Previous Verse
Next Verse

Shloka 3

युद्धकाण्डे द्वादशः सर्गः — रावणस्य परिषद्-सम्बोधनं कुम्भकर्णस्य नीत्युपदेशश्च

Ravana’s Council Address and Kumbhakarna’s Counsel

सप्रहस्तःप्रणीतात्माचिकीर्षन् राजशासनम् ।विनिक्षिपद्बलंसर्वंबहिरन्तश्चमन्दिरे ।।6.12.3।।

sa prahastaḥ praṇītātmā cikīrṣan rājaśāsanam |

vinikṣipad balaṃ sarvaṃ bahir antaś ca mandire ||6.12.3||

രാജശാസനം നടപ്പാക്കുവാന്‍ ഉദ്ദേശിച്ച പ്രശസ്തനായ പ്രഹസ്തന്‍, നിയന്ത്രിതചിത്തനായി, സകല സൈന്യത്തെയും നഗരത്തിന്റെ പുറത്തും അകത്തും വിന്യസിച്ചു.

सःhe
सः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
प्रहस्तःPrahastha
प्रहस्तः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootप्रहस्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
प्रणीतात्माself-controlled
प्रणीतात्मा:
कर्ता-विशेषण (Subject-qualifier)
TypeAdjective
Rootप्र+नीत+आत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; बहुव्रीहि ('प्रणीतः आत्मा यस्य' = self-controlled) विशेषणम्—'प्रहस्तः'
चिकीर्षन्wishing to carry out
चिकीर्षन्:
कर्ता-विशेषण (Agent-qualifier)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formसन्-प्रत्ययान्त इच्छार्थक कृदन्त (Desiderative participle), वर्तमान-कृदन्त, पुंलिङ्ग प्रथमा एकवचन; 'wishing to do'
राजशासनम्the king's command
राजशासनम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootराजन्+शासन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष ('राज्ञः शासनम्' = king's command)
विनिक्षिपत्assigning, deploying
विनिक्षिपत्:
क्रिया-विशेषण (Concomitant action)
TypeVerb
Rootवि+नि+क्षिप् (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमान-कृदन्त (Present active participle), पुंलिङ्ग प्रथमा एकवचन; 'placing/assigning'
बलम्troops, army
बलम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootबल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
सर्वम्all
सर्वम्:
कर्म-विशेषण (Object-qualifier)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम्—'बलम्'
बहिःoutside
बहिः:
देश-अधिकरण (Place adjunct)
TypeIndeclinable
Rootबहिः (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (adverb of place)
अन्तःinside
अन्तः:
देश-अधिकरण (Place adjunct)
TypeIndeclinable
Rootअन्तः (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (adverb of place)
and
:
समुच्चय (Coordination)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
मन्दिरेin the palace/fortress
मन्दिरे:
अधिकरण (Adhikarana/Location)
TypeNoun
Rootमन्दिर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन

"Tasks carried out without proper plan and contrary to the right principles are spoilt like inauspicious oblations offered into sacrificial fire."

P
Prahasta
R
Rāvaṇa (implied as king)
L
Laṅkā (implied city/fortress)

FAQs

It reflects the administrative side of rājadharma: executing assigned duties efficiently. Yet in the Ramayana, efficiency is ethically secondary to the justice of the cause.

Before major confrontation, Prahasta organizes Laṅkā’s defenses by deploying troops within and outside the city.

Discipline and obedience to command (kārya-niṣṭhā) are emphasized in Prahasta’s conduct.