Previous Verse
Next Verse

Shloka 9

अक्षवधः (The Slaying of Prince Aksha)

Sundarakāṇḍa Sarga 47

स तस्य वेगं च कपेर्महात्मनः पराक्रमं चारिषु पार्थिवात्मजः।विचारयन्स्वं च बलं महाबलो हिमक्षये सूर्य इवाभिवर्धते।।5.47.9।।

sa tasya vegaṃ ca kaper mahātmanaḥ parākramaṃ cāriṣu pārthivātmajaḥ |

vicārayan svaṃ ca balaṃ mahābalo himakṣaye sūrya ivābhivardhate ||5.47.9||

മഹാബലനായ രാജകുമാരൻ, മഹാത്മാവായ കപിയുടെ വേഗവും ശത്രുക്കളോടുള്ള പരാക്രമവും, അതോടൊപ്പം തന്റെ ബലവും തുലനം ചെയ്തു വിചാരിച്ചപ്പോൾ, ഹിമക്ഷയം കഴിഞ്ഞ് ദീപ്തിയോടെ ഉയരുന്ന സൂര്യനെപ്പോലെ ആത്മവിശ്വാസത്തിൽ വർദ്ധിച്ചു.

सःhe
सः:
कर्ता (Agent/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः (कर्तरि), एकवचनम्; सर्वनाम-शब्दः (Pronoun)
तस्यof him/of that
तस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, षष्ठी-विभक्तिः (सम्बन्धे), एकवचनम्; सर्वनाम-शब्दः
वेगम्speed, impetus
वेगम्:
कर्म (Object)
TypeNoun
Rootवेग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः (कर्म), एकवचनम्
and
:
समुच्चय (Coordination)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्ययम् (conjunction: 'and')
कपेःof the monkey
कपेः:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootकपि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, षष्ठी-विभक्तिः (सम्बन्धे), एकवचनम्
महात्मनःof the great-souled
महात्मनः:
सम्बन्ध (Genitive qualifier)
TypeAdjective
Rootमहात्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, षष्ठी-विभक्तिः (विशेषण-सम्बन्धे), एकवचनम्; विशेषणम् (qualifying 'कपेः')
पराक्रमम्prowess, valor
पराक्रमम्:
कर्म (Object)
TypeNoun
Rootपराक्रम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः (कर्म), एकवचनम्
and
:
समुच्चय (Coordination)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्ययम् (conjunction)
अरिषुamong/against the enemies
अरिषु:
अधिकरण (Locative: sphere/target)
TypeNoun
Rootअरि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः (अधिकरणे), बहुवचनम्
पार्थिवात्मजःthe king’s son, prince
पार्थिवात्मजः:
कर्ता (Agent/Subject) (सः इत्यस्य समानाधिकरणम्)
TypeNoun
Rootपार्थिव + आत्मज (प्रातिपदिक-द्वयम्)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः (कर्तरि), एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (पार्थिवस्य आत्मजः = king's son)
विचारयन्considering, judging
विचारयन्:
कर्ता (Agent; participle agreeing with subject)
TypeVerb
Rootवि + चर् (धातु) → विचारयत् (वर्तमान-कृदन्त)
Formवर्तमान-कृदन्तः (शतृ-प्रत्ययः); पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; कर्तरि प्रयोगः (present active participle: 'considering')
स्वम्his own
स्वम्:
कर्म (Object-qualifier)
TypeAdjective
Rootस्व (सर्वनाम-प्रातिपदिक/विशेषण-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः (कर्म), एकवचनम्; विशेषणम् (qualifying 'बलम्')
and
:
समुच्चय (Coordination)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्ययम् (conjunction)
बलम्strength
बलम्:
कर्म (Object)
TypeNoun
Rootबल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः (कर्म), एकवचनम्
महाबलःmighty, very strong
महाबलः:
कर्ता-विशेषण (Subject qualifier)
TypeAdjective
Rootमहा + बल (प्रातिपदिक-द्वयम्)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; कर्मधारयः (महद् बलं यस्य/महाबलः = very strong); विशेषणम् (qualifying subject)
हिमक्षयेat the end of winter (when snow melts)
हिमक्षये:
अधिकरण (Locative of time)
TypeNoun
Rootहिम + क्षय (प्रातिपदिक-द्वयम्)
Formपुंलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः (अधिकरणे/काले), एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (हिमस्य क्षयः = end of winter/snow-melting)
सूर्यःthe sun
सूर्यः:
उपमान (Standard of comparison)
TypeNoun
Rootसूर्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; उपमान-शब्दः (in simile)
इवlike, as
इव:
उपमा-सम्बन्ध (Simile marker)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमा-वाचक-अव्ययम् (particle of comparison: 'like/as')
अभिवर्धतेgrows, increases, swells up (in spirit)
अभिवर्धते:
क्रिया (Finite verb of the sentence)
TypeVerb
Rootअभि + वृध् (धातु)
Formलट्-लकारः (वर्तमानकालः), प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्; आत्मनेपदम्

Aksha, the mighty prince judging the speed and prowess of the monkey with his own in confronting enemies and the strength of the monkey, began to swell up in spirit like the glow of the Sun at the end of winter.

A
Akṣa
H
Hanumān

FAQs

A cautionary Dharma note: self-assessment and confidence are necessary, but when detached from truth (satya) and justice, confidence can become pride that leads to ruin.

Before engaging, Akṣa evaluates Hanumān’s capabilities and, comparing them with his own, becomes increasingly bold.

Akṣa’s martial confidence and readiness—though the narrative foreshadows that confidence alone cannot overcome Hanumān’s divinely supported mission.