Shloka 18

रावणदर्शनम्

Hanuman Beholds Ravana in Court

Devanagari script

यद्यधर्मो न बलवान् स्यादयं राक्षसेश्वरः।स्यादयं सुरलोकस्य सशक्रस्यापि रक्षिता।।5.49.18।।

Transliteration

yady adharmo na balavān syād ayaṃ rākṣaseśvaraḥ | syād ayaṃ suralokasya saśakrasyāpi rakṣitā ||5.49.18||

Translation

ഈ രാക്ഷസേശ്വരനില്‍ അധര്‍മ്മം ഇത്ര ശക്തമായിരുന്നില്ലെങ്കില്‍, അവന്‍ ദേവലോകത്തിന്റെ—ശക്രനായ ഇന്ദ്രന്റെയും പോലും—രക്ഷകനായി തീരാമായിരുന്നു.

Word by Word

• यदि: if
• यदि: सम्बन्ध/हेतु (condition)
• Type: Indeclinable
• Root: यदि (अव्यय)
• Form: सम्बन्धबोधक-शर्तार्थक-अव्ययम् (conditional particle) ।

• अधर्मः: unrighteousness, adharma
• अधर्मः: कर्ता (subject)
• Type: Noun
• Root: अधर्म (प्रातिपदिकम्)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (masc., nominative singular) ।

• न: not
• न: सम्बन्ध (negation of predicate)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्ययम् (negation particle) ।

• बलवान्: powerful, strong
• बलवान्: कर्ता-विशेषणम् (subject qualifier)
• Type: Adjective
• Root: बलवत् (प्रातिपदिकम्)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (masc., nominative singular); विशेषणम्—अधर्मस्य (qualifier of ‘adharma’) ।

• स्यात्: would be / were to be
• स्यात्: क्रिया (verbal predicate)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातुः) → स्यात्
• Form: विधिलिङ् (optative), प्रथम-पुरुषः, एकवचनम् (3rd person singular optative) ।

• अयम्: this (man/one)
• अयम्: कर्ता (subject)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिकम्)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (masc., nominative singular); सर्वनाम (pronoun) ।

• राक्षसेश्वरः: lord of the demons (Ravana)
• राक्षसेश्वरः: कर्ता-समानााधिकरणम् (apposition to ‘ayam’)
• Type: Noun
• Root: राक्षस + ईश्वर (प्रातिपदिके) (समासः)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (masc., nominative singular); षष्ठी-तत्पुरुषः—राक्षसानाम् ईश्वरः (lord of the rakshasas) ।

• स्यात्: would be / would become
• स्यात्: क्रिया (verbal predicate)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातुः) → स्यात्
• Form: विधिलिङ् (optative), प्रथम-पुरुषः, एकवचनम् (3rd person singular optative) ।

• अयम्: this (man/one)
• अयम्: कर्ता (subject)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिकम्)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (masc., nominative singular); सर्वनाम (pronoun) ।

• सुरलोकस्य: of the world of the gods
• सुरलोकस्य: सम्बन्ध (genitive relation to ‘rakṣitā’)
• Type: Noun
• Root: सुरलोक (प्रातिपदिकम्) (समासः)
• Form: पुंलिङ्गः, षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम् (masc., genitive singular); षष्ठी-तत्पुरुषः—सुराणां लोकः (world of the gods) ।

• सशक्रस्य: together with Indra
• सशक्रस्य: सम्बन्ध-विशेषणम् (genitive qualifier)
• Type: Adjective
• Root: स + शक्र (प्रातिपदिकम्) (समासः)
• Form: पुंलिङ्गः, षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम् (masc., genitive singular); अव्ययीभावः—शक्रेण सह (together with Indra); विशेषणम्—सुरलोकस्य (qualifier of ‘suralokasya’) ।

• अपि: even, also
• अपि: सम्बन्ध (inclusion/emphasis)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: समुच्चय/अप्यर्थक-अव्ययम् (also/even particle) ।

• रक्षिता: protector, guardian
• रक्षिता: कर्ता-समानााधिकरणम् (predicate nominative with ‘ayam’)
• Type: Noun
• Root: रक्ष् (धातुः) → रक्षितृ (प्रातिपदिकम्)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (masc., nominative singular); कर्तरि-तृन्-प्रत्ययान्त-नाम (agent noun ‘protector’) ।

Context

'If only this lord of demons was not unrighteous, he could have become even the lord (protector) of gods including Indra.

Characters & Entities

• Hanumān
• Rāvaṇa (Rākṣaseśvara)
• Suraloka (world of the gods)
• Indra (Śakra)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is the decisive criterion for legitimate greatness: without righteousness, even extraordinary gifts become destructive rather than protective.

What is the narrative situation?

Hanuman concludes that Ravana’s downfall is not lack of capability, but the dominance of adharma in his character and choices.

Which character virtue is emphasized?

Moral discernment: Hanuman distinguishes innate excellence from ethical failure, emphasizing that dharma governs true leadership.