Shloka 34
रावणस्य अन्त्येष्टिः
Ravana’s Funeral Rites and the Ethics of Post-War Conduct
हाराजन् सुकुमारंतेसुभ्रुसुत्वक्समुन्नसम् ।।।।कान्तिश्रीद्युतिभिस्तुल्यमिन्दुपद्मदिवाकरैः ।किरीटकूटोज्ज्वलितंताम्रास्यंदीप्तकुण्डलम् ।।।।मदव्याकुललोलाक्षंभूत्वायत्पानभूमिषु ।विविधस्रग्धरंचारुवल्गुस्मितकथंशुभम् ।।।।तदेवाद्यतवैवंहिवक्त्रं न भ्राजतेप्रभो ।रामसायकनिर्भिन्नंरक्तंरुधिरविस्रवैः ।।।।वीशीर्णमेदोमस्तिष्कंरूक्षस्यन्दनरेणुभिः ।
hā rājan sukumāraṃ te subhru sutvak samunnasam |
kāntiśrīdyutibhis tulyam indupadmadivākaraiḥ ||
kirīṭakūṭojjvalitaṃ tāmrāsyaṃ dīptakuṇḍalam |
madavyākulalolākṣaṃ bhūtvā yat pānabhūmiṣu ||
vividhasragdharaṃ cāru valgu-smita-kathaṃ śubham |
tad evādya tavaivaṃ hi vaktraṃ na bhrājate prabho ||
rāmasāyakanirbhinnaṃ raktaṃ rudhiravisravaiḥ |
vīśīrṇa-medomastiṣkaṃ rūkṣa-syandana-reṇubhiḥ ||
ഹാ രാജൻ, പ്രഭോ! നിന്റെ ആ സുകുമാരമുഖം—സുന്ദരഭ്രൂകളോടും മൃദുത്വക്കോടും ഉന്നതനാസികയോടും കൂടിയത്—ചന്ദ്രൻ, പദ്മം, ദിവാകരൻ എന്നിവയെപ്പോലെ കാന്തി-ശ്രീ-ദ്യുതികളാൽ തുല്യമായി ദീപ്തമായിരുന്നു. കിരീടത്തിന്റെ പ്രഭയിൽ ജ്വലിക്കുന്നതും, താമ്രാധരങ്ങളോടും ദീപ്തകുണ്ഡലങ്ങളോടും അലങ്കൃതവും; പാനഭൂമികളിൽ മദം മൂലം വ്യാകുലമായി ലോളാക്ഷമായതും; പലവിധ പുഷ്പമാലകളാൽ ശോഭിതം, മനോഹരം, ശുഭം, മധുരസ്മിത-വചനസമ്പന്നം—ഇന്ന് അതേ മുഖം പ്രകാശിക്കുന്നില്ല, പ്രഭോ. രാമസായകങ്ങൾ കുത്തിപ്പൊളിച്ചതാൽ രക്തധാരകളാൽ ചുവന്നിരിക്കുന്നു; മേദസ്സും മസ്തിഷ്കവും ചിതറിപ്പോയി, രഥധൂളിയാൽ രൂക്ഷമായി മലിനമായിരിക്കുന്നു.
"O Hero! Whose stock of merit was less, that you have tumbled down into an ocean of grief. I, having sported with you, clad in picturesque robes and the like, by the aerial car Chaitra ratha on mount Kailasa, Mount Meru and Mandara as well as in divine gardens all over, and various lands with matchless splendour, have been deprived of sensual pleasures because of your falling down. What a pity I am surrounded by ordinary women changed into another woman with fleeting fortunes!"
FAQs
External beauty and royal magnificence are transient; Dharma emphasizes inner virtue and right action over intoxication, indulgence, and pride. The verse speaks satya plainly: the body’s glory ends, and adharma leads to ruin.
Mandodarī stands over Rāvaṇa’s slain body, contrasting his former splendor and courtly pleasures with the brutal reality of his death by Rāma’s arrows.
Truthful lament and moral clarity: Mandodarī does not romanticize the end; she recognizes the impermanence of sensual life and the decisive force of righteous retribution.