Previous Verse
Next Verse

Shloka 18

द्विचत्वारिंशः सर्गः (Sarga 42): Omens in Laṅkā, Report to Rāvaṇa, and the Kinkara Assault

जानकीरक्षणार्थं वा श्रमाद्वा नोपलभ्यते।अथवा कश्श्रमस्तस्य सैव तेनाभिरक्षिता।।5.42.18।।

jānakī-rakṣaṇārthaṃ vā śramād vā nopalabhyate | athavā kaḥ śramas tasya saiva tenābhirakṣitā ||5.42.18||

ജാനകിയെ സംരക്ഷിക്കാനായി അവൻ ആ സ്ഥലം വിട്ടുവച്ചതോ, അല്ലെങ്കിൽ ക്ഷീണത്താലോ—നമുക്ക് വ്യക്തമല്ല. എന്നാൽ അവന് ക്ഷീണം എങ്ങനെയുണ്ടാകും? തീർച്ചയായും അവളെ മാത്രം സംരക്ഷിക്കാനായി അവൻ അവിടെ കൈവച്ചില്ല.

जानकी-रक्षण-अर्थम्for the purpose of protecting Janaki
जानकी-रक्षण-अर्थम्:
Prayojana/Hetu (प्रयोजन/हेतु)
TypeNoun
Rootजानकी (प्रातिपदिक) + रक्षण (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (जानक्याः रक्षणस्य अर्थम्)
वाor
वा:
Sambandha (सम्बन्ध/वाक्य-समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formविकल्पार्थक-अव्यय (disjunctive particle: 'or')
श्रमात्from fatigue; due to tiredness
श्रमात्:
Hetu/Apadana (हेतु/अपादान)
TypeNoun
Rootश्रम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (अपादान), एकवचन; कारणार्थे (from/owing to fatigue)
वाor
वा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formविकल्पार्थक-अव्यय
not
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय (negation)
उपलभ्यतेis understood/ascertained
उपलभ्यते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootउप-लभ् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि-प्रयोग (passive)
अथवाor else
अथवा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअथ + वा (अव्यय)
Formविकल्पार्थक-अव्यय (or else)
कःwhat?/which?
कः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootक (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; प्रश्नवाचक-सर्वनाम (interrogative pronoun)
श्रमःfatigue; exertion
श्रमः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootश्रम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
तस्यof him
तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन
साshe
सा:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
एवindeed; alone
एव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण-अव्यय (emphatic particle: 'indeed/only')
तेनby him
तेन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन
अभिरक्षिताprotected/guarded
अभिरक्षिता:
Kriya/Predicate (क्रिया/विधेय)
TypeVerb
Rootअभि-रक्ष् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मणि-भावः (protected)

"He has spared the simsupa tree with lovely, tender leaves and flowers which is a chosen resort by Sita.

S
Sītā (Jānakī)
R
Rāvaṇa
V
vānarā (Hanumān)

FAQs

Protection of the vulnerable is central to dharma; the verse frames restraint not as weakness but as purposeful guardianship.

The rākṣasī-s interpret why Sītā’s area was not damaged, concluding it was deliberate protection rather than exhaustion.

Hanumān’s protective resolve and unwavering capability (implied tirelessness).