Previous Verse
Next Verse

Shloka 94

युद्धकाण्डे एकोनषष्टितमः सर्गः

Rāvaṇa’s Assault on Nīla and Lakṣmaṇa; Hanumān Bears Rāma

तमाहसौमित्रिरदीनसत्त्वोविष्फारयन्तंधनुरप्रमेयम् ।अभ्येहिमामद्यनिशाचरेन्द्रनवानरांस्त्वप्रतियोद्धुमर्हः ।।6.59.94।।

tam āha saumitrir adīna-sattvo viṣphārayantaṃ dhanur aprameyam |

abhy ehi mām adya niśācarendra na vānaraṃs tvaṃ pratiyoddhum arhaḥ ||6.59.94||

അദീനസത്ത്വനായ സൗമിത്രി, അപ്രമേയമായ ധനുസ്സിനെ ഉച്ചത്തിൽ ഞെരിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന അവനോടു പറഞ്ഞു: “ഇന്നു എന്റെ നേരെ വരിക, ഹേ നിശാചരേന്ദ്ര; വാനരന്മാരോടു പോരാടുക നിനക്കു യുക്തമല്ല.”

तम्him
तम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुल्लिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
आहsaid
आह:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootअह्/ब्रू (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
सौमित्रिःSaumitrī (Lakṣmaṇa)
सौमित्रिः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootसौमित्रि (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अदीन-सत्त्वःundaunted in spirit
अदीन-सत्त्वः:
Karta (कर्ता/Subject complement)
TypeAdjective
Rootअदीन (प्रातिपदिक) + सत्त्व (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहि-समास (अदीनं सत्त्वं यस्य), पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘सौमित्रिः’ इत्यस्य विशेषणम्
विष्फारयन्तम्(him) stretching/twanging
विष्फारयन्तम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeAdjective
Rootविष्फारयन्त् (कृदन्त, वि+स्फार्/स्फुर् धातु, णिजन्त)
Formवर्तमानकर्तरि कृदन्त, पुल्लिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘तम्’ इत्यस्य विशेषणम्
धनुःbow
धनुः:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootधनुस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
अप्रमेयम्immeasurable
अप्रमेयम्:
Karma (कर्म/Object complement)
TypeAdjective
Rootअप्रमेय (प्रातिपदिक)
Formविशेषण, नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘धनुः’ इत्यस्य विशेषणम्
अभ्येहिcome near/come on
अभ्येहि:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootअभि + इ (धातु)
Formलोट् (Imperative), परस्मैपद, मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन
माम्me
माम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootअस्मद् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, द्वितीया, एकवचन
अद्यtoday/now
अद्य:
Kala-adhikarana (कालाधिकरण/Time)
TypeIndeclinable
Rootअद्य (अव्यय)
Formकालवाचक अव्यय (temporal adverb)
निशाचर-इन्द्रO lord of night-rangers
निशाचर-इन्द्र:
Sambodhana (सम्बोधन/Vocative)
TypeNoun
Rootनिशाचर (प्रातिपदिक) + इन्द्र (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (निशाचराणाम् इन्द्रः), पुल्लिङ्ग, सम्बोधन (vocative), एकवचन
not
:
Nishedha (निषेध/Negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध (negation particle)
वानरान्the monkeys
वानरान्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootवानर (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
त्वम्you
त्वम्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, प्रथमा, एकवचन
प्रतियोद्धुम्to fight against
प्रतियोद्धुम्:
Prayojana (प्रयोजन/Purpose)
TypeVerb
Rootप्रति + युध् (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive), अव्ययभाव; क्रियार्थक (purpose)
अर्हःare fit/ought
अर्हः:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootअर्ह (प्रातिपदिक)
Formवर्तमानकाल (लट्), परस्मैपद, मध्यमपुरुष, एकवचन; ‘अर्ह्’ धातोः रूपम् (you are fit/ought)

Saumithri who was not depressed in spirit (by Ravana's attack) addressing Ravana who was stretching his bow said "Oh! Lord of night rangers, Be aware. You ought not to fight with vanaras."

S
Saumitrī (Lakṣmaṇa)
R
Rāvaṇa
V
Vānaras
B
bow (dhanuḥ)

FAQs

Lakṣmaṇa asserts propriety in combat: a principal warrior should face an equal principal opponent; dharma includes fairness, protection of allies, and truthfully declaring one’s challenge.

Lakṣmaṇa intercepts Rāvaṇa and calls him to fight directly instead of targeting the Vānaras.

Courage joined with protective responsibility—Lakṣmaṇa offers himself to shield the Vānara forces.