Next Verse

Shloka 1

रावणान्तःपुरे शयनदर्शनम्

Hanumān Observes Rāvaṇa’s Inner Apartments and Sleeping Court

तत्र दिव्योपमं मुख्यं स्फाटिकं रत्नभूषितम्।अवेक्षमाणो हनुमान् ददर्श शयनासनम्।।।।दान्तकाञ्चनचित्राङ्गैर्वैडूर्यैश्च वरासनैः।महार्हास्तरणोपेतैरुपपन्नं महाधनैः।।।।

tatra divyopamaṃ mukhyaṃ sphāṭikaṃ ratnabhūṣitam |

avekṣamāṇo hanumān dadarśa śayanāsanam ||

dāntakāñcana-citrāṅgair vaiḍūryaiś ca varāsanaiḥ |

mahārha-āstaraṇopetair upapannaṃ mahādhanaiḥ ||

അവിടെ ഹനുമാൻ ചുറ്റും നോക്കിക്കൊണ്ടിരിക്കെ, മുഖ്യമായ ദിവ്യോപമമായ ഒരു ശയനാസനം കണ്ടു—സ്ഫടികനിർമ്മിതം, രത്നങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ചത്; ദന്തവും കാഞ്ചനവും ചേർത്ത് ചിത്രിതമായ ഭാഗങ്ങളുള്ളത്, വൈഡൂര്യരത്നം പതിപ്പിച്ച ഉത്തമാസനങ്ങളോടുകൂടിയത്; അത്യന്തം വിലയേറിയ വിരിപ്പുകളാൽ സജ്ജമായി മഹാസമ്പത്തിനൊത്തത്.

tatrathere
tatra:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottatra (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय
divya-upamamof heavenly splendor
divya-upamam:
Karma (कर्म/object qualifier)
TypeAdjective
Rootdivya (प्रातिपदिक) + upama (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (divyā upamā yasya); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (of śayanāsanam)
mukhyamprincipal/foremost
mukhyam:
Karma (कर्म/object qualifier)
TypeAdjective
Rootmukhya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण
sphāṭikamcrystal (made)
sphāṭikam:
Karma (कर्म/object qualifier)
TypeAdjective
Rootsphāṭika (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; द्रव्यविशेषण (crystal-made)
ratna-bhūṣitamadorned with gems
ratna-bhūṣitam:
Karma (कर्म/object qualifier)
TypeAdjective
Rootratna (प्रातिपदिक) + bhūṣita (कृदन्त, √bhūṣ)
Formतत्पुरुष-समास (ratnaiḥ bhūṣitam); क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
avekṣamāṇaḥlooking around
avekṣamāṇaḥ:
Karta (कर्ता/agent)
TypeVerb
Rootava-√īkṣ (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकाले कृदन्त (present active participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्तरि
hanumānHanuman
hanumān:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roothanumat (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
dadarśasaw
dadarśa:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√dṛś (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद
śayana-āsanama couch/bed-seat
śayana-āsanam:
Karma (कर्म/object)
TypeNoun
Rootśayana (प्रातिपदिक) + āsana (प्रातिपदिक)
Formद्वन्द्व-समास (śayanaṃ ca āsanaṃ ca); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (समाहार-द्वन्द्व)

Looking around, Hanuman noticed a bed chamber, with a heavenly dais on which he saw a couch encrusted with crystals, vaidurya, and inlaid with colourful ivory and gold. It had an exquisite rich covering.

H
Hanumān
V
vaidūrya (gem)

FAQs

The verse foregrounds discernment and vigilance: Hanumān carefully observes his surroundings before acting. In dharma-terms, right action is grounded in attentive awareness rather than impulse.

Inside Laṅkā’s inner chambers, Hanumān surveys the opulent sleeping quarters and notices a magnificent couch, setting the stage for his encounter with Rāvaṇa.

Hanumān’s alertness and self-control—he investigates methodically, maintaining focus on his mission.