Shloka 9

धर्ममर्थं च कामं च सर्वान्वारक्षसांपते ।भजतेपुरुषःकालेत्रीणिद्वन्द्वानिवापुनः ।।6.63.9।।

dharmam arthaṃ ca kāmaṃ ca sarvān vā rākṣasāṃ-pate |

bhajate puruṣaḥ kāle trīṇi dvandvāni vā punaḥ ||6.63.9||

ഹേ രാക്ഷസാധിപാ! മനുഷ്യൻ കാലാനുസരിച്ച് ധർമ്മം, അർത്ഥം, കാമം—ഇവ മൂന്നും ഒരുമിച്ച്, അല്ലെങ്കിൽ കുറഞ്ഞത് സമതുലിതമായ ജോഡികളായി—ആചരിച്ച് നേടണം.

धर्मम्dharma / duty
धर्मम्:
कर्म (कर्म)
TypeNoun
Rootधर्म (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन
अर्थम्wealth / advantage
अर्थम्:
कर्म (कर्म)
TypeNoun
Rootअर्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन
and
:
समुच्चय (समुच्चयः)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय (conjunction)
कामम्desire / pleasure
कामम्:
कर्म (कर्म)
TypeNoun
Rootकाम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन
and
:
समुच्चय (समुच्चयः)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय (conjunction)
सर्वान्all
सर्वान्:
विशेषण (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2), बहुवचन; qualifies (धर्म-अर्थ-काम) collectively
वाor
वा:
निपात (निपातः)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formविकल्प (disjunctive particle)
रक्षसाम्of the Rakshasas
रक्षसाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी-सम्बन्धः)
TypeNoun
Rootरक्षस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6), बहुवचन
पतेO lord
पते:
सम्बोधन (सम्बोधनम्)
TypeNoun
Rootपति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8), एकवचन
भजतेpursues / resorts to
भजते:
क्रिया (क्रियापद)
TypeVerb
Rootभज् (धातु)
Formलट् (present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन
पुरुषःa man
पुरुषः:
कर्ता (कर्तृ)
TypeNoun
Rootपुरुष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन
कालेin time / at the right time
काले:
अधिकरण (अधिकरणम्)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; 'at the proper time'
त्रीणिthree
त्रीणि:
विशेषण (विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootत्रि (संख्याप्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), बहुवचन; qualifies द्वन्द्वानि
द्वन्द्वानिpairs / alternatives
द्वन्द्वानि:
कर्म (कर्म)
TypeNoun
Rootद्वन्द्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), बहुवचन; object (elliptic) with भजते
वाor
वा:
निपात (निपातः)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formविकल्प (disjunctive particle)
पुनःagain / alternatively
पुनः:
क्रियाविशेषण (क्रियाविशेषणम्)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय (adverb) = 'again/else'

"Through the destruction of Rama, I will bring happiness to you who are worthy of happiness. I will collect Rama along with Lakshmana and all the Vanara leaders and devour all."

R
Rāvaṇa (rākṣasām-pati)

FAQs

Dharma is the regulating principle for human aims: artha and kāma are legitimate only when pursued in right measure and at the right time, not through adharma.

Counsel is given to Rāvaṇa about proper human goals and timing, implicitly criticizing his adharma-driven choices.

Balance and self-governance—ordering life aims under dharma.