Sarga 2
लङ्कादर्शनं तथा रात्रौ सूक्ष्मरूपेण प्रवेशोपायचिन्तनम् (Vision of Lanka and Strategy for Nocturnal Entry)
सुन्दरकाण्ड
ഈ സര്ഗത്തിൽ ഹനുമാൻ ത്രികൂടപർവതത്തിലെത്തി ലങ്കയെ ആദ്യമായി ദീർഘമായി നിരീക്ഷിക്കുകയും, മനസ്സിൽ പ്രവേശനോപായം ആലോചിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. നഗരത്തിന് പുറത്തുള്ള സമൃദ്ധമായ ഉപവനങ്ങൾ, തടാകങ്ങൾ, വിനോദോദ്യാനങ്ങൾ എന്നിവ കണ്ട ശേഷം, പദ്മങ്ങൾ നിറഞ്ഞ കന്ദകങ്ങൾ, സ്വർണപ്രാകാരങ്ങൾ, ഉയർന്ന പ്രാസാദങ്ങൾ, ധ്വജങ്ങൾ, തോരണങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ട് ശോഭിക്കുന്ന ലങ്കയെ ദേവപുരിയെന്നപോലെ കരുതുന്നു. എന്നാൽ സുരക്ഷയുടെ ഭീകരതയും ഉടൻ തെളിയുന്നു—തീക്ഷ്ണായുധധാരികളായ രാക്ഷസരുടെ കഠിന കാവലിൽ നഗരം ഭോഗവതിയെയോ സർപ്പരക്ഷിത ഗുഹയെയോ പോലെ തോന്നുന്നു. ദൂതധർമ്മം സ്മരിച്ച് ഹനുമാൻ വിചാരിക്കുന്നു: തുറന്ന യുദ്ധം ഇവിടെ അസാധ്യം; കാറ്റുപോലും ശ്രദ്ധിക്കപ്പെടാതെ കടക്കാനാവാത്തത്ര കാവൽ; വളരെ കുറച്ച് വാനരന്മാർക്കേ ഇവിടെ എത്താനാകൂ. അതിനാൽ ദേശ-കാല അനുകൂലതയിലാണ് വിജയം എന്ന് നിശ്ചയിച്ച്, സൂക്ഷ്മരൂപം ധരിച്ചു സന്ധ്യയിലോ രാത്രിയിലോ ഗൂഢമായി പ്രവേശിച്ച്, രാവണനെ ഉണർത്താതെ വൈദേഹിയെ ക്രമമായി അന്വേഷിക്കാൻ തീരുമാനിക്കുന്നു. അവസാനം ചന്ദ്രോദയത്തിന്റെ ചിത്രണം രാത്രികാലത്തിന്റെ യോജ്യത ഉറപ്പിക്കുകയും, നിരീക്ഷണത്തിൽ നിന്ന് ഗൂഢപ്രവർത്തിയിലേക്കുള്ള മാറിപ്പോകൽ സൂചിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
Shlokas
Verse 1
स सागरमनादृष्यमतिक्रम्य महाबलः।त्रिकूटशिखरे लङ्कां स्थितां स्वस्थो ददर्श ह।।।।
മഹാബലനായ ഹനുമാൻ അതിക്രമിക്കാനാകാത്ത സമുദ്രം കടന്ന്, ത്രികൂടപർവ്വതശിഖരത്തിൽ ശാന്തചിത്തനായി നിലകൊണ്ട്, അവിടെ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ലങ്കയെ ദർശിച്ചു.
Verse 2
ततः पादपमुक्तेन पुष्पवर्षेण वीर्यवान्।अभिवृष्टः स्थितस्तत्र बभौ पुष्पमयो यथा।।।।
പിന്നീട് വൃക്ഷങ്ങളിൽ നിന്ന് വീണ പൂമഴയിൽ നനഞ്ഞ് ആ വീരൻ അവിടെ നിന്നു; പൂക്കളാൽ തന്നെ നിർമ്മിതനായതുപോലെ ദീപ്തനായി തോന്നി.
Verse 3
योजनानां शतं श्रीमांस्तीर्त्वाप्युत्तमविक्रमः।अनिःश्वसन् कपिस्तत्र न ग्लानिमधिगच्छति।।।।
ശ്രീമാനും ഉത്തമപരാക്രമിയുമായ വാനരനായ ഹനുമാൻ നൂറു യോജന കടന്നിട്ടും അവിടെ ശ്വാസം മുട്ടിയില്ല; ക്ഷീണമോ ഗ്ലാനിയോ അവനെ സ്പർശിച്ചില്ല.
Verse 4
शतान्यहं योजनानां क्रमेयं सुबहून्यपि।किं पुनः सागरस्यान्तं संख्यातं शतयोजनम्।।।।
ഞാൻ അനവധി നൂറുകണക്കിന് യോജനകൾ പോലും ക്രമമായി കടന്നുപോകാൻ കഴിയും; അപ്പോൾ വെറും നൂറ് യോജനയായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്ന സമുദ്രത്തിന്റെ അറ്റം എത്രയോ?
Verse 5
स तु वीर्यवतां श्रेष्ठः प्लवतामपि चोत्तमः।जगाम वेगवान् लङ्कां लङ्घयित्वा महोदधिम्।।।।
അവൻ—വീര്യവാന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനും ചാടുന്നവരിൽ പോലും ഉത്തമനും ആയവൻ—മഹാസമുദ്രം ലംഘിച്ച് വേഗത്തോടെ ലങ്കയിലെത്തി।
Verse 6
शाद्वलानि च नीलानि गन्धवन्ति वनानि च।गण्डवन्ति च मध्येन जगाम नगवन्ति च।।।।
ഇരുണ്ട പച്ചപ്പുള്ള പുല്മേടുകളും സുഗന്ധമുള്ള വനങ്ങളും കടന്ന്, വഴിമദ്ധ്യേ കഠിനമായ കല്ലുകെട്ടിടങ്ങളുള്ള പ്രദേശങ്ങളും വൃക്ഷസമൃദ്ധമായ പർവതങ്ങളും പിന്നിട്ട് അവൻ മുന്നേറി।
Verse 7
शैलांश्च तरुसंछन्नान् वनाराजीश्च पुष्पिताः।अभिचक्राम तेजस्वी हनुमान् प्लवगर्षभः।।।।
തേജസ്വിയായ ഹനുമാൻ—വാനരങ്ങളിൽ വൃഷഭംപോലെ—വൃക്ഷാവൃതമായ പർവതങ്ങളും പുഷ്പിതമായ വനനിരകളും കടന്ന് നടന്നു।
Verse 8
स तस्मिन्नचले तिष्ठन्वनान्युपवनानि च।स नगाग्रे च तां लङ्कां ददर्श पवनात्मजः।।।।
ആ പർവതത്തിൽ നിന്നുകൊണ്ട് പവനാത്മജൻ വനങ്ങളും ഉപവനങ്ങളും നോക്കി; പിന്നെ പർവതശിഖരത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ആ ലങ്കയെയും ദർശിച്ചു।
Verse 9
सरलान् कर्णिकारांश्च खर्जूरांश्च सुपुष्पितान्।प्रियालून्मुचुलिन्दांश्च कुटजान् केतकानपि।।।।प्रियंङ्गून् गन्धपूर्णांश्च नीपान् सप्तच्छदांस्तथा।आसनान् कोविदारांश्च करवीरांश्च पुष्पितान्।।।।पुष्पभारनिबद्धांश्च तथा मुकुलितानपि।पादपान् विहगाकीर्णान् पवनाधूतमस्तकान्।।।।हंसकारण्डवाकीर्णा वापीः पद्मोत्मलायुताः।आक्रीडान् विविधान् रम्यावन् विविधांश्च जलाशयान्।।।।सन्ततान् विविधैर्वृक्षैः सर्वर्तुफलपुष्पितैः।उद्यानानि च रम्याणि ददर्श कपिकुञ्जरः।।।।
ആനയെപ്പോലെയുള്ള കപിവീരൻ മനോഹരമായ ഉദ്യാനങ്ങൾ കണ്ടു—സരള, കർണികാര, പുഷ്പഭാരത്തോടെ വിരിഞ്ഞ ഖർജൂരവൃക്ഷങ്ങൾ; പ്രിയാല, മുചുലിന്ദ, കുടജ, കേതക; സുഗന്ധം നിറഞ്ഞ പ്രിയംഗു, നീപ, സപ്തച്ഛദ; പുഷ്പിതമായ ആസന, കോവിദാര, കരവീര എന്നിവ. ചിലത് പുഷ്പഭാരത്തിൽ കുനിഞ്ഞു, ചിലത് മുകുളിതമായി; പക്ഷികളാൽ നിറഞ്ഞു കാറ്റിൽ തലകൾ ആടുന്ന പാദപങ്ങൾ. ഹംസ-കാരണ്ഡവങ്ങൾ നിറഞ്ഞ, പദ്മ-ഉത്പലങ്ങളാൽ ശോഭിക്കുന്ന കുളങ്ങളും, വിവിധ രമണീയ ക്രീഡാസ്ഥലങ്ങളും ജലാശയങ്ങളും—എല്ലാ ഋതുക്കളിലും ഫലപുഷ്പം തരുന്ന പലവിധ വൃക്ഷങ്ങളാൽ തുടർച്ചയായി വിരിഞ്ഞ ഉദ്യാനങ്ങളും അവൻ ദർശിച്ചു.
Verse 10
सरलान् कर्णिकारांश्च खर्जूरांश्च सुपुष्पितान्।प्रियालून्मुचुलिन्दांश्च कुटजान् केतकानपि।।5.2.9।।प्रियंङ्गून् गन्धपूर्णांश्च नीपान् सप्तच्छदांस्तथा।आसनान् कोविदारांश्च करवीरांश्च पुष्पितान्।।5.2.10।।पुष्पभारनिबद्धांश्च तथा मुकुलितानपि।पादपान् विहगाकीर्णान् पवनाधूतमस्तकान्।।5.2.11।।हंसकारण्डवाकीर्णा वापीः पद्मोत्मलायुताः।आक्रीडान् विविधान् रम्यावन् विविधांश्च जलाशयान्।।5.2.12।।सन्ततान् विविधैर्वृक्षैः सर्वर्तुफलपुष्पितैः।उद्यानानि च रम्याणि ददर्श कपिकुञ्जरः।।5.2.13।।
അവൻ സുഗന്ധം നിറഞ്ഞ പ്രിയംഗു വൃക്ഷങ്ങളെയും, നീപയും സപ്തച്ഛദവും, കൂടാതെ പുഷ്പിതമായ ആസന, കോവിദാര, കരവീര വൃക്ഷങ്ങളെയും കണ്ടു.
Verse 11
सरलान् कर्णिकारांश्च खर्जूरांश्च सुपुष्पितान्।प्रियालून्मुचुलिन्दांश्च कुटजान् केतकानपि।।5.2.9।।प्रियंङ्गून् गन्धपूर्णांश्च नीपान् सप्तच्छदांस्तथा।आसनान् कोविदारांश्च करवीरांश्च पुष्पितान्।।5.2.10।।पुष्पभारनिबद्धांश्च तथा मुकुलितानपि।पादपान् विहगाकीर्णान् पवनाधूतमस्तकान्।।5.2.11।।हंसकारण्डवाकीर्णा वापीः पद्मोत्मलायुताः।आक्रीडान् विविधान् रम्यावन् विविधांश्च जलाशयान्।।5.2.12।।सन्ततान् विविधैर्वृक्षैः सर्वर्तुफलपुष्पितैः।उद्यानानि च रम्याणि ददर्श कपिकुञ्जरः।।5.2.13।।
അവൻ പുഷ്പഭാരത്തിൽ കുനിഞ്ഞവയും, ഇനിയും മുകുളങ്ങളാൽ മൂടപ്പെട്ടവയും ആയ വൃക്ഷങ്ങളെ കണ്ടു; പക്ഷികളാൽ നിറഞ്ഞു, പവനാൽ ഇളകുന്ന ശിഖരങ്ങളുള്ള പാദപങ്ങളെയും ദർശിച്ചു.
Verse 12
सरलान् कर्णिकारांश्च खर्जूरांश्च सुपुष्पितान्।प्रियालून्मुचुलिन्दांश्च कुटजान् केतकानपि।।5.2.9।।प्रियंङ्गून् गन्धपूर्णांश्च नीपान् सप्तच्छदांस्तथा।आसनान् कोविदारांश्च करवीरांश्च पुष्पितान्।।5.2.10।।पुष्पभारनिबद्धांश्च तथा मुकुलितानपि।पादपान् विहगाकीर्णान् पवनाधूतमस्तकान्।।5.2.11।।हंसकारण्डवाकीर्णा वापीः पद्मोत्मलायुताः।आक्रीडान् विविधान् रम्यावन् विविधांश्च जलाशयान्।।5.2.12।।सन्ततान् विविधैर्वृक्षैः सर्वर्तुफलपुष्पितैः।उद्यानानि च रम्याणि ददर्श कपिकुञ्जरः।।5.2.13।।
അവൻ ഹംസങ്ങളും കാരണ്ഡവ പക്ഷികളും നിറഞ്ഞ വാപികൾ, പദ്മവും നീലോത്പലവും കൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടവ; കൂടാതെ പലവിധ മനോഹര ക്രീഡാവനങ്ങളും വിവിധ ജലാശയങ്ങളും കണ്ടു.
Verse 13
सरलान् कर्णिकारांश्च खर्जूरांश्च सुपुष्पितान्।प्रियालून्मुचुलिन्दांश्च कुटजान् केतकानपि।।5.2.9।।प्रियंङ्गून् गन्धपूर्णांश्च नीपान् सप्तच्छदांस्तथा।आसनान् कोविदारांश्च करवीरांश्च पुष्पितान्।।5.2.10।।पुष्पभारनिबद्धांश्च तथा मुकुलितानपि।पादपान् विहगाकीर्णान् पवनाधूतमस्तकान्।।5.2.11।।हंसकारण्डवाकीर्णा वापीः पद्मोत्मलायुताः।आक्रीडान् विविधान् रम्यावन् विविधांश्च जलाशयान्।।5.2.12।।सन्ततान् विविधैर्वृक्षैः सर्वर्तुफलपुष्पितैः।उद्यानानि च रम्याणि ददर्श कपिकुञ्जरः।।5.2.13।।
എല്ലാ ഋതുക്കളിലും ഫലപുഷ്പങ്ങൾ ധരിക്കുന്ന നാനാവിധ വൃക്ഷങ്ങളാൽ വ്യാപിച്ച മനോഹര ഉദ്യാനങ്ങളെ ആ കപികുഞ്ജരൻ ദർശിച്ചു.
Verse 14
समासाद्य च लक्ष्मीवान् लङ्कां रावणपालिताम्।परिखाभिः सपद्माभिः सोत्पलाभिरलङ्कृताम्।।।।सीतापहरणार्थेन रावणेन सुरक्षिताम्।समन्ताद्विचरद्भिश्च राक्षसैरुग्रधन्विभिः।।।।काञ्चनेनावृतां रम्यां प्राकारेण महापुरीम्।गृहैश्च ग्रहसंकाशैः शारदाम्बुदसन्निभैः।।।।पाण्डुराभिः प्रतोलीभिरुच्चाभिरभिसंवृताम्।अट्टालकशताकीर्णां पताकाध्वजमालिनीम्।।।।तोरणैः काञ्चनैर्दिव्यैर्लतापङ्त्किविचित्रितैः।ददर्श हनुमान् लङ्कां दिवि देवपुरीं यथा।।।।
ലക്ഷ്മീവാനായ ആ വീരൻ രാവണപാലിതമായ ലങ്കയിൽ എത്തി, പദ്മവും നീലോത്പലവും നിറഞ്ഞ പരിഖകളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടതിനെ കണ്ടു.
Verse 15
समासाद्य च लक्ष्मीवान् लङ्कां रावणपालिताम्।परिखाभिः सपद्माभिः सोत्पलाभिरलङ्कृताम्।।5.2.14।।सीतापहरणार्थेन रावणेन सुरक्षिताम्।समन्ताद्विचरद्भिश्च राक्षसैरुग्रधन्विभिः।।5.2.15।।काञ्चनेनावृतां रम्यां प्राकारेण महापुरीम्।गृहैश्च ग्रहसंकाशैः शारदाम्बुदसन्निभैः।।5.2.16।।पाण्डुराभिः प्रतोलीभिरुच्चाभिरभिसंवृताम्।अट्टालकशताकीर्णां पताकाध्वजमालिनीम्।।5.2.17।।तोरणैः काञ्चनैर्दिव्यैर्लतापङ्त्किविचित्रितैः।ददर्श हनुमान् लङ्कां दिवि देवपुरीं यथा।।5.2.18।।
സീതാപഹരണാർത്ഥം രാവണൻ അതിനെ കർശനമായി സംരക്ഷിച്ചിരുന്നു; ചുറ്റുമെങ്ങും ഭീകര ധനുസ്സുകൾ ധരിച്ച രാക്ഷസർ സഞ്ചരിച്ച് കാവൽ നിന്നിരുന്നു.
Verse 16
समासाद्य च लक्ष्मीवान् लङ्कां रावणपालिताम्।परिखाभिः सपद्माभिः सोत्पलाभिरलङ्कृताम्।।5.2.14।।सीतापहरणार्थेन रावणेन सुरक्षिताम्।समन्ताद्विचरद्भिश्च राक्षसैरुग्रधन्विभिः।।5.2.15।।काञ्चनेनावृतां रम्यां प्राकारेण महापुरीम्।गृहैश्च ग्रहसंकाशैः शारदाम्बुदसन्निभैः।।5.2.16।।पाण्डुराभिः प्रतोलीभिरुच्चाभिरभिसंवृताम्।अट्टालकशताकीर्णां पताकाध्वजमालिनीम्।।5.2.17।।तोरणैः काञ्चनैर्दिव्यैर्लतापङ्त्किविचित्रितैः।ददर्श हनुमान् लङ्कां दिवि देवपुरीं यथा।।5.2.18।।
ആ മഹാ മനോഹര നഗരി സ്വർണ്ണപ്രാകാരത്താൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരുന്നു; ശരദൃതുവിലെ മേഘങ്ങളെപ്പോലെ ധവളമായി, ഗ്രഹസമൂഹംപോലെ ദീപ്തമായ ഗൃഹങ്ങൾ അവിടെ ശോഭിച്ചു।
Verse 17
समासाद्य च लक्ष्मीवान् लङ्कां रावणपालिताम्।परिखाभिः सपद्माभिः सोत्पलाभिरलङ्कृताम्।।5.2.14।।सीतापहरणार्थेन रावणेन सुरक्षिताम्।समन्ताद्विचरद्भिश्च राक्षसैरुग्रधन्विभिः।।5.2.15।।काञ्चनेनावृतां रम्यां प्राकारेण महापुरीम्।गृहैश्च ग्रहसंकाशैः शारदाम्बुदसन्निभैः।।5.2.16।।पाण्डुराभिः प्रतोलीभिरुच्चाभिरभिसंवृताम्।अट्टालकशताकीर्णां पताकाध्वजमालिनीम्।।5.2.17।।तोरणैः काञ्चनैर्दिव्यैर्लतापङ्त्किविचित्रितैः।ददर्श हनुमान् लङ्कां दिवि देवपुरीं यथा।।5.2.18।।
അത് ധവളവും ഉയർന്നതുമായ പ്രതോലികളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരുന്നു; നൂറുകണക്കിന് അട്ടാലകങ്ങൾ നിറഞ്ഞതും, പതാക-ധ്വജമാലകളാൽ അലങ്കരിതവുമായിരുന്നു।
Verse 18
समासाद्य च लक्ष्मीवान् लङ्कां रावणपालिताम्।परिखाभिः सपद्माभिः सोत्पलाभिरलङ्कृताम्।।5.2.14।।सीतापहरणार्थेन रावणेन सुरक्षिताम्।समन्ताद्विचरद्भिश्च राक्षसैरुग्रधन्विभिः।।5.2.15।।काञ्चनेनावृतां रम्यां प्राकारेण महापुरीम्।गृहैश्च ग्रहसंकाशैः शारदाम्बुदसन्निभैः।।5.2.16।।पाण्डुराभिः प्रतोलीभिरुच्चाभिरभिसंवृताम्।अट्टालकशताकीर्णां पताकाध्वजमालिनीम्।।5.2.17।।तोरणैः काञ्चनैर्दिव्यैर्लतापङ्त्किविचित्रितैः।ददर्श हनुमान् लङ्कां दिवि देवपुरीं यथा।।5.2.18।।
ദിവ്യമായ കാഞ്ചന തോരണങ്ങളാൽ, ലതാപങ്ക്തികളുടെ വൈവിധ്യമാർന്ന അലങ്കാരത്താൽ മനോഹരമായ ലങ്കയെ ഹനുമാൻ ദർശിച്ചു—ആകാശത്തിലെ ദേവപുരിയെപ്പോലെ.
Verse 19
गिरिमूर्ध्निं स्थितां लङ्कां पाण्डुरैर्भवनैः शुभैः।ददर्श स कपिश्रेष्ठः पुरमाकाशगं यथा।।।।
പർവ്വതശിഖരത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന, ശുഭ്രമായ പാണ്ഡുര ഭവനങ്ങളാൽ ശോഭിക്കുന്ന ലങ്കയെ ആ കപിശ്രേഷ്ഠൻ കണ്ടു—ആകാശത്തിലേക്ക് ഉയർന്ന നഗരിയെപ്പോലെ.
Verse 20
पालितां राक्षसेन्द्रेण निर्मितां विश्वकर्मणा।प्लवमानमिवाकाशे ददर्श हनुमान् पुरीम्।।।।
രാക്ഷസേന്ദ്രൻ ഭരിക്കുന്നതും വിശ്വകർമ്മൻ നിർമ്മിച്ചതുമായ ആ പുരിയെ ഹനുമാൻ കണ്ടു—ആകാശത്തിൽ ഒഴുകിത്തേങ്ങുന്നതുപോലെ.
Verse 21
वप्रप्राकारजघनां विपुलाम्बुनवाम्बराम्।शतघ्नीशूलकेशान्तामट्टालकवतंसकाम्।।।।मनसेव कृतां लङ्कां निर्मितां विश्वकर्मणा।द्वारमुत्तरमासाद्य चिन्तयामास वानरः।।।।
ഉത്തരദ്വാരത്തിലെത്തി വാനരൻ മനസ്സിൽ ചിന്തിച്ചു: വിശ്വകർമ്മൻ ലങ്കയെ സ്ത്രീരൂപമായി തന്നെ സൃഷ്ടിച്ചതുപോലെ—വപ്രവും പ്രാകാരവും അവളുടെ നിതംബ-കടി പോലെ, വിശാലമായ ജലപൂർണ്ണ കുഴികൾ അവളുടെ വസ്ത്രം പോലെ; ശതഘ്നിയും ശൂലവും നിരനിരയായി അവളുടെ കേശം പോലെ, ഉയർന്ന അട്ടാലകങ്ങൾ അവളുടെ കുണ്ഡലങ്ങൾ പോലെ.
Verse 22
वप्रप्राकारजघनां विपुलाम्बुनवाम्बराम्।शतघ्नीशूलकेशान्तामट्टालकवतंसकाम्।।5.2.21।।मनसेव कृतां लङ्कां निर्मितां विश्वकर्मणा।द्वारमुत्तरमासाद्य चिन्तयामास वानरः।।5.2.22।।
ഉത്തരദ്വാരത്തിലെത്തി വാനരൻ മനസ്സിൽ ചിന്തിച്ചു: വിശ്വകർമ്മൻ ലങ്കയെ സ്ത്രീരൂപമായി തന്നെ സൃഷ്ടിച്ചതുപോലെ—വപ്രവും പ്രാകാരവും അവളുടെ നിതംബ-കടി പോലെ, വിശാലമായ ജലപൂർണ്ണ കുഴികൾ അവളുടെ വസ്ത്രം പോലെ; ശതഘ്നിയും ശൂലവും നിരനിരയായി അവളുടെ കേശം പോലെ, ഉയർന്ന അട്ടാലകങ്ങൾ അവളുടെ കുണ്ഡലങ്ങൾ പോലെ.
Verse 23
कैलासशिखरप्रख्यामालिखन्तीमिवाम्बरम्।डीयमानामिवाकाशमुच्छ्रितैर्भवनोत्तमैः।।।।सम्पूर्णां राक्षसैर्घोरैर्नागैर्भोगवतीमिव।अचिन्त्यां सुकृतां स्पष्टां कुबेराध्युषितां पुरा।।।।दंष्ट्रिभिर्बहुभिः शूरैः शूलपट्टसपाणिभिः।रक्षितां राक्षसैर्घोरैर्गुहामाशीविषैरिव।।।।तस्याश्च महतीं गुप्तिं सागरं च निरीक्ष्य सः।रावणं च रिपुं घोरं चिन्तयामास वानरः।।।।
ലങ്ക കൈലാസശിഖരത്തെപ്പോലെ ഉയർന്ന്, ആകാശത്തെ ചുരണ്ടുന്നതുപോലെ തോന്നി; ഉന്നതമായ ഭവനങ്ങൾ ഉയർന്ന് പറക്കുന്നതുപോലെ ദൃശ്യമാകുന്നു. ഭയങ്കരരായ രാക്ഷസന്മാരും നാഗന്മാരും നിറഞ്ഞത്—ഭോഗവതിപുരിയെപ്പോലെ; അചിന്ത്യമായി, നന്നായി പണിതും വ്യക്തമായി രൂപപ്പെട്ടും, മുൻകാലത്ത് കുബേരൻ അധിവസിച്ച പുണ്യനഗരം. അനവധി ദംഷ്ട്രകളുള്ള ശൂരരാക്ഷസന്മാർ ശൂലവും പട്ടസവും കൈവശം വച്ച് കാവൽ നിന്നു; വിഷസർപ്പങ്ങൾ കാത്തിരിക്കുന്ന ഗുഹയെപ്പോലെ അത് തോന്നി. അതിന്റെ മഹത്തായ കാവലും ചുറ്റുമുള്ള സമുദ്രവും കണ്ട വാനരൻ, ഭയങ്കര ശത്രുവായ രാവണനെക്കുറിച്ച് ചിന്തിച്ചു.
Verse 24
कैलासशिखरप्रख्यामालिखन्तीमिवाम्बरम्।डीयमानामिवाकाशमुच्छ्रितैर्भवनोत्तमैः।।5.2.23।।सम्पूर्णां राक्षसैर्घोरैर्नागैर्भोगवतीमिव।अचिन्त्यां सुकृतां स्पष्टां कुबेराध्युषितां पुरा।।5.2.24।।दंष्ट्रिभिर्बहुभिः शूरैः शूलपट्टसपाणिभिः।रक्षितां राक्षसैर्घोरैर्गुहामाशीविषैरिव।।5.2.25।।तस्याश्च महतीं गुप्तिं सागरं च निरीक्ष्य सः।रावणं च रिपुं घोरं चिन्तयामास वानरः।।5.2.26।।
ലങ്ക കൈലാസശിഖരത്തെപ്പോലെ ഉയർന്ന്, ആകാശത്തെ ചുരണ്ടുന്നതുപോലെ തോന്നി; ഉന്നതമായ ഭവനങ്ങൾ ഉയർന്ന് പറക്കുന്നതുപോലെ ദൃശ്യമാകുന്നു. ഭയങ്കരരായ രാക്ഷസന്മാരും നാഗന്മാരും നിറഞ്ഞത്—ഭോഗവതിപുരിയെപ്പോലെ; അചിന്ത്യമായി, നന്നായി പണിതും വ്യക്തമായി രൂപപ്പെട്ടും, മുൻകാലത്ത് കുബേരൻ അധിവസിച്ച പുണ്യനഗരം. അനവധി ദംഷ്ട്രകളുള്ള ശൂരരാക്ഷസന്മാർ ശൂലവും പട്ടസവും കൈവശം വച്ച് കാവൽ നിന്നു; വിഷസർപ്പങ്ങൾ കാത്തിരിക്കുന്ന ഗുഹയെപ്പോലെ അത് തോന്നി. അതിന്റെ മഹത്തായ കാവലും ചുറ്റുമുള്ള സമുദ്രവും കണ്ട വാനരൻ, ഭയങ്കര ശത്രുവായ രാവണനെക്കുറിച്ച് ചിന്തിച്ചു.
Verse 25
कैलासशिखरप्रख्यामालिखन्तीमिवाम्बरम्।डीयमानामिवाकाशमुच्छ्रितैर्भवनोत्तमैः।।5.2.23।।सम्पूर्णां राक्षसैर्घोरैर्नागैर्भोगवतीमिव।अचिन्त्यां सुकृतां स्पष्टां कुबेराध्युषितां पुरा।।5.2.24।।दंष्ट्रिभिर्बहुभिः शूरैः शूलपट्टसपाणिभिः।रक्षितां राक्षसैर्घोरैर्गुहामाशीविषैरिव।।5.2.25।।तस्याश्च महतीं गुप्तिं सागरं च निरीक्ष्य सः।रावणं च रिपुं घोरं चिन्तयामास वानरः।।5.2.26।।
ലങ്ക കൈലാസശിഖരത്തെപ്പോലെ ഉയർന്ന്, ആകാശത്തെ ചുരണ്ടുന്നതുപോലെ തോന്നി; ഉന്നതമായ ഭവനങ്ങൾ ഉയർന്ന് പറക്കുന്നതുപോലെ ദൃശ്യമാകുന്നു. ഭയങ്കരരായ രാക്ഷസന്മാരും നാഗന്മാരും നിറഞ്ഞത്—ഭോഗവതിപുരിയെപ്പോലെ; അചിന്ത്യമായി, നന്നായി പണിതും വ്യക്തമായി രൂപപ്പെട്ടും, മുൻകാലത്ത് കുബേരൻ അധിവസിച്ച പുണ്യനഗരം. അനവധി ദംഷ്ട്രകളുള്ള ശൂരരാക്ഷസന്മാർ ശൂലവും പട്ടസവും കൈവശം വച്ച് കാവൽ നിന്നു; വിഷസർപ്പങ്ങൾ കാത്തിരിക്കുന്ന ഗുഹയെപ്പോലെ അത് തോന്നി. അതിന്റെ മഹത്തായ കാവലും ചുറ്റുമുള്ള സമുദ്രവും കണ്ട വാനരൻ, ഭയങ്കര ശത്രുവായ രാവണനെക്കുറിച്ച് ചിന്തിച്ചു.
Verse 26
कैलासशिखरप्रख्यामालिखन्तीमिवाम्बरम्।डीयमानामिवाकाशमुच्छ्रितैर्भवनोत्तमैः।।5.2.23।।सम्पूर्णां राक्षसैर्घोरैर्नागैर्भोगवतीमिव।अचिन्त्यां सुकृतां स्पष्टां कुबेराध्युषितां पुरा।।5.2.24।।दंष्ट्रिभिर्बहुभिः शूरैः शूलपट्टसपाणिभिः।रक्षितां राक्षसैर्घोरैर्गुहामाशीविषैरिव।।5.2.25।।तस्याश्च महतीं गुप्तिं सागरं च निरीक्ष्य सः।रावणं च रिपुं घोरं चिन्तयामास वानरः।।5.2.26।।
ലങ്ക കൈലാസശിഖരത്തെപ്പോലെ ഉയർന്ന്, ആകാശത്തെ ചുരണ്ടുന്നതുപോലെ തോന്നി; ഉന്നതമായ ഭവനങ്ങൾ ഉയർന്ന് പറക്കുന്നതുപോലെ ദൃശ്യമാകുന്നു. ഭയങ്കരരായ രാക്ഷസന്മാരും നാഗന്മാരും നിറഞ്ഞത്—ഭോഗവതിപുരിയെപ്പോലെ; അചിന്ത്യമായി, നന്നായി പണിതും വ്യക്തമായി രൂപപ്പെട്ടും, മുൻകാലത്ത് കുബേരൻ അധിവസിച്ച പുണ്യനഗരം. അനവധി ദംഷ്ട്രകളുള്ള ശൂരരാക്ഷസന്മാർ ശൂലവും പട്ടസവും കൈവശം വച്ച് കാവൽ നിന്നു; വിഷസർപ്പങ്ങൾ കാത്തിരിക്കുന്ന ഗുഹയെപ്പോലെ അത് തോന്നി. അതിന്റെ മഹത്തായ കാവലും ചുറ്റുമുള്ള സമുദ്രവും കണ്ട വാനരൻ, ഭയങ്കര ശത്രുവായ രാവണനെക്കുറിച്ച് ചിന്തിച്ചു.
Verse 27
आगत्यापीह हरयो भविष्यन्ति निरर्थकाः।न हि युद्धेन वै लङ्का शक्या जेतुं सुरैरपि।।।।
ഇവിടെ വാനരർ എത്തിയാലും അവർ നിർഫലരാകും; യുദ്ധത്തിലൂടെ ലങ്കയെ ജയിക്കുക ദേവന്മാർക്കുപോലും സാധ്യമല്ല.
Verse 28
इमां तु विषमां दुर्गां लङ्कां रावणपालिताम्।प्राप्यापि स महाबाहुः किं करिष्यति राघवः।।।।
രാവണന്റെ അധീനതയിൽ നിലകൊള്ളുന്ന ഈ വിഷമവും ദുര്ഗമവുമായ ലങ്കയിൽ മഹാബാഹുവായ രാഘവൻ എത്തിച്ചേരുകയാണെങ്കിലും, ഇവിടെ അവൻ എന്ത് ചെയ്യാൻ കഴിയും?
Verse 29
अवकाशो नसान्त्वस्य राक्षसेष्वभिगम्यते।न दानस्य न भेदस्य नैव युद्धस्य दृश्यते।।।।
രാക്ഷസന്മാരിൽ സമാധാനിപ്പിക്കാനുള്ള ഒരു വഴിയും കാണുന്നില്ല; ദാനത്തോടെ വശീകരിക്കാനും, ഭേദം വിതറി പിളർക്കാനും വഴിയില്ല—യുദ്ധത്തിലും വ്യക്തമായ പാത ദൃശ്യമല്ല.
Verse 30
चतुर्णामेव हि गतिर्वानराणां महात्मनाम्।वालिपुत्रस्य नीलस्य मम राज्ञश्च धीमतः।।।।
ഈ സ്ഥലത്തെത്താനുള്ള ശേഷി സത്യത്തിൽ നാലു മഹാത്മ വാനരന്മാർക്കേ ഉള്ളൂ—വാലിയുടെ പുത്രൻ, നീലൻ, ബുദ്ധിമാനായ രാജാവ് സുഗ്രീവൻ, പിന്നെ ഞാൻ.
Verse 31
यावज्जानामि वैदेहीं यदि जीवति वा न वा।तत्रैव चिन्तयिष्यामि दृष्ट्वा तां जनकात्मजाम्।।।।
വൈദേഹി ജീവിച്ചിരിക്കുന്നുണ്ടോ ഇല്ലയോ എന്നെനിക്ക് അറിയുന്നതുവരെ, ജനകപുത്രിയെ അവിടെ എന്റെ കണ്ണാൽ കണ്ടശേഷം മാത്രമേ ഞാൻ എന്റെ വഴിയെ നിശ്ചയിക്കൂ.
Verse 32
ततः स चिन्तयामास मुहूर्तं कपिकुञ्जरः।गिरिशृङ्गे स्थितस्तस्मिन् रामस्याभ्युदये रतः।।।।
അപ്പോൾ വാനരങ്ങളിൽ ഗജസമനായ അവൻ ആ പർവ്വതശിഖരത്തിൽ നിന്നുകൊണ്ട് കുറച്ചു നേരം ആലോചിച്ചു—രാമന്റെ വിജയം സിദ്ധിപ്പിക്കുവാൻ തന്നെ ഉത്സുകനായി.
Verse 33
अनेन रूपेण मया न शक्या रक्षसां पुरी।प्रवेष्टुं राक्षसैर्गुप्ता क्रूरैर्बलसमन्वितैः।।।।
ഈ രൂപത്തിൽ എനിക്ക് രാക്ഷസപുരിയിൽ പ്രവേശിക്കാനാവില്ല; ക്രൂരരും ബലവാന്മാരുമായ രാക്ഷസർ അതിനെ കർശനമായി കാക്കുന്നു.
Verse 34
उग्रौजसो महावीर्या बलवन्तश्च राक्षसाः।वञ्चनीया मया सर्वे जानकीं परिमार्गता।।5.2.34।।
ഉഗ്രതേജസ്സും മഹാവീര്യവും ബലവും ഉള്ള ആ രാക്ഷസന്മാർ—ജാനകിയെ അന്വേഷിക്കുന്ന വേളയിൽ—എന്നാൽ ഞാൻ എല്ലാവരെയും ചാതുര്യത്തോടെ വഞ്ചിക്കേണ്ടതുണ്ട്.
Verse 35
लक्ष्यालक्ष्येण रूपेण रात्रौ लङ्का पुरी मया।प्रवेष्टुं प्राप्तकालं मे कृत्यं साधयितुं महत्।।।।
ഈ മഹത്തായ കര്ത്തവ്യം സാധിപ്പാന് ഇതാ സമയമെത്തി; രാത്രിയില് ലങ്കാപുരിയില് ഞാൻ കാണപ്പെടുന്നതും കാണപ്പെടാത്തതുമായ രൂപം ധരിച്ചു—ആരും ശ്രദ്ധിക്കാതെ—പ്രവേശിക്കണം.
Verse 36
तां पुरीं तादृशीं दृष्ट्वा दुराधर्षां सुरासुरैः।हनुमान् चिन्तयामास विनिश्चित्य मुहुर्मुहुः।।।।
ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും പോലും ആക്രമിക്കാനാകാത്തത്ര ദുർജയമായ ആ നഗരിയെ കണ്ടപ്പോൾ, ഹനുമാൻ ദൃഢനിശ്ചയത്തോടെ വീണ്ടും വീണ്ടും ആലോചിച്ചു.
Verse 37
केनोपायेन पश्येयं मैथिलीं जनकात्मजाम्।अदृष्टो राक्षसेन्द्रेण रावणेन दुरात्मना।।।।
ദുഷ്ടബുദ്ധിയുള്ള രാക്ഷസേന്ദ്രൻ രാവണന്റെ കണ്ണിൽപ്പെടാതെ, ഏതു ഉപായത്താൽ ഞാൻ മൈഥിലിയായ ജനകാത്മജയെ കാണാൻ കഴിയും?
Verse 38
न विनश्येत्कथं कार्यं रामस्य विदितात्मनः।एकामेकश्च वश्येयं रहिते जनकात्मजाम्।।।।
സ്വയംജ്ഞനായ ശ്രീരാമന്റെ കാര്യം എങ്ങനെ നശിക്കാതെ നിലനിൽക്കും? പിന്നെ ഞാൻ ഒറ്റയ്ക്കായി, ഏകാന്ത വേളയിൽ, ജനകാത്മജയെ എങ്ങനെ കാണുമ്?
Verse 39
भूताश्चार्था विपद्यन्ते देशकालविरोधिताः।विक्लबं दूतमासाद्य तमः सूर्योदये यथा।।।।
ദേശവും കാലവും വിരോധിക്കുന്ന വിധത്തിൽ നിശ്ചയിച്ച കാര്യങ്ങൾ, ആരംഭിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിലും നശിച്ചുപോകും; പ്രത്യേകിച്ച് വിങ്ങിയ ദൂതന്റെ കൈയിൽ പെട്ടാൽ—സൂര്യോദയത്തിൽ തമസ് അകലുന്നതുപോലെ।
Verse 40
अर्थानर्थान्तरे बुद्धिर्निश्चितापि न शोभते।घातयन्ति हि कार्याणि दूताः पण्डितमानिनः।।।।
ഹിതവും അഹിതവും തമ്മിൽ ഇളകിമറിയുന്ന ബുദ്ധി, നിശ്ചയിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിലും ശോഭിക്കുകയില്ല; പണ്ഡിതനെന്ന് സ്വയം കരുതുന്ന ദൂതന്മാർ തന്നെയാണ് കാര്യങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുന്നത്।
Verse 41
न विनश्येत्कथं कार्यं वैक्लब्यं न कथं भवेत्।लङ्घनं च समुद्रस्य कथं नु न वृथा भवेत्।।।।
ഈ കാര്യം എങ്ങനെ നശിക്കാതിരിക്കും? വിങ്ങലും അതിവേഗതയും എങ്ങനെ വരാതിരിക്കും? എന്റെ സമുദ്രലങ്കനം എങ്ങനെ വ്യർത്ഥമാകാതിരിക്കും?
Verse 42
मयि दृष्टे तु रक्षोभी रामस्य विदितात्मनः।भवेद्व्यर्थमिदं कार्यं रावणानर्थमिच्छतः।।।।
രാക്ഷസന്മാർ എന്നെ കണ്ടാൽ, ആത്മജ്ഞനായ ശ്രീരാമൻ—രാവണന്റെ അനർത്ഥനാശം ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ—ആരംഭിച്ച ഈ ദൗത്യം വ്യർത്ഥമാകും।
Verse 43
न हि शक्यं क्वचित् स्थातुमविज्ञातेन राक्षसैः।अपि राक्षसरूपेण किमुतान्येन केनचित्।।।।
ഇവിടെ രാക്ഷസന്മാർ അറിയാതെ എവിടെയും നില്ക്കാൻ കഴിയില്ല; രാക്ഷസരൂപം ധരിച്ചാലും തിരിച്ചറിയും—മറ്റേതെങ്കിലും വേഷത്തിൽ എത്രയോ അസാധ്യം!
Verse 44
वायुरप्यत्र नाज्ञातश्चरेदिति मतिर्मम।न ह्य स्त्यविदितं किञ्चिद्राक्षसानां बलीयसाम्।।।।
എന്റെ ധാരണയിൽ ഇവിടെ കാറ്റുപോലും അറിയപ്പെടാതെ സഞ്ചരിക്കാനാവില്ല; കാരണം ഈ ബലവാനായ രാക്ഷസന്മാർക്ക് ഒന്നും അജ്ഞാതമായി ശേഷിക്കില്ല.
Verse 45
इहाहं यदि तिष्ठामि स्वेन रूपेण संवृतः।विनाशमुपयास्यामि भर्तुरर्थश्च हीयते।।।।
ഞാൻ ഇവിടെ എന്റെ തന്നെ സ്വരൂപം മറച്ച് നില്ക്കുകയാണെങ്കിൽ, ഞാൻ നാശത്തിലേക്ക് വീഴും; എന്റെ പ്രഭുവിന്റെ ദൗത്യവും നഷ്ടപ്പെടും.
Verse 46
तदहं स्वेन रूपेण रजन्यां ह्रस्वतां गतः।लङ्कामभिपतिष्यामि राघवस्यार्थसिद्धये।।।।
അതുകൊണ്ട്, രാത്രിയിൽ ഞാൻ എന്റെ സ്വരൂപം ചെറുതാക്കി ലങ്കയിൽ സഞ്ചരിക്കും—രാഘവന്റെ കാര്യസിദ്ധിക്കായി.
Verse 47
रावणस्य पुरीं रात्रौ प्रविश्य सुदुरासदाम्।विचिन्वन् भवनं सर्वं द्रक्ष्यामि जनकात्मजाम्।।।।
രാത്രിയിൽ സമീപിക്കുവാൻ അത്യന്തം ദുഷ്കരമായ രാവണന്റെ നഗരിയിൽ പ്രവേശിച്ച്, എല്ലാ ഭവനങ്ങളും തിരഞ്ഞു ജനകനന്ദിനിയെ ദർശിക്കും.
Verse 48
इति सञ्चिन्त्य हनुमान् सूर्यस्यास्तमयं कपिः।आचकाङ्क्षे तदा वीरो वैदेह्या दर्शनोत्सुकः।।।।
ഇങ്ങനെ ആലോചിച്ച ശേഷം, വൈദേഹിയെ ദർശിക്കാനുള്ള ആകാംക്ഷയോടെ വീരവാനരനായ ഹനുമാൻ സൂര്യൻ അസ്തമിക്കുന്നതിനെ കാത്തുനിന്നു.
Verse 49
सूर्ये चास्तं गते रात्रौ देहं सङ्क्षिप्य मारुतिः।पृषदंशकमात्रः सन् बभूवाद्भुतदर्शनः।।।।
സൂര്യൻ അസ്തമിച്ച് രാത്രി വന്നപ്പോൾ, മാരുതിപുത്രൻ തന്റെ ദേഹം ചുരുക്കി, ഒരു ചെറുജീവിയോളം മാത്രമായി; എങ്കിലും അത്ഭുതദർശനമായിരുന്നു.
Verse 50
प्रदोषकाले हनुमांस्तूर्णमुत्प्लुत्य वीर्यवान्।प्रविवेश पुरीं रम्यां सुविभक्तमहापथाम्।।।।
പ്രദോഷസമയത്ത് പരാക്രമശാലിയായ ഹനുമാൻ വേഗത്തിൽ ചാടി, മഹാമാർഗങ്ങൾ ക്രമമായി വിഭജിച്ച മനോഹര നഗരിയിൽ പ്രവേശിച്ചു.
Verse 51
प्रासादमालाविततां स्तम्भैः काञ्चनराजतैः।शातकुम्भमयैर्जालैर्गन्थर्वनगरोपमाम्।।।।सप्तभौमाष्टभौमैश्च स ददर्श महापुरीम्।तलैः स्फाटिकसंकीर्णैः कार्तस्वरविभूषितैः।।।।
അവൻ മഹാനഗരിയെ കണ്ടു—മാളികകളുടെ നിരകളാൽ വ്യാപിച്ച, സ്വർണ്ണ-വെള്ളി തൂണുകളാൽ ശോഭിച്ച, ശുദ്ധശാതകുംഭസ്വർണ്ണ ജാലകങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച, ഗന്ധർവനഗരിയെപ്പോലെ; ഏഴും എട്ടും നിലകളുള്ള പ്രാസാദങ്ങൾ, സ്ഫടികം ചേർത്ത നിലത്തറകൾ, ദീപ്തമായ സ്വർണ്ണാഭരണങ്ങളാൽ വിഭൂഷിതം.
Verse 52
प्रासादमालाविततां स्तम्भैः काञ्चनराजतैः।शातकुम्भमयैर्जालैर्गन्थर्वनगरोपमाम्।।5.2.51।।सप्तभौमाष्टभौमैश्च स ददर्श महापुरीम्।तलैः स्फाटिकसंकीर्णैः कार्तस्वरविभूषितैः।।5.2.52।।
അവൻ മഹാനഗരിയെ കണ്ടു—മാളികകളുടെ തുടർച്ചയായ നിരകളാൽ വ്യാപിച്ച, സ്വർണ്ണ-വെള്ളി തൂണുകളും ശാതകുംഭസ്വർണ്ണ ജാലകപ്പണിയും കൊണ്ട് ശോഭിച്ച, ഗന്ധർവനഗരിയെപ്പോലെ; ഏഴും എട്ടും നിലകളുള്ള ഭവനങ്ങൾ, സ്ഫടികജഡിത നിലത്തറകൾ, ശുദ്ധസ്വർണ്ണ അലങ്കാരങ്ങളാൽ അലങ്കൃതം.
Verse 53
वैडूर्यमणिचित्रैश्च मुक्ताजालविभूषितैः।तलैः शुशुभिरे तानि भवनान्यत्र रक्षसाम्।।।।
അവിടെ രാക്ഷസന്മാരുടെ ഭവനങ്ങൾ വൈഡൂര്യമണികളാൽ ചിത്രിതമായ നിലത്തളങ്ങളാലും മുത്തുമാലകളുടെ ജാലാലങ്കാരങ്ങളാലും വിഭൂഷിതമായി അത്യന്തം ശോഭിച്ചു।
Verse 54
काञ्चनानि च चित्राणि तोरणानि च रक्षसाम्।लङ्कामुद्योतयामासुः सर्वतः समलङ्कृताम्।।।।
രാക്ഷസന്മാരുടെ സ്വർണമയവും വർണ്ണവൈവിധ്യമാർന്നതുമായ തോരണങ്ങൾ എല്ലാടവും പ്രകാശം പരത്തി, സർവ്വദിക്കിലും അലങ്കൃതമായ ലങ്കയെ ദീപ്തമാക്കി।
Verse 55
अचिन्त्यामद्भुताकारां दृष्टवा लङ्कां महाकपिः।आसीद्विषण्णो हृष्टश्च वैदेह्या दर्शनोत्सुकः।।।।
അചിന്ത്യവും അത്ഭുതാകാരവുമായ ലങ്കയെ കണ്ട മഹാകപി—വൈദേഹിയുടെ ദർശനത്തിനായി ആകാംക്ഷയോടെ—ഒരേസമയം വിഷണ്ണനും ഹർഷിതനും ആയി।
Verse 56
स पाण्डुराविद्धविमानमालिनीं महार्हजाम्बूनदजालतोरणाम्।यशस्विनीं रावणबाहुपालितां क्षपाचरैर्भीमबलैः समावृताम्।।।।
അവൻ ആ യശസ്വിനിയായ നഗരിയെ കണ്ടു—പാണ്ഡുരനിറമുള്ള ഉയർന്ന വിമാനംമാലകളാൽ അലങ്കൃതവും, അമൂല്യ ജാംബൂനദസ്വർണ്ണത്തിന്റെ ജാലതോരണങ്ങളാൽ ശോഭിതവും; രാവണന്റെ ബാഹുബലത്തിൽ പരിപാലിതവും, ഭീമബലമുള്ള ക്ഷപാചരന്മാർ ചുറ്റുമുറ്റി കാവലിരിക്കുന്നതുമായ നഗരം।
Verse 57
चन्द्रोऽपि साचिव्यमिवास्य कुर्वंस्तारागणैर्मध्यगतो विराजन्।ज्योत्स्नावितानेन वितत्य लोक मुत्तिष्ठते नैकसहस्ररश्मि:।।।।
സഹസ്രകിരണനായ ചന്ദ്രനും നക്ഷത്രഗണങ്ങളുടെ മദ്ധ്യേ ദീപ്തിയായി ഉദിച്ചു; ലോകത്തിനുമേൽ ജ്യോത്സ്നയുടെ വിതാനം വിരിച്ചു, ഹനുമാനനു മന്ത്രിസഹായം ചെയ്യുന്നതുപോലെ തോന്നി।
Verse 58
शङ्खप्रभं क्षीरमृणालवर्ण मुद्गच्छमानं व्यवभासमानम्।ददर्श चन्द्रं स हरिप्रवीरः पोप्लूयमानं सरसीव हंसम्।।।।
ശംഖപ്രഭയും ക്ഷീര-മൃണാലവർണ്ണവും ആയ, ഉദിച്ചുയരുമ്പോൾ തന്നെ മിനുങ്ങുന്ന ചന്ദ്രനെ ആ ഹരിപ്രവീരൻ കണ്ടു; ആകാശസരോവരത്തിൽ ഒഴുകുന്ന ഹംസത്തെപ്പോലെ।
Frequently Asked Questions
Hanuman confronts the dilemma of mission success versus exposure: entering Laṅkā openly would endanger Rama’s objective, so he chooses covert entry—shrinking his body and moving at night—prioritizing dūta-dharma and the protection of the larger campaign.
The sarga teaches that even great strength must be governed by discernment: strategies fail when opposed to proper time and place, and a ‘thoughtless messenger’ can ruin well-formed plans; hence prudence and secrecy are virtues equal to valor.
Key landmarks include Trikūṭa peak as the observation point, the northern gate of Laṅkā, lotus-filled moats and golden ramparts, pleasure-gardens with diverse trees and ponds, and the city’s mythic associations (Amarāvatī-like splendor; Bhogavatī and serpent-guarded imagery).
Ask anything about Sarga 2 of the Valmiki Ramayana
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.