एकवचन
गदाम्mace
गदाम्:
Karma (कर्म/object of अभिदुद्राव/गृहीत्वा)
TypeNoun
Rootगदा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन
तस्यof him
तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; षष्ठी; एकवचन
महात्मनःof the great-souled one
महात्मनः:
Sambandha (सम्बन्ध/possessor)
TypeNoun
Rootमहात्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; षष्ठी; एकवचन; समास: महा + आत्मन् (कर्मधारय)
गृहीत्वाhaving seized
गृहीत्वा:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeIndeclinable
Rootग्रह् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय; ‘having seized’
ताम्that
ताम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन
गदाम्mace
गदाम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootगदा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन
भीमाम्terrible
भीमाम्:
Visheshana (विशेषण of गदाम्)
TypeAdjective
Rootभीम (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन
आविध्यhaving whirled
आविध्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeIndeclinable
Rootआ + विध्/व्यध् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय; ‘having swung/whirled’
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय-निपात
पुनःagain
पुनः:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय; पुनरावृत्ति-बोधक
पुनःagain
पुनः:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय; पुनरावृत्ति-बोधक
मत्तानीकम्the maddened host/warrior Mattānīka
मत्तानीकम्:
Karma (कर्म/object of जघान)
TypeNoun
Rootमत्त + अनीक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन; समास: मत्तम् अनीकम् (कर्मधारय)
महात्मानम्great-souled
महात्मानम्:
Visheshana (विशेषण of मत्तानीकम्)
TypeAdjective
Rootमहात्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन; (विशेषणरूपेण)
जघानstruck
जघान:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootहन् (धातु)
Formलिट्-लकार; परस्मैपद; प्रथमपुरुष; एकवचन
रणमूर्धनिat the forefront of battle
रणमूर्धनि:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootरण + मूर्धन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसक/पुं (मूर्धन् पुं); सप्तमी; एकवचन; समास: रणस्य मूर्धा (षष्ठी-तत्पुरुष)

The great Rakshasa Mahaparsva went towards the mace held by Rshaba, the great soul. Taking hold of the mace, Rshaba struck the Rakshasa again and again and pierced him in the forefront of the battlefield.

Ṛṣabha
G
gadā (mace)
R
raṇa (battlefield)

FAQs

Active resistance to aggression: dharma in war includes protecting one’s side by decisively neutralizing threats, especially at the battle’s front where morale is shaped.

Ṛṣabha charges, seizes a formidable mace, and repeatedly strikes Mattānīka at the forefront of the battlefield.

Fearless initiative (pragalbhatā) and battlefield leadership.