Previous Verse
Next Verse

Shloka 12

रावणान्तःपुर-पानभूमि-विचयः

Hanumān’s Survey of Rāvaṇa’s Inner Palace and Banquet Hall

रौक्मेषु च विशालेषु भाजनेष्वर्धभक्षितान्।।5.11.12।।ददर्श हरिशार्दूलो मयूरान् कुक्कुटांस्तथा।

raukmeṣu ca viśāleṣu bhājaneṣv ardhabhakṣitān |

dadarśa hariśārdūlo mayūrān kukkuṭāṃs tathā ||5.11.12||

വലിയ സ്വർണ്ണപാത്രങ്ങളിൽ വാനരശാർദൂലൻ മയൂരങ്ങളെയും കോഴികളെയും കണ്ടു; ചിലത് അർദ്ധഭക്ഷിതമായിരുന്നു.

रौक्मेषुin golden (ones)
रौक्मेषु:
अधिकरण (Locative: location/setting)
TypeAdjective
Rootरौक्म (प्रातिपदिक) < रुक्म (स्वर्ण) + अण्
Formविशेषणम्; नपुंसकलिङ्गे (भाजनेषु इति विशेष्ये); सप्तमी-विभक्तिः; बहुवचनम्; अर्थः—'स्वर्णमयेṣu/हिरण्मयेṣu' (locative plural neuter agreeing with 'भाजनेषु')
and
:
समुच्चय (coordination)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्ययम् (conjunction: 'and')
विशालेषुin large (ones)
विशालेषु:
अधिकरण (Locative: location/setting)
TypeAdjective
Rootविशाल (प्रातिपदिक)
Formविशेषणम्; नपुंसकलिङ्गे (भाजनेषु इति विशेष्ये); सप्तमी-विभक्तिः; बहुवचनम् (locative plural neuter agreeing with 'भाजनेषु')
भाजनेषुin vessels
भाजनेषु:
अधिकरण (Locative: location/setting)
TypeNoun
Rootभाजन (प्रातिपदिक) < √भज् (धातु) + ल्युट्
Formनपुंसकलिङ्गम्; सप्तमी-विभक्तिः; बहुवचनम् (locative plural: 'in vessels/containers')
अर्धभक्षितान्half-eaten
अर्धभक्षितान्:
कर्म (Object-complement/qualifier of the object)
TypeAdjective
Rootअर्ध + भक्षित (कृदन्त; √भक्ष् (धातु) + क्त)
Formसमासः—तत्पुरुषः (अर्धं भक्षिताः इति); क्त-प्रत्ययान्त-भूतकर्मणि कृदन्त-विशेषणम्; पुल्लिङ्गे; द्वितीया-विभक्तिः; बहुवचनम् (accusative plural masculine; qualifies 'मयूरान्' तथा 'कुक्कुटान्')
ददर्शsaw
ददर्श:
क्रिया (verbal action)
TypeVerb
Root√दृश् (धातु) — लिट्-लकारः (परस्मैपदम्)
Formलिट्-लकारः (परोक्शभूत/Perfect); प्रथम-पुरुषः; एकवचनम्; परस्मैपदम् (he saw)
हरिशार्दूलःthe tiger among vanaras (Hanuman)
हरिशार्दूलः:
कर्ता (Agent/subject)
TypeNoun
Rootहरि + शार्दूल (प्रातिपदिक-द्वयम्)
Formसमासः—तत्पुरुषः (हरिणां शार्दूलः = 'tiger among monkeys'); पुल्लिङ्गम्; प्रथमा-विभक्तिः; एकवचनम् (nominative singular: subject)
मयूरान्peacocks
मयूरान्:
कर्म (Object)
TypeNoun
Rootमयूर (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्गम्; द्वितीया-विभक्तिः; बहुवचनम् (accusative plural: object)
कुक्कुटान्cocks/chickens
कुक्कुटान्:
कर्म (Object)
TypeNoun
Rootकुक्कुट (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्गम्; द्वितीया-विभक्तिः; बहुवचनम् (accusative plural: object)
तथाalso/likewise
तथा:
क्रियाविशेषण (adverbial modifier)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्ययम्; प्रकार/समुच्चयार्थक-क्रियाविशेषणम् (adverb: 'also/likewise')

The tiger among vanaras also saw there meat of peacocks and chicken placed in large golden vessels, some half eaten.

H
Hanumān
P
pānabhūmi (drinking-hall)
R
Rāvaṇa (implied by palace ownership)

FAQs

The depiction of excess functions as a moral backdrop: dharma is not indulgence but measured living guided by truth and duty. The half-eaten food suggests careless consumption—an ethical contrast to disciplined conduct.

Hanumān continues inspecting the drinking-hall and notes the opulent serving ware and the food left partly consumed.

Non-attachment: Hanumān’s mind does not wander to enjoyment; he remains committed to the search.