Previous Verse
Next Verse

Shloka 14

द्वादशः सर्गः — हनूमतः अन्तःपुरविचयः

Hanuman’s Search Through Ravana’s Inner Apartments

इति सञ्चिन्त्य भूयोऽपि विचेतुमुपचक्रमे।भूमीगृहांश्चैत्यगृहान् गृहातिगृहकानपि।।।।

iti sañcintya bhūyo'pi vicetum upacakrame |

bhūmīgṛhāṃś caityagṛhān gṛhātigṛhakān api ||

ഇങ്ങനെ ആലോചിച്ച് അവന്‍ വീണ്ടും തിരച്ചില്‍ ആരംഭിച്ചു—ഭൂമിഗൃഹങ്ങളിലും, ചൈത്യഗൃഹങ്ങളിലും, വീടിനുള്ളിലെ വീടുപോലെയുള്ള ഗൃഹാതിഗൃഹങ്ങളിലും വരെ.

utpatanleaping up
utpatan:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootut-pat (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त (present active participle), पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘jumping up’
niṣpatanleaping out/down
niṣpatan:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootniṣ-pat (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त, पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘leaping out/down’
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय
apialso
api:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
Formनिपात (particle): ‘also’
tiṣṭhanstanding
tiṣṭhan:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootsthā (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त, पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘standing’
gacchangoing
gacchan:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootgam (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त, पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘going’
punaḥagain
punaḥ:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootpunaḥ (अव्यय)
Formअव्यय (adverb): ‘again’
punaḥagain
punaḥ:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootpunaḥ (अव्यय)
Formअव्यय (adverb): ‘again’
apāvṛṇvanopening
apāvṛṇvan:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootapa-āvṛ (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त, पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘opening’
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय
dvārāṇidoors/entrances
dvārāṇi:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootdvāra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
kavāṭānidoor-panels/bolted doors
kavāṭāni:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootkavāṭa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
avaghāṭayanforcing open
avaghāṭayan:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootava-ghaṭ (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त, पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘breaking/forcing open’
praviśanentering
praviśan:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootpra-viś (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त, पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘entering’
niṣpatancoming out
niṣpatan:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootniṣ-pat (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त, पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘coming out/leaping out’
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय
apialso
api:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
Formनिपात (particle): ‘also’
prapatanleaping down
prapatan:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootpra-pat (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त, पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘falling down/leaping down’
utpatanleaping up
utpatan:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootut-pat (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त, पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘leaping up’
apialso
api:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
Formनिपात (particle): ‘also’
sarvamall
sarvam:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsarva (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (qualifying avakāśam)
apialso
api:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
Formनिपात (particle): ‘even/also’
avakāśamspace/area
avakāśam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootavakāśa (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
saḥhe
saḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (प्रातिपदिक/सर्वनाम)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
vicacārasearched/went about
vicacāra:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootvi-car (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; ‘wandered/searched’
mahā-kapiḥthe great monkey (Hanuman)
mahā-kapiḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootmahā (प्रातिपदिक) + kapi (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय: ‘mahān kapiḥ’; पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

'I have searched the banquet halls, bowers of creepers, picture galleries and gymnasiums. I have searched everywhere through the paths of gardens and mansions, harems and the Pushpaka chariot also.

H
Hanumān

FAQs

Dharma is persistence guided by reflection: after assessing what has been done, Hanumān renews effort in remaining, harder-to-reach places.

The search expands from obvious luxurious chambers to concealed and sacred spaces—basements and shrine-halls—where Sītā might be hidden.

Prudence and perseverance—thinking, then acting again with greater thoroughness.