Shloka 3

द्वादशः सर्गः — हनूमतः अन्तःपुरविचयः

Hanuman’s Search Through Ravana’s Inner Apartments

Devanagari script

सा राक्षसानां प्रवरेण जानकीस्वशीलसंरक्ष्णतत्परा सती।अनेन नूनं प्रति दुष्टकर्मणाहता भवेदार्यपथे परे स्थिता।।।।

Transliteration

sā rākṣasānāṃ pravareṇa jānakī |

svaśīlasaṃrakṣṇatatparā satī |

anena nūnaṃ prati duṣṭakarmaṇā |

hatā bhaved āryapathe pare sthitā ||

Translation

‘ആര്യമാർഗത്തിൽ സ്ഥിരയായി, തന്റെ ശീലം–പാതിവ്രത്യം കാത്തുസൂക്ഷിക്കാൻ തത്പരയായ ജാനകി, ഈ രാക്ഷസപ്രവരനായ ദുഷ്കർമിയുടെ കൈയിൽ നിശ്ചയം വധിക്കപ്പെട്ടിരിക്കാം’ എന്നു അവൻ ഭയപ്പെട്ടു.

Word by Word

• सा: she
• सा: कर्ता
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) स्त्रीलिङ्ग-रूपम्
• Form: सर्वनाम-शब्दः; स्त्रीलिङ्गम्; प्रथमा-विभक्तिः (कर्तृ); एकवचनम्

• राक्षसानाम्: of the demons
• राक्षसानाम्: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: राक्षस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गम्; षष्ठी-विभक्तिः (सम्बन्ध); बहुवचनम्

• प्रवरेण: by the chief/best (one)
• प्रवरेण: करणम्
• Type: Noun
• Root: प्रवर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गम्; तृतीया-विभक्तिः (करण/सह); एकवचनम्

• जानकी: Janaki (Sita)
• जानकी: कर्ता
• Type: Noun
• Root: जानकी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गम्; प्रथमा-विभक्तिः (कर्तृ); एकवचनम्

• स्वशीलसंरक्षणतत्परा: intent on protecting her own chastity
• स्वशीलसंरक्षणतत्परा: विशेषणम्
• Type: Adjective
• Root: स्व + शील + संरक्षण + तत्पर (प्रातिपदिक-समूहः)
• Form: समासः (तत्पुरुषः; ‘स्वशीलस्य संरक्षणे तत्परा’ इति); स्त्रीलिङ्गम्; प्रथमा-विभक्तिः; एकवचनम्; विशेषणम् (जानकी/सा इत्यस्य)

• सती: being virtuous/chaste
• सती: विशेषणम्
• Type: Adjective
• Root: सत् (धातु √अस् ‘to be’ इत्यस्मात्; वर्तमान-कृदन्त) / सती (प्रातिपदिकवत्)
• Form: वर्तमान-कर्तरि कृदन्तः (शतृ/शानच्-प्रत्यय-परम्परा; स्त्रीरूपम् ‘सती’); स्त्रीलिङ्गम्; प्रथमा-विभक्तिः; एकवचनम्; विशेषणम्

• अनेन: by him/with this (one)
• अनेन: करणम्
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) — अनेन-रूपम्
• Form: सर्वनाम-शब्दः; पुंलिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे; तृतीया-विभक्तिः (करण); एकवचनम्

• नूनम्: surely
• नूनम्: अव्यय-सम्बन्धः (निश्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: नूनम् (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; निश्चयार्थक-अव्ययम् (particle/adverb of certainty)

• प्रति: against/towards
• प्रति: अव्यय-सम्बन्धः (दिशा/विरोध)
• Type: Indeclinable
• Root: प्रति (उपसर्ग/अव्यय)
• Form: अव्ययम्; उपसर्ग-स्वरूपम्/पूर्वसर्गः; ‘प्रति’ (towards/against) इत्यर्थे

• दुष्टकर्मणा: by an evil deed/act
• दुष्टकर्मणा: करणम्
• Type: Noun
• Root: दुष्ट + कर्मन् (प्रातिपदिक-समूहः)
• Form: समासः (कर्मधारयः; ‘दुष्टं कर्म यस्य/दुष्टं कर्म’); नपुंसकलिङ्गम् (कर्मन्); तृतीया-विभक्तिः (करण); एकवचनम्

• हता: killed/slain
• हता: विशेषणम्
• Type: Adjective
• Root: √हन् (धातु) + क्त (भूतकर्मणि कृदन्त) — हत
• Form: भूतकर्मणि कृदन्तः (क्त-प्रत्ययः); स्त्रीलिङ्गम्; प्रथमा-विभक्तिः; एकवचनम्; विशेषणम् (सा/जानकी इत्यस्य)

• भवेत्: would be/might become
• भवेत्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √भू (धातु) — भव
• Form: विधिलिङ् (optative); प्रथम-पुरुषः; एकवचनम्; परस्मैपदम्

• आर्यपथे: on the noble path
• आर्यपथे: अधिकरणम्
• Type: Noun
• Root: आर्य + पथ (प्रातिपदिक-समूहः)
• Form: समासः (तत्पुरुषः; ‘आर्याणां पथः/आर्यः पथः’); पुंलिङ्गम् (पथ); सप्तमी-विभक्तिः (अधिकरण); एकवचनम्

• परे: supreme/best
• परे: विशेषणम्
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गम्; सप्तमी-विभक्तिः; एकवचनम्; विशेषणम् (आर्यपथे इत्यस्य)

• स्थिताः: standing/abiding (as a follower)
• स्थिताः: विशेषणम्
• Type: Adjective
• Root: √स्था (धातु) + क्त (भूतकर्मणि कृदन्त) — स्थित
• Form: भूतकर्मणि कृदन्तः (क्त-प्रत्ययः); स्त्रीलिङ्गम्; प्रथमा-विभक्तिः; एकवचनम्; विशेषणम् (सा/जानकी इत्यस्य)

Context

'Janaki, follower of noble path, anxious to protect her chastity must have been killed by the wicked demon king.

Characters & Entities

• Sītā (Janakī)
• Rāvaṇa (implied: rākṣasānāṃ pravara)
• Rākṣasas

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The verse foregrounds śīla (moral integrity) as dharma: Sītā’s commitment to chastity is treated as a noble path worth protecting even at the cost of life.

What is the narrative situation?

Unable to find Sītā, Hanumān imagines the worst—that Rāvaṇa may have killed her because she would not yield.

Which character virtue is emphasized?

Sītā’s steadfast purity and Hanumān’s reverent recognition of it; he frames her as firmly established in ārya-dharma.