Sarga 39
लङ्कादर्शनम् (Viewing Laṅkā and its Forest-Gardens)
युद्धकाण्ड
സുവേലശിഖരത്തിൽ രാത്രി ജാഗരണം ചെയ്ത വാനരപ്രധാനന്മാർ ലങ്കയുടെ വനങ്ങളും ഉദ്യാനങ്ങളും ദർശിച്ചു. കുയിൽ, സാരസ്, മയിൽ, തേൻചീറ്റ എന്നിവയുടെ നാദം കൊണ്ട് ആ കാനനങ്ങൾ മുഴങ്ങുന്നു; പുഷ്പസുഗന്ധം നിറഞ്ഞ സമീരം അവയെ കൂടുതൽ മനോഹരമാക്കുന്നു. രൂപം മാറാൻ കഴിയുന്ന ചില വാനരർ ആനന്ദത്തോടെ കുഞ്ചങ്ങളിൽ പ്രവേശിച്ചു; മറ്റുസേനാനായകർ സുഗ്രീവന്റെ അനുവാദത്തോടെ ധ്വജപതാകകളാൽ അലങ്കൃതമായ നഗരിയിലേക്കു വേഗത്തിൽ പാഞ്ഞു—ഗർജനത്തോടെ പക്ഷികളെയും വലിയ മൃഗങ്ങളെയും ഭീതിപ്പെടുത്തി, പൊടിമേഘം ഉയർത്തി. പിന്നീട് ദൃഷ്ടി ത്രികൂടശിഖരത്തിലേക്ക് ഉയരുന്നു—പുഷ്പാവൃതവും ദീപ്തിമാനവും പ്രായം ദുർഗമവുമായ ആ ശിഖരത്തിന്മേലാണ് ലങ്ക സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്; നഗരത്തിന്റെ വ്യാപ്തിയും ദൈർഘ്യവും സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ആകാശരേഖയിൽ ഉയർന്ന ഗോപുരങ്ങൾ, സ്വർണ-രജത പ്രാകാരങ്ങൾ, മേഘസമൂഹസദൃശമായ പ്രാസാദങ്ങൾ ദൃശ്യമാകുന്നു; മദ്ധ്യത്തിലെ ഒരു ഭവനം വൈഷ്ണവധാമംപോലെ ഉപമിക്കപ്പെടുന്നു. സഹസ്രസ്തംഭങ്ങളുള്ള, നൂറു രാക്ഷസർ കാവൽ നിൽക്കുന്ന ഒരു പ്രാസാദം ലങ്കയുടെ പ്രത്യേകാഭരണമായി എടുത്തുപറയപ്പെടുന്നു. അവസാനം ശ്രീരാമൻ ലക്ഷ്മണനോടും വാനരസൈന്യത്തോടും കൂടി രത്നാലങ്കൃതവും സമൃദ്ധവുമായ, യന്ത്രസജ്ജമായ കവാടങ്ങളുള്ള ആ മഹാനഗരം കണ്ടു വിസ്മയിക്കുന്നു. ഈ ലങ്കാദർശനത്തോടെ കഥ ഉപരോധത്തിലും യുദ്ധസന്നാഹത്തിലും പ്രവേശിക്കുന്നു.
Shlokas
Verse 1
तांरात्रिमुषितास्तत्रसुवेलेहरिपुङ्गवाः ।लङ्कायांददृशुर्वीरावनान्युपवनानिच ।।6.39.1।।
സുവേലത്തിൽ ആ രാത്രി കഴിച്ചുകൂട്ടിയ ശേഷം, വാനരശ്രേഷ്ഠരായ വീരന്മാർ ലങ്കയിലെ വനങ്ങളെയും ഉപവനങ്ങളെയും—ഉദ്യാനങ്ങളെയും—കണ്ടു.
Verse 2
समसौम्यानिरम्याणिविशालान्यायतानिच ।दृष्टिरम्याणितेदृष्टवाबभूवुर्जातविस्मयाः ।।6.39.2।।
നൂറു യോജന വ്യാപ്തിയുള്ളത് നിർമലവും മനോഹരവും ദർശനമാത്രത്തിൽ രമണീയവുമായിരുന്നു; മൃദുവും ശ്രീമത്തും മഹത്തുമായ അത് പക്ഷികൾക്കും ദുഷ്പ്രാപ്യം—മനസ്സുകൊണ്ടും കയറാൻ ദുഷ്കരം, മനുഷ്യർ പരിശ്രമത്തോടെ എങ്ങനെ കയറും?
Verse 3
चम्पकाशोकपुन्नागसालतालसमाकुला ।तमालवनसञ्छन्नानागमालासमावृता ।।6.39.3।।हिन्तालैरर्जुनैर्नीपैस्सप्तपर्णैश्चपुष्पितैः ।तिलकैःकर्णिकारैश्चपाटलैश्चसमन्ततः ।।6.39.4।।शुशुभेपुष्पिताग्रैश्चलतापरिगतैर्द्रुमैः ।लङ्काबहुविधैर्दिव्यैर्यथेन्द्रस्यामरावती ।।6.39.5।।विचित्रकुसुमोपेतैरक्तकोमलपल्लवैः ।शाद्वलैश्चतथानीपैश्चित्राभिर्वनराजिभिः ।।6.39.6।।
ലങ്കാ ചമ്പക, അശോക, പുന്നാഗ, ശാല, താല മുതലായ വൃക്ഷങ്ങളാൽ സമൃദ്ധമായിരുന്നു; തമാലവനങ്ങൾ മൂടിയതും നാഗമാലകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടതുമായിരുന്നു. എല്ലാടവും ഹിന്താല, അർജുന, നീപ, സപ്തപർണ, തിലക, കർണികാര, പാടല തുടങ്ങിയ പുഷ്പിത വൃക്ഷങ്ങൾ ശോഭിച്ചു; ലതകൾ ചുറ്റിപ്പിണഞ്ഞ പുഷ്പമുകുടധാരികളായ ദ്രുമങ്ങളാൽ ആ നഗരം ഇന്ദ്രന്റെ അമരാവതിപോലെ ദിവ്യമായി തിളങ്ങി—വിവിധ വർണ്ണപുഷ്പങ്ങൾ, ചുവന്ന কোমല പല്ലവങ്ങൾ, പച്ച ശാദ്വലങ്ങൾ, ചിത്രവനരാജികൾ എന്നിവകൊണ്ട് അലങ്കൃതമായി।
Verse 4
चम्पकाशोकपुन्नागसालतालसमाकुला ।तमालवनसञ्छन्नानागमालासमावृता ।।6.39.3।।हिन्तालैरर्जुनैर्नीपैस्सप्तपर्णैश्चपुष्पितैः ।तिलकैःकर्णिकारैश्चपाटलैश्चसमन्ततः ।।6.39.4।।शुशुभेपुष्पिताग्रैश्चलतापरिगतैर्द्रुमैः ।लङ्काबहुविधैर्दिव्यैर्यथेन्द्रस्यामरावती ।।6.39.5।।विचित्रकुसुमोपेतैरक्तकोमलपल्लवैः ।शाद्वलैश्चतथानीपैश्चित्राभिर्वनराजिभिः ।।6.39.6।।
ലങ്കാ ചമ്പക, അശോക, പുന്നാഗ, ശാല, താല മുതലായ വൃക്ഷങ്ങളാൽ സമൃദ്ധമായിരുന്നു; തമാലവനങ്ങൾ മൂടിയതും നാഗമാലകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടതുമായിരുന്നു. എല്ലാടവും ഹിന്താല, അർജുന, നീപ, സപ്തപർണ, തിലക, കർണികാര, പാടല തുടങ്ങിയ പുഷ്പിത വൃക്ഷങ്ങൾ ശോഭിച്ചു; ലതകൾ ചുറ്റിപ്പിണഞ്ഞ പുഷ്പമുകുടധാരികളായ ദ്രുമങ്ങളാൽ ആ നഗരം ഇന്ദ്രന്റെ അമരാവതിപോലെ ദിവ്യമായി തിളങ്ങി—വിവിധ വർണ്ണപുഷ്പങ്ങൾ, ചുവന്ന কোমല പല്ലവങ്ങൾ, പച്ച ശാദ്വലങ്ങൾ, ചിത്രവനരാജികൾ എന്നിവകൊണ്ട് അലങ്കൃതമായി।
Verse 5
चम्पकाशोकपुन्नागसालतालसमाकुला ।तमालवनसञ्छन्नानागमालासमावृता ।।6.39.3।।हिन्तालैरर्जुनैर्नीपैस्सप्तपर्णैश्चपुष्पितैः ।तिलकैःकर्णिकारैश्चपाटलैश्चसमन्ततः ।।6.39.4।।शुशुभेपुष्पिताग्रैश्चलतापरिगतैर्द्रुमैः ।लङ्काबहुविधैर्दिव्यैर्यथेन्द्रस्यामरावती ।।6.39.5।।विचित्रकुसुमोपेतैरक्तकोमलपल्लवैः ।शाद्वलैश्चतथानीपैश्चित्राभिर्वनराजिभिः ।।6.39.6।।
ലങ്കാ ചമ്പക, അശോക, പുന്നാഗ, ശാല, താല മുതലായ വൃക്ഷങ്ങളാൽ സമൃദ്ധമായിരുന്നു; തമാലവനങ്ങൾ മൂടിയതും നാഗമാലകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടതുമായിരുന്നു. എല്ലാടവും ഹിന്താല, അർജുന, നീപ, സപ്തപർണ, തിലക, കർണികാര, പാടല തുടങ്ങിയ പുഷ്പിത വൃക്ഷങ്ങൾ ശോഭിച്ചു; ലതകൾ ചുറ്റിപ്പിണഞ്ഞ പുഷ്പമുകുടധാരികളായ ദ്രുമങ്ങളാൽ ആ നഗരം ഇന്ദ്രന്റെ അമരാവതിപോലെ ദിവ്യമായി തിളങ്ങി—വിവിധ വർണ്ണപുഷ്പങ്ങൾ, ചുവന്ന কোমല പല്ലവങ്ങൾ, പച്ച ശാദ്വലങ്ങൾ, ചിത്രവനരാജികൾ എന്നിവകൊണ്ട് അലങ്കൃതമായി।
Verse 6
चम्पकाशोकपुन्नागसालतालसमाकुला ।तमालवनसञ्छन्नानागमालासमावृता ।।6.39.3।।हिन्तालैरर्जुनैर्नीपैस्सप्तपर्णैश्चपुष्पितैः ।तिलकैःकर्णिकारैश्चपाटलैश्चसमन्ततः ।।6.39.4।।शुशुभेपुष्पिताग्रैश्चलतापरिगतैर्द्रुमैः ।लङ्काबहुविधैर्दिव्यैर्यथेन्द्रस्यामरावती ।।6.39.5।।विचित्रकुसुमोपेतैरक्तकोमलपल्लवैः ।शाद्वलैश्चतथानीपैश्चित्राभिर्वनराजिभिः ।।6.39.6।।
ലങ്കാ ചമ്പക, അശോക, പുന്നാഗ, ശാല, താല മുതലായ വൃക്ഷങ്ങളാൽ സമൃദ്ധമായിരുന്നു; തമാലവനങ്ങൾ മൂടിയതും നാഗമാലകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടതുമായിരുന്നു. എല്ലാടവും ഹിന്താല, അർജുന, നീപ, സപ്തപർണ, തിലക, കർണികാര, പാടല തുടങ്ങിയ പുഷ്പിത വൃക്ഷങ്ങൾ ശോഭിച്ചു; ലതകൾ ചുറ്റിപ്പിണഞ്ഞ പുഷ്പമുകുടധാരികളായ ദ്രുമങ്ങളാൽ ആ നഗരം ഇന്ദ്രന്റെ അമരാവതിപോലെ ദിവ്യമായി തിളങ്ങി—വിവിധ വർണ്ണപുഷ്പങ്ങൾ, ചുവന്ന কোমല പല്ലവങ്ങൾ, പച്ച ശാദ്വലങ്ങൾ, ചിത്രവനരാജികൾ എന്നിവകൊണ്ട് അലങ്കൃതമായി।
Verse 7
गन्धाढ्यान्यभिरम्याणिपुष्पाणिचफलानिच ।धारयन्त्यगमास्तत्रभूषणानीवमानवाः ।।6.39.7।।
അവിടെ എത്തിച്ചേരുമ്പോൾ ആ വനത്തിലെ വൃക്ഷങ്ങൾ സുഗന്ധസമൃദ്ധവും മനോഹരവും ആയ പുഷ്പങ്ങളും ഫലങ്ങളും ധരിച്ചു—മനുഷ്യർ ആഭരണങ്ങൾ അണിയുന്നതുപോലെ।
Verse 8
तच्चैत्ररथसङ्काशंमनोज्ञंनन्दनोपमम् ।वनंसर्वरर्तुकंरम्यंशुशुभेषटपदायुतम् ।।6.39.8।।
ആ മനോഹരമായ വനം ചൈത്രരഥത്തെപ്പോലെയും ഇന്ദ്രന്റെ നന്ദനോദ്യാനത്തെപ്പോലെയും ആയിരുന്നു—എല്ലാ ഋതുക്കളിലും രമണീയമായി, തേനീച്ചക്കൂട്ടങ്ങളാൽ ദീപ്തമായി ശോഭിച്ചു।
Verse 9
नत्यूहकोयष्टिमकैर्नृत्यमानैश्चबर्हिभि ।रुतंपरभृतानांचशुश्रुवुर्वन्निर्झरे ।।6.39.9।।
അരുവികളുള്ള ആ വനത്തിൽ പരഭൃതന്മാരായ കുയിലുകളുടെ മധുരനാദം അവർ കേട്ടു; മയിലുകൾ നൃത്തം ചെയ്തു, ജലപക്ഷികൾ—ഗല്ലിന്യൂൽ, ലാപ്വിംഗ്, കൊക്കുകൾ—വിളിച്ചുകൂവുകയും ചെയ്തു।
Verse 10
नित्यमत्तविहङ्गानिभ्रमराचरितानिच ।कोकिलाकुलषण्डानिविहगाभिरुतानिच ।।6.39.10।।भृङ्गराजाभिगीतानिभ्रमरैस्सेवितानिच ।कोणालकविघुष्टानिसारसाभिरुतानिच ।।6.39.11।।विविशुस्तेततस्तानिवनान्युपवनानिच ।हृष्टाःप्रमुदितावीराहरयःकामरूपिणः ।।6.39.12।।
അപ്പോൾ ഇഷ്ടരൂപം ധരിക്കുവാൻ കഴിവുള്ള ആ ഹർഷിതരും പ്രമുദിതരുമായ വീര വാനരന്മാർ ആ വനങ്ങളിലേക്കും ഉപവനങ്ങളിലേക്കും പ്രവേശിച്ചു—എപ്പോഴും മദോന്മത്ത പക്ഷികളുടെ കലരവുമുള്ളതും, സഞ്ചരിക്കുന്ന ഭ്രമരങ്ങൾ നിറഞ്ഞതും; കുയിലുകളുടെ കൂട്ടം നിറഞ്ഞ കുഞ്ചങ്ങളും പക്ഷിഗാനങ്ങൾ മുഴങ്ങുന്ന ഇടങ്ങളും; ഭൃംഗരാജങ്ങളുടെ മധുരഗീതം മുഴങ്ങുകയും ഭ്രമരങ്ങൾ സേവിക്കുകയും; പല പക്ഷികളുടെ വിളികളാൽ പ്രതിധ്വനിക്കുകയും സാരസങ്ങളുടെ കൂജനത്തോടെ മുഴങ്ങുകയും ചെയ്ത സ്ഥലങ്ങൾ.
Verse 11
नित्यमत्तविहङ्गानिभ्रमराचरितानिच ।कोकिलाकुलषण्डानिविहगाभिरुतानिच ।।6.39.10।।भृङ्गराजाभिगीतानिभ्रमरैस्सेवितानिच ।कोणालकविघुष्टानिसारसाभिरुतानिच ।।6.39.11।।विविशुस्तेततस्तानिवनान्युपवनानिच ।हृष्टाःप्रमुदितावीराहरयःकामरूपिणः ।।6.39.12।।
അവർ ഭൃംഗരാജങ്ങളുടെ പാട്ടാൽ മുഴങ്ങുന്നതും, കൂട്ടംകൂടി ഭ്രമരങ്ങൾ നിറഞ്ഞതും, കോണാല പക്ഷികളുടെ വിളികളാൽ പ്രതിധ്വനിക്കുന്നതും, സാരസങ്ങളുടെ കൂജനത്തോടെ മുഴങ്ങുന്നതുമായ കുഞ്ചങ്ങളിൽ പ്രവേശിച്ചു.
Verse 12
नित्यमत्तविहङ्गानिभ्रमराचरितानिच ।कोकिलाकुलषण्डानिविहगाभिरुतानिच ।।6.39.10।।भृङ्गराजाभिगीतानिभ्रमरैस्सेवितानिच ।कोणालकविघुष्टानिसारसाभिरुतानिच ।।6.39.11।।विविशुस्तेततस्तानिवनान्युपवनानिच ।हृष्टाःप्रमुदितावीराहरयःकामरूपिणः ।।6.39.12।।
അപ്പോൾ ഇഷ്ടരൂപം ധരിക്കുവാൻ കഴിവുള്ള ആ വീര വാനരന്മാർ ഹർഷിതരും പ്രമുദിതരുമായി ആ വനങ്ങളിലേക്കും ഉപവനങ്ങളിലേക്കും പ്രവേശിച്ചു.
Verse 13
तेषांप्रविशतांतत्रवानराणांमहौजसाम् ।पुष्पसंसर्गसुरभिर्ववौघ्राणसुखोऽनिलः ।।6.39.13।।
അവിടെ പ്രവേശിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന മഹാബലശാലികളായ വാനരസൈന്യത്തിന്മേൽ പുഷ്പങ്ങളുടെ മിശ്രസൗരഭ്യം നിറഞ്ഞ, ഘ്രാണത്തിന് സുഖം പകരുന്ന കാറ്റ് വീശി.
Verse 14
अन्येतुहरिवीराणांयूथान्निष्क्रम्ययूथपाः ।सुग्रीवेणाभ्यनुज्ञातालङ्कांजग्मुःपताकिनीम् ।।6.39.14।।
മറ്റുചില വാനരവീരന്മാരുടെ യൂഥപതിമാർ തങ്ങളുടെ യൂഥങ്ങളിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു, സുഗ്രീവന്റെ അനുമതി നേടി, പതാകകളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട ലങ്കാനഗരിയിലേക്കു പോയി.
Verse 15
वित्रासयन्तोविहगांस्त्रासयन्तोमृगद्विपान् ।कम्पयन्तश्चतांलङ्कांनादैस्तेनदतांवराः ।।6.39.15।।
ഗർജനത്തിൽ ശ്രേഷ്ഠരായ അവർ ഭയങ്കര നാദത്തോടെ മുന്നേറി—പക്ഷികളെ വിറപ്പിച്ചു, മൃഗങ്ങളെയും ഗജങ്ങളെയും ഭീതിപ്പെടുത്തി, അവരുടെ നാദംകൊണ്ട് ലങ്കയെ തന്നെയും കുലുക്കി.
Verse 16
कुर्वन्तस्तेमहावेगामहींचरणपीडिताम् ।रजश्चसहसैवोर्थ्वंजगामचरणोत्थितम् ।।6.39.16।।
മഹാവേഗികളായ അവർ പാദപ്രഹാരത്തോടെ ഭൂമിയെ അമർത്തി നടന്നു; അവരുടെ പാദങ്ങളിൽ നിന്നുയർന്ന പൊടി ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ പെട്ടെന്ന് മേലോട്ടുയർന്നു.
Verse 17
ऋक्षास्सिंहावराहाश्चमहिषावारणामृगाः ।तेनशब्देनवित्रस्ताजग्मुर्भीतादिशोदश ।।6.39.17।।
കരടികൾ, സിംഹങ്ങൾ, വരാഹങ്ങൾ, മഹിഷങ്ങൾ, വാരണമൃഗങ്ങളുടെ കൂട്ടങ്ങൾ—ആ മഹാശബ്ദത്തിൽ വിറച്ച്—ഭീതിയോടെ പത്ത് ദിക്കുകളിലേക്കും പാഞ്ഞുപോയി.
Verse 18
शिखरंतत्त्रिकूटस्यप्रांशुचैकंदिविस्पृशम् ।समन्तात्पुष्पसंञ्छन्नंमहारजतसन्निभम् ।।6.39.18।।शतयोजनविस्तीर्णंविमलंचारुदर्शनम् ।श्लक्ष्णंश्रीमन्महच्छैवदुष्प्रापंशकुनैरपि ।।6.39.19।।मनसाऽपिदुरारोहंकिंपुनःकर्मणाजनैः ।
ത്രികൂടപർവതത്തിന്റെ ആ ഏകവും ഉന്നതവുമായ ശിഖരം ആകാശത്തെ സ്പർശിക്കുന്നതുപോലെ ഉയർന്നു നിന്നു—ചുറ്റുമെല്ലാം പുഷ്പങ്ങളാൽ മൂടപ്പെട്ട്, ദീപ്തമായ വെള്ളിപോലെ തിളങ്ങി.
Verse 19
शिखरंतत्त्रिकूटस्यप्रांशुचैकंदिविस्पृशम् ।समन्तात्पुष्पसंञ्छन्नंमहारजतसन्निभम् ।।6.39.18।।शतयोजनविस्तीर्णंविमलंचारुदर्शनम् ।श्लक्ष्णंश्रीमन्महच्छैवदुष्प्रापंशकुनैरपि ।।6.39.19।।मनसाऽपिदुरारोहंकिंपुनःकर्मणाजनैः ।
ത്രികൂടപർവതത്തിന്റെ ആ ഏകവും ഉന്നതവുമായ ശിഖരം ആകാശത്തെ സ്പർശിക്കുന്നതുപോലെ ഉയർന്നു നിന്നു—ചുറ്റുമെല്ലാം പുഷ്പങ്ങളാൽ മൂടപ്പെട്ട്, ദീപ്തമായ വെള്ളിപോലെ തിളങ്ങി.
Verse 20
निविष्टातत्रशिखरेलङ्कारावणपालिता ।।6.39.20।।शतयोजनविस्तीर्णात्रिंशद्योजनमायता ।
ആ ശിഖരത്തിൽ രാവണൻ പാലിച്ച ലങ്കാ നിലകൊണ്ടിരുന്നു; അതിന്റെ വീതി നൂറു യോജനയും നീളം മുപ്പതു യോജനയും ആയിരുന്നു.
Verse 21
सापुरीगोपुरैरुच्चैःपाण्डुराम्बुदसन्निभैः ।काञ्चनेनचशालेनराजतेनचशोभते ।।6.39.21।।
ആ പുരി ഉയർന്ന ഗോപുരങ്ങളാൽ ശോഭിച്ചു; അവ വെളുത്ത മേഘങ്ങളെപ്പോലെ തോന്നി. സ്വർണ്ണവും വെള്ളിയും കൊണ്ടു അലങ്കരിച്ച ദൃഢമായ മന്ദിരങ്ങളാൽ നഗരം ദീപ്തമായി തെളിഞ്ഞു.
Verse 22
प्रासादैश्चविमानैश्चलङ्कापरमभूषिता ।घनैरिवाऽतपापायेमध्यमंवैष्णवंपदम् ।।6.39.22।।
പ്രാസാദങ്ങളും വിമാനങ്ങളും കൊണ്ടു ലങ്കാ അത്യന്തം അലങ്കൃതമായിരുന്നു; മദ്ധ്യത്തിലെ തേജോമയമായ ആ ഭവനം സൂര്യകിരണങ്ങൾ തുളുമ്പുന്ന ഘനമേഘംപോലെ ദീപ്തമായി, വൈഷ്ണവധാമമായ വിഷ്ണുവിന്റെ നിവാസംപോലെ തോന്നിച്ചു.
Verse 23
यस्यांस्तम्भसहस्रेणप्रासादस्समलङ्कृतः ।कैलासशिखराकारोदृश्यतेखमिवोललिखन् ।।6.39.23।।चैत्यस्सराक्षसेन्द्रस्यबभूवपुरभूषणम् ।शतेनरक्षसांनित्यंयस्समग्रेणरक्ष्यते ।।6.39.24।।
ആ നഗരത്തിൽ ആയിരം തൂണുകളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട, കൈലാസശിഖരസദൃശമായ ഒരു മഹാപ്രാസാദം ഉണ്ടായിരുന്നു; അത് ആകാശത്തെ ചുരണ്ടുന്നതുപോലെ ദൃശ്യമാകുന്നു. രാക്ഷസേന്ദ്രന്റെ ആ ചൈത്യസദൃശമായ മഹാഭവനം നഗരത്തിന്റെ പ്രധാനാഭരണമായി; നിത്യവും നൂറു രാക്ഷസന്മാർ സമഗ്രമായി കാത്തുസൂക്ഷിച്ചു.
Verse 24
यस्यांस्तम्भसहस्रेणप्रासादस्समलङ्कृतः ।कैलासशिखराकारोदृश्यतेखमिवोललिखन् ।।6.39.23।।चैत्यस्सराक्षसेन्द्रस्यबभूवपुरभूषणम् ।शतेनरक्षसांनित्यंयस्समग्रेणरक्ष्यते ।।6.39.24।।
ആ നഗരത്തിൽ ആയിരം തൂണുകളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട, കൈലാസശിഖരസദൃശമായ ഒരു മഹാപ്രാസാദം ഉണ്ടായിരുന്നു; അത് ആകാശത്തെ ചുരണ്ടുന്നതുപോലെ ദൃശ്യമാകുന്നു. രാക്ഷസേന്ദ്രന്റെ ആ ചൈത്യസദൃശമായ മഹാഭവനം നഗരത്തിന്റെ പ്രധാനാഭരണമായി; നിത്യവും നൂറു രാക്ഷസന്മാർ സമഗ്രമായി കാത്തുസൂക്ഷിച്ചു.
Verse 25
मनोज्ञांकाननवतींपर्वतैरुपशोभिताम् ।नानाधातुविचित्रैश्चउद्यानैरुपशोभिताम् ।।6.39.25।।नानाविहङ्गासङ्घुष्टांनानामृगनिषेविताम् ।नानाकुसुमसञ्छन्नांनानाराक्षससेविताम् ।।6.39.26।।तांसमृद्धांसमृद्धार्धांलक्ष्मीनान्लक्ष्मणाग्रजः ।रावणस्यपुरींरामोददर्शसहवानरैः ।।6.39.27।।
ലക്ഷ്മണന്റെ അഗ്രജനായ രാമൻ—സ്വയം ഐശ്വര്യവും മംഗളലക്ഷണങ്ങളും നിറഞ്ഞവൻ—വാനരന്മാരോടുകൂടെ രാവണന്റെ പുരിയെ കണ്ടു: മനോഹരമായ കാനനങ്ങളാൽ സമ്പന്നം, പർവതങ്ങളാൽ ശോഭിതം, നാനാധാതുക്കളുടെ വർണവൈവിധ്യത്തോടെ ചിത്രിതം; ഉദ്യാനങ്ങളാൽ അലങ്കൃതം; അനേകം പക്ഷികളുടെ നാദം മുഴങ്ങുന്നത്; പലവിധ മൃഗങ്ങൾ സഞ്ചരിക്കുന്നത്; വിവിധ പുഷ്പങ്ങളാൽ മൂടപ്പെട്ടത്; അനേകം രാക്ഷസന്മാർ സേവിക്കുന്നതു—അത്യന്തം സമൃദ്ധവും പുഷ്ടവുമായി വിരിഞ്ഞിരുന്നു.
Verse 26
मनोज्ञांकाननवतींपर्वतैरुपशोभिताम् ।नानाधातुविचित्रैश्चउद्यानैरुपशोभिताम् ।।6.39.25।।नानाविहङ्गासङ्घुष्टांनानामृगनिषेविताम् ।नानाकुसुमसञ्छन्नांनानाराक्षससेविताम् ।।6.39.26।।तांसमृद्धांसमृद्धार्धांलक्ष्मीनान्लक्ष्मणाग्रजः ।रावणस्यपुरींरामोददर्शसहवानरैः ।।6.39.27।।
ലക്ഷ്മണന്റെ അഗ്രജനായ രാമൻ—സ്വയം ഐശ്വര്യവും മംഗളലക്ഷണങ്ങളും നിറഞ്ഞവൻ—വാനരന്മാരോടുകൂടെ രാവണന്റെ പുരിയെ കണ്ടു: മനോഹരമായ കാനനങ്ങളാൽ സമ്പന്നം, പർവതങ്ങളാൽ ശോഭിതം, നാനാധാതുക്കളുടെ വർണവൈവിധ്യത്തോടെ ചിത്രിതം; ഉദ്യാനങ്ങളാൽ അലങ്കൃതം; അനേകം പക്ഷികളുടെ നാദം മുഴങ്ങുന്നത്; പലവിധ മൃഗങ്ങൾ സഞ്ചരിക്കുന്നത്; വിവിധ പുഷ്പങ്ങളാൽ മൂടപ്പെട്ടത്; അനേകം രാക്ഷസന്മാർ സേവിക്കുന്നതു—അത്യന്തം സമൃദ്ധവും പുഷ്ടവുമായി വിരിഞ്ഞിരുന്നു.
Verse 27
मनोज्ञांकाननवतींपर्वतैरुपशोभिताम् ।नानाधातुविचित्रैश्चउद्यानैरुपशोभिताम् ।।6.39.25।।नानाविहङ्गासङ्घुष्टांनानामृगनिषेविताम् ।नानाकुसुमसञ्छन्नांनानाराक्षससेविताम् ।।6.39.26।।तांसमृद्धांसमृद्धार्धांलक्ष्मीनान्लक्ष्मणाग्रजः ।रावणस्यपुरींरामोददर्शसहवानरैः ।।6.39.27।।
ലക്ഷ്മണന്റെ അഗ്രജനായ രാമൻ—സ്വയം ഐശ്വര്യവും മംഗളലക്ഷണങ്ങളും നിറഞ്ഞവൻ—വാനരന്മാരോടുകൂടെ രാവണന്റെ പുരിയെ കണ്ടു: മനോഹരമായ കാനനങ്ങളാൽ സമ്പന്നം, പർവതങ്ങളാൽ ശോഭിതം, നാനാധാതുക്കളുടെ വർണവൈവിധ്യത്തോടെ ചിത്രിതം; ഉദ്യാനങ്ങളാൽ അലങ്കൃതം; അനേകം പക്ഷികളുടെ നാദം മുഴങ്ങുന്നത്; പലവിധ മൃഗങ്ങൾ സഞ്ചരിക്കുന്നത്; വിവിധ പുഷ്പങ്ങളാൽ മൂടപ്പെട്ടത്; അനേകം രാക്ഷസന്മാർ സേവിക്കുന്നതു—അത്യന്തം സമൃദ്ധവും പുഷ്ടവുമായി വിരിഞ്ഞിരുന്നു.
Verse 28
तांमहागृहसम्बाधांदृष्टवालक्ष्मणपूर्वजः ।नगरीममरप्रख्योविस्मयंप्राप्यवीर्यवान् ।।6.39.28।।
മഹാഗൃഹങ്ങളാൽ കുത്തിനിറഞ്ഞ ആ നഗരിയെ കണ്ടപ്പോൾ, ലക്ഷ്മണന്റെ അഗ്രജനായ വീര്യവാൻ രാമൻ—അമരസദൃശമായ ദീപ്തിയോടെ—അത്ഭുതത്തിൽ ആകപ്പെട്ടു.
Verse 29
तांरत्नपूर्णांबहुसंविधानांप्रासादमालाभिरलङ्कृतांच ।पुरींमहायन्त्रकवाटमुख्यांददर्शरामोमहताबलेन ।।6.39.29।।
മഹാബലവാനായ രാമൻ തന്റെ മഹാസൈന്യത്തോടുകൂടെ ആ പുരിയെ കണ്ടു—രത്നങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞത്, പലവിധമായി ക്രമീകരിക്കപ്പെട്ടത്, പ്രാസാദനിരകളാൽ അലങ്കൃതം, ഭീകര യന്ത്രങ്ങൾ ഘടിപ്പിച്ച മഹത്തായ കവാടങ്ങളുള്ള മഹാദ്വാരങ്ങളാൽ വിശിഷ്ടം.
Frequently Asked Questions
The pivotal action is controlled entry and reconnaissance: some Vānara leaders enter the groves joyfully, while others proceed toward the city only after Sugrīva’s authorization—framing movement into enemy space as disciplined, command-governed action rather than impulsive violence.
The chapter teaches that perception precedes action: careful observation of terrain, civic defenses, and morale-relevant symbols (flags, towers, engineered gates) is integral to righteous strategy, balancing wonder at prosperity with preparedness for duty.
Key landmarks include Suvela (the vigil point), Trikūṭa’s peak (the city’s elevated seat), Laṅkā’s forest-gardens with cascades and birdlife, the gopura skyline, gold-and-silver fortifications, the central palace compared to a Vaiṣṇava abode, and the guarded thousand-pillared palace.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.