Shloka 17

चन्द्रप्रकाशे लङ्कानिरीक्षणम्

Moonlit Survey of Lanka and the Unfound Sita

Devanagari script

ततो वरार्हाः सुविशुद्धभावा स्तेषां स्त्रियस्तत्र महानुभावाः।प्रियेषु पानेषु च सक्तभावा ददर्श तारा इव सुप्रभावाः।।5.5.17।।

Transliteration

tato varārhāḥ suviśuddhabhāvāḥ teṣāṁ striyas tatra mahānubhāvāḥ |priyeṣu pāneṣu ca saktabhāvā dadarśa tārā iva suprabhāvāḥ ||5.5.17||

Translation

അപ്പോൾ അവൻ അവിടെ ആ രാക്ഷസന്മാരുടെ ഭാര്യമാരെ കണ്ടു—ശ്രേഷ്ഠാഭരണങ്ങൾക്ക് അർഹരായ, അത്യന്തം ശുദ്ധഭാവമുള്ള, മഹാനുഭാവിനികൾ; പ്രിയന്മാരോടും പാനത്തോടും ആസക്തരായി, നക്ഷത്രങ്ങളെപ്പോലെ ദീപ്തിമാന്മാരായി തെളിഞ്ഞു.

Word by Word

• ततः: then; thereafter
• ततः: अधिकरण-सम्बन्ध (काल/क्रम-सूचना)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (तद्-प्रातिपदिकात् अव्यय-रूपम्)
• Form: अव्ययम्; प्रकारः—सम्बन्ध/क्रमसूचक-अव्ययम् (ablatival adverb: 'from that/thereupon')

• वरार्हाः: most excellent; worthy of the best
• वरार्हाः: कर्तृ/विशेष्य-विशेषण-सम्बन्धः (स्त्रियः इति विशेष्यस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: वर + अर्ह (प्रातिपदिके; ‘श्रेष्ठ’ + ‘योग्य/अर्ह’)
• Form: विशेषणम्; स्त्रीलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः बहुवचनम्; समासः—तत्पुरुषः (वरस्य अर्हाः = ‘best-worthy/most excellent’)

• सुविशुद्धभावाः: of very pure disposition
• सुविशुद्धभावाः: कर्तृ/विशेष्य-विशेषण-सम्बन्धः (स्त्रियः इति विशेष्यस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: सु + विशुद्ध + भाव (प्रातिपदिके; ‘well’ + ‘pure’ + ‘nature/mind’)
• Form: विशेषणम्; स्त्रीलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः बहुवचनम्; समासः—कर्मधारयः (सुविशुद्धः भावः यस्याः/यासाम्)

• तेषाम्: of them; their
• तेषाम्: सम्बन्ध (षष्ठी—possessive relation)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिकम्)
• Form: सर्वनाम; षष्ठी-विभक्तिः बहुवचनम्; (genitive plural)

• स्त्रियः: women; wives
• स्त्रियः: कर्ता (ददर्श इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: स्त्री (प्रातिपदिकम्)
• Form: स्त्रीलिङ्गम्; प्रथमा-विभक्तिः बहुवचनम्

• तत्र: there
• तत्र: अधिकरण (स्थान)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्ययम्; तद्-प्रातिपदिकात्)
• Form: अव्ययम्; प्रकारः—देशवाचक-अव्ययम् (locative adverb)

• महानुभावाः: noble; of great dignity
• महानुभावाः: कर्तृ/विशेष्य-विशेषण-सम्बन्धः (स्त्रियः इति विशेष्यस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: महा + अनुभाव (प्रातिपदिके; ‘great’ + ‘majesty/eminence’)
• Form: विशेषणम्; स्त्रीलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः बहुवचनम्; समासः—कर्मधारयः (महान् अनुभावः यस्याः/यासाम्)

• प्रियेषु: in/with their beloveds; toward loved ones
• प्रियेषु: अधिकरण (विषय/आश्रयः—attachment directed toward)
• Type: Noun
• Root: प्रिय (प्रातिपदिकम्)
• Form: नपुंसकलिङ्गे (प्रियं = ‘beloved person/thing’); सप्तमी-विभक्तिः बहुवचनम्

• पानेषु: in drinking; in drinks (wine etc.)
• पानेषु: अधिकरण (विषय/आश्रयः—attachment directed toward)
• Type: Noun
• Root: पान (प्रातिपदिकम्; √पा ‘to drink’ इत्यस्मात्)
• Form: नपुंसकलिङ्गम्; सप्तमी-विभक्तिः बहुवचनम्

• च: and
• च: समुच्चय (coordination)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्ययम्)
• Form: अव्ययम्; प्रकारः—समुच्चय-बोधक-निपातः (conjunction)

• सक्तभावाः: having an attached disposition; devoted
• सक्तभावाः: कर्तृ/विशेष्य-विशेषण-सम्बन्धः (स्त्रियः इति विशेष्यस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: सक्त + भाव (प्रातिपदिके; √सञ्ज्/सज् ‘to cling/attach’ → सक्त ‘attached’ + भाव ‘disposition’)
• Form: विशेषणम्; स्त्रीलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः बहुवचनम्; समासः—कर्मधारयः (सक्तः भावः यस्याः/यासाम्)

• ददर्श: saw
• ददर्श: क्रिया (मुख्य-क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √दृश् (धातुः) — ददर्श (लिट्-रूपम्)
• Form: लिट्-लकारः (परोक्श-भूत/Perfect); परस्मैपदम्; प्रथम-पुरुषः एकवचनम्

• ताराः: stars
• ताराः: उपमान (इव-योगे)
• Type: Noun
• Root: तारा (प्रातिपदिकम्)
• Form: स्त्रीलिङ्गम्; प्रथमा-विभक्तिः बहुवचनम्

• इव: like; as if
• इव: उपमा-सम्बन्ध (comparison marker)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्ययम्)
• Form: अव्ययम्; प्रकारः—उपमा-वाचक-निपातः (particle of comparison)

• सुप्रभावाः: radiant; of fine lustre
• सुप्रभावाः: कर्तृ/विशेष्य-विशेषण-सम्बन्धः (स्त्रियः इति विशेष्यस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: सु + प्रभाव (प्रातिपदिके; ‘well/very’ + ‘splendour/brightness’)
• Form: विशेषणम्; स्त्रीलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः बहुवचनम्; समासः—कर्मधारयः (सु-प्रभावः यस्याः/यासाम्)

Context

There he saw demonesses adorned with choicest ornaments, their minds attached faithfully to their husbands and bottles of wine. Some of the wives of the demons, however, looked gentle and bright like stars.

Characters & Entities

• Hanumān
• Rākṣasīs (wives of rākṣasas)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The verse invites nuanced ethical seeing: even within an adharmic society, individuals may show purity and nobility; dharma requires fairness in judgment and truthfulness in observation.

What is the narrative situation?

Hanumān’s search brings him to scenes of household life, where he notices the rākṣasa women’s beauty, refinement, and attachments.

Which character virtue is emphasized?

Impartiality (satya in perception): Hanumān recognizes goodness where it exists, without prejudice.