Shloka 18

तं दृष्ट्वा वानरास्सर्वे लक्ष्मणं पुरुषर्षभम्।शैलशृङ्गाणि शतशः प्रवृद्धांश्च महीरुहान्।।जगृहुः कुञ्जरप्रख्या वानराः पर्वतान्तरे।

taṃ dṛṣṭvā vānarāḥ sarve lakṣmaṇaṃ puruṣarṣabham |

śailaśṛṅgāṇi śataśaḥ pravṛddhāṃś ca mahīruhān ||

jagṛhuḥ kuñjaraprakhyā vānarāḥ parvatāntare ||

പുരുഷശ്രേഷ്ഠനായ ലക്ഷ്മണനെ കണ്ടപ്പോൾ, പർവ്വതപ്രദേശത്ത് ഗജസദൃശമായി മഹാകായരായ എല്ലാ വാനരന്മാരും ആയുധമായി നൂറുകണക്കിന് പർവ്വതശിഖരങ്ങളും വളർന്ന മഹാവൃക്ഷങ്ങളും പിടിച്ചെടുത്തു.

तम्him
तम्:
कर्म (object of dṛṣṭvā)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
पूर्वकाल-क्रिया
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formक्त्वा (Absolutive/Gerund), अव्ययभाव
वानराःmonkeys
वानराः:
कर्ता (Kartā; subject)
TypeNoun
Rootवानर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
सर्वेall
सर्वे:
कर्ता-विशेषण
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषणम्
लक्ष्मणम्Lakshmana
लक्ष्मणम्:
कर्म (object seen/target)
TypeNoun
Rootलक्ष्मण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
पुरुषर्षभम्bull among men
पुरुषर्षभम्:
कर्म (apposition to Lakṣmaṇam)
TypeNoun
Rootपुरुष + ऋषभ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; उपाधि (epithet)
शैलशृङ्गाणिmountain-peaks (rocky crags)
शैलशृङ्गाणि:
कर्म (object of jagṛhuḥ)
TypeNoun
Rootशैल + शृङ्ग (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
शतशःby hundreds
शतशः:
परिमाण (quantity)
TypeIndeclinable
Rootशतशस् (अव्यय)
Formपरिमाणवाचक-अव्यय (distributive adverb: 'by hundreds')
प्रवृद्धान्fully grown
प्रवृद्धान्:
कर्म-विशेषण
TypeAdjective
Rootप्र + वृध् (धातु)
Formक्त (PPP), पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; विशेषणम्
and
:
समुच्चय
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)
महीरुहान्great trees
महीरुहान्:
कर्म (object)
TypeNoun
Rootमही + रुह (प्रातिपदिक; रुह् धातु)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
जगृहुःseized
जगृहुः:
क्रिया (Kriyā)
TypeVerb
Rootग्रह् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद
कुञ्जरप्रख्याःelephant-like (in size)
कुञ्जरप्रख्याः:
कर्ता-विशेषण
TypeAdjective
Rootकुञ्जर + प्रख्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषणम् (comparable to elephants)
वानराःmonkeys
वानराः:
कर्ता (Kartā; subject reiteration)
TypeNoun
Rootवानर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
पर्वतान्तरेbetween the mountains
पर्वतान्तरे:
अधिकरण (Adhikaraṇa; location)
TypeNoun
Rootपर्वत + अन्तर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; स्थानवाचक

Hundreds of monkeys of the size of elephants stood holding huge trees and boulders of rocks on seeing Lakshmana, the bull among men.

L
Lakṣmaṇa
K
Kiṣkindhā (context)
M
Mountains (giripradeśa/parvatāntara)

FAQs

Dharma includes protective vigilance: the guards act to defend their king and city, though the scene warns how fear and misunderstanding can escalate toward violence.

Kiṣkindhā’s guards, alarmed by Lakṣmaṇa’s approach and visible anger, arm themselves with natural weapons.

Collective duty (rakṣā-dharma): the vānara sentries demonstrate readiness to protect their capital.