Shloka 30

सप्तपञ्चाशः सर्गः

Hanumān’s Return, Roar of Success, and the Announcement “Sītā Seen”

Devanagari script

हर्षेणापूर्यमाणोऽसौ रम्ये पर्वतनिर्झरे।।।।छिन्नपक्ष इवाऽकाशात्पपात धरणीधरः।

Transliteration

harṣeṇāpūryamāṇo 'sau ramye parvata-nirjhare | chinna-pakṣa ivākāśāt papāta dharaṇīdharaḥ ||

Translation

ആനന്ദത്തിൽ നിറഞ്ഞ അവൻ ആകാശത്തിൽ നിന്ന് മനോഹരമായ പർവ്വത-നിർഝരത്തിന്റെ തീരത്തിലേക്ക് ഇറങ്ങി വീണു—ചിറകുകൾ മുറിഞ്ഞ പർവ്വതം താഴേക്ക് പതിക്കുന്നതുപോലെ.

Word by Word

• हर्षेण: with joy
• हर्षेण: Karaṇa/Hetu (करण/हेतु)
• Type: Noun
• Root: हर्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; करण/हेतु-भाव (instrumental/causal nuance)

• आपूर्यमाणः: being filled
• आपूर्यमाणः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: आ-पॄ (धातु)
• Form: वर्तमानकृदन्त (Present passive participle, शानच्/मान), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; अर्थ: being filled

• असौ: that one
• असौ: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• रम्ये: beautiful
• रम्ये: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: रम्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; विशेषणम् (of ‘nirjhare’)

• पर्वत-निर्झरे: at the mountain-stream
• पर्वत-निर्झरे: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पर्वत (प्रातिपदिक) + निर्झर (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (षष्ठी): ‘पर्वतस्य निर्झरः’; पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन

• छिन्न-पक्षः: with wings cut off
• छिन्न-पक्षः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: छिन्न (छिद् धातोः क्त, कृदन्त-प्रातिपदिक) + पक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: बहुव्रीहि-समास: ‘छिन्नौ पक्षौ यस्य’; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; उपमेय-विशेषणम्

• इव: like
• इव: Sambandha (सम्बन्ध/उपमा)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: उपमा-निपात

• आकाशात्: from the sky
• आकाशात्: Apādāna (अपादान)
• Type: Noun
• Root: आकाश (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th), एकवचन

• पपात: fell, descended
• पपात: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: पत् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमा-पुरुष (3rd), एकवचन

• धरणीधरः: a mountain (lit. earth-holder)
• धरणीधरः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: धरणी (प्रातिपदिक) + धर (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास: ‘धरणीं धरति’ (mountain); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; उपमेय-नाम

Context

Overwhelmed with immeasurable joy, Hanuman descended from the sky like the mountain with its wings cut off and dropped on the bank of a mountain stream.

Characters & Entities

• Hanumān

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The verse highlights dharmic fulfillment—joy arises not from conquest but from accomplishing a righteous objective.

What is the narrative situation?

Hanumān finishes his flight and lands near the mountain streams where the Vānaras await.

Which character virtue is emphasized?

Controlled power—he descends decisively, yet with inner joy and composure after success.