Previous Verse
Next Verse

Shloka 23

रावणान्तःपुरे शयनदर्शनम्

Hanumān Observes Rāvaṇa’s Inner Apartments and Sleeping Court

चूतपुन्नागसुरभिर्वकुलोत्तमसंयुतः।मृष्टान्नरससंयुक्तः पानगन्धपुरस्कृतः।।।।तस्य राक्षससिंहस्य निश्चक्राम महामुखात्।शयानस्य विनिःश्वासः पूरयन्निव तद् गृहम्।।।।

tasya rākṣasasiṃhasya niścakrāma mahāmukhāt |

śayānasya viniḥśvāsaḥ pūrayann iva tad gṛham ||5.10.24||

ശയനസ്ഥനായ ആ രാക്ഷസസിംഹത്തിന്റെ മഹാമുഖത്തിൽ നിന്ന് നിശ്വാസം പുറപ്പെട്ടു, ആ ഗൃഹമൊട്ടാകെ നിറയ്ക്കുന്നതുപോലെ തോന്നി।

चूत-पुन्नाग-सुरभिःfragrant with mango and punnāga
चूत-पुन्नाग-सुरभिः:
Karta-viśeṣaṇa (कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootचूत (प्रातिपदिक) + पुन्नाग (प्रातिपदिक) + सुरभि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः (चूतपुन्नागयोः सुरभिः = fragrant with mango and punnāga blossoms); विशेषणम् (qualifying विनिःश्वासः)
वकुल-उत्तम-संयुतःmixed with the finest bakula scent
वकुल-उत्तम-संयुतः:
Karta-viśeṣaṇa (कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootवकुल (प्रातिपदिक) + उत्तम (प्रातिपदिक) + संयुत (कृदन्त; √युज् धातु, क्त; सम्-उपसर्ग)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः (वकुलोत्तमेन संयुतः = mixed with best bakula fragrance); क्तान्त-विशेषणम्
मृष्ट-अन्न-रस-संयुक्तःmixed with the savor/aroma of rich food
मृष्ट-अन्न-रस-संयुक्तः:
Karta-viśeṣaṇa (कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootमृष्ट (प्रातिपदिक) + अन्न (प्रातिपदिक) + रस (प्रातिपदिक) + संयुक्त (कृदन्त; √युज् धातु, क्त; सम्-उपसर्ग)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः (मृष्टान्नस्य रसैः संयुक्तः = combined with aroma/essence of rich food); क्तान्त-विशेषणम्
पान-गन्ध-पुरस्कृतःpreceded by the scent of drink
पान-गन्ध-पुरस्कृतः:
Karta-viśeṣaṇa (कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootपान (प्रातिपदिक) + गन्ध (प्रातिपदिक) + पुरस्कृत (कृदन्त; √कृ धातु, क्त; पुरस्-उपसर्ग)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः (पानगन्धेन पुरस्कृतः = preceded by the smell of drink); क्तान्त-विशेषणम्
तस्यof that
तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; सम्बन्ध
राक्षस-सिंहस्यof the lion among demons
राक्षस-सिंहस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootराक्षस (प्रातिपदिक) + सिंह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; कर्मधारयः (राक्षसः सिंह इव = lion among demons)
निश्चक्रामcame forth, issued out
निश्चक्राम:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootनि + √क्रम् (धातु)
Formलिट् (Perfect/लिट्), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; क्रिया
महामुखात्from the huge mouth
महामुखात्:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootमहा + मुख (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन; अपादानम् (ablative: from)
शयानस्यof (him) lying asleep
शयानस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootशयान (कृदन्त; √शी/√शय् धातु, शानच्/शतृ-प्रत्यय; present participle)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; विशेषणम् (qualifying तस्य/राक्षससिंहस्य: of the one lying asleep)
विनिःश्वासःbreath, exhalation
विनिःश्वासः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootविनिःश्वास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्ता (subject of निश्चक्राम)
पूरयन्filling
पूरयन्:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रिया-विशेषण)
TypeVerb
Root√पूर् (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्तः (present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्रियाविशेषणभावे (concomitant action)
इवas if
इव:
Upamāna-marker (उपमान-सूचक)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमानवाचक-अव्ययम्
तत्that
तत्:
Karma-viśeṣaṇa (कर्म-विशेषण)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम; विशेषणम् (qualifying गृहम्)
गृहम्house, chamber
गृहम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootगृह (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्म (object of पूरयन्)

The breath released from the huge mouth of that lion of demons carried the fragrance of mango and punnaga as well as excellent Bakula flowers. It exuded the aroma of rich and delicious food and different drink. It was as though pervading the whole chamber.

R
Rāvaṇa

FAQs

It conveys the scale of adharma’s worldly dominance: Rāvaṇa’s presence seems to fill the space. The dharmic lesson is that oppressive power can feel all-encompassing, yet it remains temporary and ultimately answerable to truth (satya).

Hanumān watches Rāvaṇa sleeping and notes even his breath, emphasizing the demon-king’s immense physical presence.

Hanumān’s composure under intimidation—he remains steady even when the enemy’s sheer presence feels overwhelming.