Shloka 11

किष्किन्धाकाण्डे षट्त्रिंशः सर्गः — सुग्रीवस्य भय-त्यागः, कृतज्ञता, तथा लक्ष्मणेन सान्त्वन-प्रेरणा

Sugriva’s Reassurance and Lakshmana’s Counsel

Devanagari script

यदि किञ्चिदतिक्रान्तं विश्वासात्प्रणयेन वा।प्रेष्यस्य क्षमितव्यं मे न कश्चिन्नापराध्यति।।।।

Transliteration

yadi kiñcid atikrāntaṃ viśvāsāt praṇayena vā | preṣyasya kṣamitavyaṃ me na kaścin nāparādhyati ||

Translation

വിശ്വാസത്താലോ സ്നേഹത്താലോ ഞാൻ അല്പമെങ്കിലും അതിക്രമിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, ദാസനെ ക്ഷമിക്കുന്നതുപോലെ എന്നെയും ക്ഷമിക്കണമേ; ലോകത്തിൽ ആരും പൂർണ്ണമായി കുറ്റരഹിതനല്ല.

Word by Word

• यदि: if
• यदि: Sambandha (सम्बन्धक)
• Type: Indeclinable
• Root: यदि (अव्यय)
• Form: अव्यय; शर्त-निपात (conditional ‘if’)

• किञ्चित्: anything/a little
• किञ्चित्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया/प्रथमा, एकवचन; अव्ययवत् ‘a little/something’

• अतिक्रान्तम्: overstepped/offended
• अतिक्रान्तम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अति + क्रम् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (PPP/क्त); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘किञ्चित्’ इत्यस्य विशेषणम्

• विश्वासात्: from trust
• विश्वासात्: Hetu (हेतु)
• Type: Noun
• Root: विश्वास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन; हेत्वर्थे (cause)

• प्रणयेन: from affection
• प्रणयेन: Hetu (हेतु)
• Type: Noun
• Root: प्रणय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; हेत्वर्थे/साधनार्थे

• वा: or
• वा: Sambandha (सम्बन्धक)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: अव्यय; विकल्पार्थक (disjunctive ‘or’)

• प्रेष्यस्य: of a servant
• प्रेष्यस्य: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: प्रेष्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; ‘servant’s’

• क्षमितव्यम्: should be forgiven
• क्षमितव्यम्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: क्षम् (धातु) + तव्यत् (कृदन्त)
• Form: तव्यत्-प्रत्ययान्त (Gerundive/भाव्य; ‘should be forgiven’); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विधिलिङ्-अर्थ (obligation)

• मे: by me / to me (my)
• मे: Sampradana (सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; षष्ठी/चतुर्थी-एकवचन (Genitive/Dative clitic)

• न: not
• न: Sambandha (सम्बन्धक)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध (negation)

• कश्चित्: anyone
• कश्चित्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; अनिश्चितार्थक (indefinite ‘anyone’)

• न: not
• न: Sambandha (सम्बन्धक)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध

• अपराध्यति: commits an offence/errs
• अपराध्यति: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अपराध् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), परस्मैपद; प्रथम-पुरुष, एकवचन

Context

Lakshmana who was happy to hear great Sugriva replied affectionately:

Characters & Entities

• Sugrīva
• Lakṣmaṇa
• Rāma

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is the ethic of humility and forgiveness: admitting error, seeking pardon, and recognizing human fallibility while maintaining truthful accountability.

What is the narrative situation?

Sugrīva apologizes for a possible lapse—having exceeded a time limit or obligation—explaining it arose from trust/affection, and asks Lakṣmaṇa to forgive him.

Which character virtue is emphasized?

Sugrīva’s contrition and truthfulness (satya): he does not deny fault but requests pardon in a disciplined, self-aware manner.