Previous Verse
Next Verse

Shloka 5

धूम्राक्षवधः

The Slaying of Dhumrākṣa

तेगदाभिश्चभीमाभिःपट्टसै: कूटमुद्गरैः ।घोरैश्चपरिघैश्चित्रैस्त्रिशूलैश्चापिसंश्रितैः ।।6.52.5।।विदार्यमाणारक्षोभिर्वानरास्तेमहाबलाः ।अमर्षाज्जनितोद्धर्षाश्चक्रुःकर्माण्यभीतवत् ।।6.52.6।।

te gadābhiś ca bhīmābhiḥ paṭṭasaiḥ kūṭa-mudgaraiḥ |

ghoraiś ca parighaiś citrais triśūlaiś cāpi saṃśritaiḥ ||6.52.5||

vidāryamāṇā rakṣobhir vānarās te mahābalāḥ |

amarṣāj janitoddharṣāś cakruḥ karmāṇy abhītavat ||6.52.6||

രാക്ഷസർ മുറിവേൽപ്പിച്ചിട്ടും ആ മഹാബല വാനരന്മാർ ഭീകരായുധങ്ങൾ കൈക്കൊണ്ടു—ഗദകൾ, പട്ടസങ്ങൾ, കൂറ്റമുദ്ഗരങ്ങൾ, ഭയാനക പരിഘങ്ങൾ, പലവിധ ത്രിശൂലങ്ങൾ; അപമാനത്തിൽ നിന്നുയർന്ന ഉത്സാഹത്തോടെ അവർ നിർഭയമായി യുദ്ധകർമ്മങ്ങൾ ചെയ്തു.

तेthey (those)
ते:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; सर्वनाम
गदाभिःwith maces
गदाभिः:
करण (Karaṇa/करण)
TypeNoun
Rootगदा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन
and
:
समुच्चय (connector/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
भीमाभिःterrible
भीमाभिः:
करण-विशेषण (instrumental qualifier)
TypeAdjective
Rootभीम (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन; गदाभिः इति विशेषणम्
पट्टसैःwith axes/spears (paṭṭasa weapons)
पट्टसैः:
करण (Karaṇa/करण)
TypeNoun
Rootपट्टस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन
कूटमुद्गरैःwith heavy/hammer-like clubs
कूटमुद्गरैः:
करण (Karaṇa/करण)
TypeNoun
Rootकूट-मुद्गर (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन
घोरैःterrible
घोरैः:
करण-विशेषण (instrumental qualifier)
TypeAdjective
Rootघोर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन; परिघैः इति विशेषणम्
and
:
समुच्चय (connector/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
परिघैःwith iron bars
परिघैः:
करण (Karaṇa/करण)
TypeNoun
Rootपरिघ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन
चित्रैःvariegated, of many kinds
चित्रैः:
करण-विशेषण (instrumental qualifier)
TypeAdjective
Rootचित्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन; (परिघैः/त्रिशूलैः) इति विशेषणम्
त्रिशूलैःwith tridents
त्रिशूलैः:
करण (Karaṇa/करण)
TypeNoun
Rootत्रि-शूल (प्रातिपदिक; समास)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग (प्रयोगे पुंलिङ्ग), तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन; द्विगु (त्रीणि शूलानि)
and
:
समुच्चय (connector/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
अपिalso
अपि:
सम्बन्धसूचक (particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; अपि = also (particle)
संश्रितैःarmed with, equipped with
संश्रितैः:
करण-विशेषण (instrumental qualifier)
TypeAdjective
Rootसम्-√श्रि (धातु) + क्त (प्रत्यय)
Formक्त-कृदन्त (past participle) 'resorted to/armed with'; पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन; (रक्षोभिः) इति विशेषणम्
विदार्यमाणाःbeing torn/wounded
विदार्यमाणाः:
विशेषण (Karta-viśeṣaṇa/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootवि-√दृ (धातु) + यमाण (प्रत्यय; कर्मणि वर्तमान)
Formकर्मणि वर्तमानकृदन्त (present passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; वानराः इति विशेषणम्
रक्षोभिःby the rākṣasas
रक्षोभिः:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeNoun
Rootरक्षस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (समूहवाचक; प्रायः पुंवत्), तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन
वानराःmonkeys
वानराः:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeNoun
Rootवानर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन
तेthose
ते:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; सर्वनाम; वानराः इत्यस्य पुनर्निर्देशः
महाबलाःvery strong
महाबलाः:
विशेषण (Karta-viśeṣaṇa/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootमहा-बल (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; वानराः इति विशेषणम्
अमर्षात्from indignation
अमर्षात्:
हेतु (Hetu/हेतु)
TypeNoun
Rootअमर्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन
जनितोद्धर्षाःwhose ardor was generated
जनितोद्धर्षाः:
विशेषण (Karta-viśeṣaṇa/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootजनित-उद्धर्ष (प्रातिपदिक; समास)
Formक्त-कृदन्त (past participle) from √जन् 'produced'; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; वानराः इति विशेषणम्
चक्रुःdid, performed
चक्रुः:
क्रिया (Verb/आख्यात)
TypeVerb
Root√कृ (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन
कर्माणिdeeds, actions
कर्माणि:
कर्म (Karma/कर्म)
TypeNoun
Rootकर्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन
अभीतवत्fearlessly, as if unafraid
अभीतवत्:
क्रियाविशेषण (manner)
TypeIndeclinable
Rootअ-भीतवत् (अव्यय/तद्धितान्त)
Formक्रियाविशेषण-अव्यय; -वत् (like) used adverbially

By the falling of the peak of the mountain on Dhumraksha, all his limbs broken to pieces and crushed fell on the ground like a mountain.

V
Vānaras
R
Rākṣasas
G
gadā (mace)
P
paṭṭasa (axe)
M
mudgara (hammer/mallet)
P
parigha (iron bar)

FAQs

Dharma is expressed as steadfast duty under suffering: even when injured, the vānaras do not abandon their righteous cause, but act with disciplined courage.

After being attacked, the vānaras respond by arming themselves with heavy weapons and pressing the fight with renewed zeal.

Abhaya (fearlessness) and utsāha (spirited resolve), arising from amarṣa—refusal to yield to wrongdoing.