Previous Verse
Next Verse

Shloka 9

चूडामणि

दर्शनम् — Rama Receives Sita’s Token and Questions Hanuman

इतस्तु किं दुःखतरं यदिमं वारिसम्भवम्।मणिं पश्यामि सौमित्रे वैदेहीमागतां विना।।।।

itastu kiṃ duḥkhataraṃ yad imaṃ vārisambhavam |

maṇiṃ paśyāmi saumitre vaidehīm āgatāṃ vinā ||

ഹേ സൗമിത്രേ, ഇതിലേറെ ദുഃഖകരം മറ്റെന്തുണ്ട്? ജലത്തിൽ നിന്നുദ്ഭവിച്ച ഈ മണിയെ ഞാൻ കാണുന്നു; എന്നാൽ വൈദേഹിയായ സീതയെ തിരികെ വന്നവളായി കാണുന്നില്ല.

इतःthan this/from this
इतः:
Avyaya (अव्यय-सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइतस् (अव्यय)
Formदेश/कारणवाचक अव्यय (from this/than this)
तुbut
तु:
Avyaya (अव्यय-सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formसमुच्चय/विरोधसूचक निपात (but/indeed)
किम्what?
किम्:
Karta/Predicate (कर्ता/प्रश्न)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; प्रश्नार्थक
दुःखतरम्more sorrowful
दुःखतरम्:
Predicate (विशेष्य-विशेषण)
TypeAdjective
Rootदुःख (प्रातिपदिक) + तरप् (तुलनात्मक प्रत्यय)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; तुलनात्मक (comparative)
यत्that (because)
यत्:
Hetu/Relation (हेतु/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative)
इमम्this
इमम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
वारिसम्भवम्water-born
वारिसम्भवम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootवारि + सम्भव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘arisen from water’
मणिम्jewel
मणिम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमणि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (Acc), एकवचन
पश्यामिI see
पश्यामि:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formलट्, उत्तमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
सौमित्रेO Saumitri
सौमित्रे:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootसौमित्रि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (Voc), एकवचन
वैदेहीम्Vaidehi (Sita)
वैदेहीम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवैदेही (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (Acc), एकवचन
आगताम्arrived
आगताम्:
Karma-predicative (कर्म-विशेषण)
TypeAdjective
Rootआ + गम् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (PPP), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘come/arrived’
विनाwithout
विना:
Apadana/Separation (अपादान)
TypeIndeclinable
Rootविना (अव्यय)
Formअव्यय, वियोग/अभाव (without); द्वितीयासह (governs Acc)

"O Saumitri! I see this jewel born (formed) under water but not her. What can be more sorrowful to me?

L
Lakshmana (Saumitri)
S
Sita (Vaidehi)

FAQs

Dharma permits sorrow without abandoning duty: Rama’s grief is real, yet it is expressed within the bounds of truth and continued resolve.

Rama laments that a token has arrived, but Sita herself has not yet been brought back.

Loyalty and steadfastness—Rama’s pain highlights the depth of his commitment to restore justice by rescuing Sita.