Shloka 20

चन्द्रप्रकाशे लङ्कानिरीक्षणम्

Moonlit Survey of Lanka and the Unfound Sita

Devanagari script

अप्रावृताः काञ्चनराजिवर्णाः काश्चित्परार्थ्यास्तपनीयवर्णाः।पुनश्च काश्चिच्छशलक्ष्मवर्णाः कान्तप्रहीणा रुचिराङ्गवर्णाः।।5.5.20।।

Transliteration

aprāvṛtāḥ kāñcana-rāji-varṇāḥ kāścit parārthyās tapanīya-varṇāḥ | punaś ca kāścic chaśa-lakṣma-varṇāḥ kānta-prahīṇā rucirāṅga-varṇāḥ ||5.5.20||

Translation

ചിലർ അനാവൃതരായി, കാഞ്ചനരേഖപോലെയുള്ള വർണ്ണത്താൽ തെളിഞ്ഞു; ചിലർ തപനീയ സ്വർണ്ണംപോലെ ദീപ്തിമാന്മാരായി; വീണ്ടും ചിലർ—രുചിരാംഗങ്ങളായിട്ടും—കാന്തനിൽ നിന്ന് വേർപെട്ട്, ശശിലക്ഷ്മപോലെ മങ്ങിനിന്നു.

Word by Word

• aprāvṛtāḥ: uncovered; without a veil
• aprāvṛtāḥ: विशेषणम् (कर्तृ/आश्रय-विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: a- (निषेध-उपसर्ग) + pra- (उपसर्ग) + √vṛ (धातु) + kta (कृत्-प्रत्यय) → prāvṛta (प्रावृत)
• Form: कृदन्त-विशेषणम्; क्त-प्रत्ययान्त (भूतकर्मणि/भूतकृत्); स्त्रीलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः बहुवचनम् (fem. nominative plural)

• kāñcana-rāji-varṇāḥ: having a golden-streaked hue
• kāñcana-rāji-varṇāḥ: विशेषणम्
• Type: Adjective
• Root: kāñcana (काञ्चन) + rāji (राजि) + varṇa (वर्ण)
• Form: समासः (तत्पुरुषः; वर्णः काञ्चनराजेः/काञ्चनराजिसदृशः इति); स्त्रीलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः बहुवचनम् (fem. nominative plural)

• kāścit: some (women)
• kāścit: कर्तृ (उद्देश्य-समूहः)
• Type: Noun
• Root: kim (किम्) → kāścit (कश्चित्)
• Form: सर्वनाम-शब्दः (अनिश्चितवाचकः); स्त्रीलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः बहुवचनम् (fem. nominative plural)

• parārthyāḥ: devoted to others’ benefit; altruistic
• parārthyāḥ: विशेषणम्
• Type: Adjective
• Root: para (पर) + artha (अर्थ) → parārthya (परार्थ्य)
• Form: समासः (तत्पुरुषः; परस्य अर्थः = परार्थः, तदर्थं/तदर्थ्या); स्त्रीलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः बहुवचनम् (fem. nominative plural)

• tapanīya-varṇāḥ: golden-colored; shining like refined gold
• tapanīya-varṇāḥ: विशेषणम्
• Type: Adjective
• Root: tapanīya (तपनीय) + varṇa (वर्ण)
• Form: समासः (तत्पुरुषः; तपनीयस्य वर्णः); स्त्रीलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः बहुवचनम् (fem. nominative plural)

• punaḥ: again; further
• punaḥ: सम्बन्ध/काल-निर्देश (पुनरुक्ति/पुनरावृत्ति)
• Type: Indeclinable
• Root: punaḥ (पुनः)
• Form: अव्ययम्; क्रियाविशेषणम् (adverb)

• ca: and
• ca: समुच्चय (coordination)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (च)
• Form: अव्ययम्; समुच्चय-बोधक-निपातः (conjunction)

• kāścit: some (others)
• kāścit: कर्तृ (उद्देश्य-समूहः)
• Type: Noun
• Root: kim (किम्) → kāścit (कश्चित्)
• Form: सर्वनाम-शब्दः (अनिश्चितवाचकः); स्त्रीलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः बहुवचनम् (fem. nominative plural)

• śaśa-lakṣma-varṇāḥ: pale-white like the moon’s mark/whiteness
• śaśa-lakṣma-varṇāḥ: विशेषणम्
• Type: Adjective
• Root: śaśa (शश) + lakṣman (लक्ष्मन्/लक्ष्म) + varṇa (वर्ण)
• Form: समासः (तत्पुरुषः; शशस्य लक्ष्म इव वर्णः/शशलक्ष्मसदृशवर्णः); स्त्रीलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः बहुवचनम् (fem. nominative plural)

• kānta-prahīṇāḥ: separated from their husbands/beloveds
• kānta-prahīṇāḥ: विशेषणम्
• Type: Adjective
• Root: kānta (कान्त) + pra- (उपसर्ग) + √hā (धातु) + kta (कृत्-प्रत्यय) → prahīṇa (प्रहीण)
• Form: समासः (तत्पुरुषः; कान्तेन प्रहीणाः/कान्तात् प्रहीणाः); कृदन्त-विशेषणम्; क्त-प्रत्ययान्त; स्त्रीलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः बहुवचनम् (fem. nominative plural)

• rucira-aṅga-varṇāḥ: having an attractive bodily complexion
• rucira-aṅga-varṇāḥ: विशेषणम्
• Type: Adjective
• Root: rucira (रुचिर) + aṅga (अङ्ग) + varṇa (वर्ण)
• Form: समासः (तत्पुरुषः; रुचिराणि अङ्गानि यस्याः तस्याः वर्णः/रुचिराङ्गवर्णः); स्त्रीलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः बहुवचनम् (fem. nominative plural)

Context

Ogresses without veil, some altruistic, some separated from their husbands looked pale like the Moon, though possessed of polished gold complexion.

Characters & Entities

• Hanumān
• Laṅkā
• Rākṣasīs (implicitly)
• Moon (imagery)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

By noting separation and pallor alongside beauty, the verse subtly reinforces the Ramāyaṇa theme that well-being is tied to right relationship and order—disruption of rightful bonds leads to suffering.

What is the narrative situation?

Hanumān surveys groups of women in Laṅkā and notes their differing states—adorned, unveiled, radiant, or distressed by separation.

Which character virtue is emphasized?

Equanimity and focus: Hanumān registers detail but remains intent on the single aim—finding Sītā.