HomeRamayanaYuddha KandaSarga 67Shloka 131
Previous Verse
Next Verse

Shloka 131

कुम्भकर्णवधः

The Slaying of Kumbhakarna

अप्ययंदुर्मतिःकालेगुरुभारप्रपीडितः ।।।।प्रपतन्राक्षसोभूमौनान्यान्हन्यात्ल्पवङ्गमान् ।

apy ayaṁ durmatiḥ kāle gurubhāraprapīḍitaḥ | prapatan rākṣaso bhūmau nānyān hanyāt plavaṅgamān ||

ഈ ദുർമതി രാക്ഷസനും ഈ സമയത്ത് ഭാരമേറിയ സമ്മർദ്ദത്തിൽ തകർന്നു ഭൂമിയിൽ വീണിരിക്കുന്നു; ഇനി മറ്റു വാനരന്മാരെ വധിക്കാൻ അവനാൽ കഴിയുകയില്ല.

apieven/also
api:
Sambandha (सम्बन्धः/particle)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
Formसम्भावना/अपि (particle: even/also/perhaps)
ayamthis (one)
ayam:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootidam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
durmatiḥevil-minded one
durmatiḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootdurmati (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
kāleat the time
kāle:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootkāla (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (7th/Locative), एकवचनम्
guru-bhāra-prapīḍitaḥcrushed by heavy weight
guru-bhāra-prapīḍitaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootguru (प्रातिपदिक) + bhāra (प्रातिपदिक) + pra + √pīḍ (धातु) + kta (कृत्)
Formतत्पुरुष-समासः (कर्मधारय/षष्ठी-सम्बन्धः: guru-bhāraḥ); प्रपीडितः = क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle); पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम्
prapataḥfalling down
prapataḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootpra + √pat (धातु) + śatṛ (कृत्)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त (present participle: falling); पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम्
rākṣasaḥthe rakshasa
rākṣasaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootrākṣasa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
bhūmauon the ground
bhūmau:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootbhūmi (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्
nanot
na:
Sambandha (सम्बन्धः/negation)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय
anyānothers
anyān:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootanya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, बहुवचनम्
hanyātshould kill/harm
hanyāt:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√han (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), परस्मैपदम्, प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्
plavaṅgamānmonkeys
plavaṅgamān:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootplavaṅgama (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, बहुवचनम्

Distressed by heavy weight unable to get up evil minded Rakshasa fallen on the ground will not destroy monkeys.

R
Rakshasa
V
Vanaras (plavaṅgama)

FAQs

Protecting allies is Dharmic duty; the verse frames tactical restraint of a violent aggressor as a means to prevent further harm.

With the giant enemy brought down/weighted, Lakshmana encourages the troops that the immediate threat is contained.

Steadfastness: calming fear and sustaining morale through reasoned assurance.