Previous Verse
Next Verse

Shloka 11

लङ्काद्वारव्यूहवर्णनम् / Disposition at the Gates of Lanka

इन्द्रजित्पश्चिमंद्वारंराक्षसैर्भहुभिर्वृतः ।पट्टसासिधनुष्मद्भिश्शूलमुद्गरपाणिभिः ।।।।नानाप्रहरणैश्शूरैरावृतोरावणात्मजः ।

indrajit paścimaṃ dvāraṃ rākṣasair bahubhir vṛtaḥ | paṭṭasāsidhanuṣmadbhiḥ śūlamudgarapāṇibhiḥ ||

nānāpraharaṇaiḥ śūraiḥ āvṛto rāvaṇātmajaḥ ||

പടിഞ്ഞാറേ വാതിലിൽ രാവണപുത്രനായ ഇന്ദ്രജിത് അനേകം രാക്ഷസന്മാർ ചുറ്റിനിന്നു—പട്ടസ, വാൾ, ധനുസ്സ് ധരിച്ചവരും, ശൂലവും മുദ്ഗരവും കൈവശമുള്ളവരും, നാനാവിധ ആയുധങ്ങളാൽ സജ്ജരായ ശൂരന്മാരാൽ അവൻ ആവൃതനായി നിന്നു.

इन्द्रजित्Indrajit
इन्द्रजित्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootindrajit (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग; प्रथमा, एकवचन
पश्चिमम्western
पश्चिमम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootpaścima (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; द्वारम् इति विशेषणम्
द्वारम्gate
द्वारम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootdvāra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन
राक्षसैःby rākṣasas
राक्षसैः:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootrākṣasa (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग; तृतीया विभक्ति (Instrumental/3rd), बहुवचन
बहुभिःmany
बहुभिः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootbahu (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग; तृतीया, बहुवचन; राक्षसैः इति विशेषणम्
वृतःsurrounded
वृतः:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootvṛ (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त; पुल्लिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; ‘surrounded’
पट्टसासिधनुष्मद्भिःwith (warriors) bearing axes/swords and bows
पट्टसासिधनुष्मद्भिः:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootpaṭṭasa + asi + dhanuṣmat (प्रातिपदिक)
Formसमाहार/इतरेतर-द्वन्द्व (weapons list); पुल्लिङ्ग; तृतीया, बहुवचन; ‘with (those) having swords/axes and bows’
शूलमुद्गरपाणिभिःwith (those) holding spears and maces
शूलमुद्गरपाणिभिः:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootśūla + mudgara + pāṇin (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष (उपपद): ‘शूल-मुद्गरौ पाणौ येषां ते’; पुल्लिङ्ग; तृतीया, बहुवचन
नानाvarious
नाना:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeIndeclinable
Rootnānā (अव्यय/प्रातिपदिक)
Formअव्यय; विविधता-बोधक (various)
प्रहरणैःwith weapons
प्रहरणैः:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootpraharaṇa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; तृतीया, बहुवचन
शूरैःby heroes
शूरैः:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootśūra (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग; तृतीया, बहुवचन
आवृतःencompassed, surrounded
आवृतः:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootā-vṛ (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त; पुल्लिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; वृतः इत्यर्थे पुनरुक्ति-बलम्
रावणात्मजःRāvaṇa’s son
रावणात्मजः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootrāvaṇa + ātmaja (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष: ‘रावणस्य आत्मजः’; पुल्लिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; इन्द्रजित् इति समानाधिकरणम्

"Ravana's own son, Indrajith stands at the west gate surrounded by numerous Rakshasas collected together wielding sharp swords, bows, spears, arrows and darts and many kinds of weapons."

I
Indrajit
R
Rāvaṇa
R
Rākṣasas
L
Laṅkā (western gate implied)

FAQs

The verse indirectly contrasts Dharma and Adharma: great power and weaponry, when used to defend unjust seizure and wrongdoing, does not become righteous merely by strength.

Indrajit is posted at Laṅkā’s western gate with a heavily armed contingent.

Martial prowess and preparedness (though ethically neutral until aligned with righteous purpose).